بخش دوم – معیاری‌سازی ساختمان‌ها در افغانستان

انجنیر نادر پیشتاز

به منظور معیاری‌سازی ساختمان‌ها، ایده‌آل است که تمام موسسات ثبت شده مهندسی دولتی، خصوصی و خارجی، نقشه‌های ساختمانی و مشخصات را برای یک قرارداد، در یک چارچوب متحدالشکل ارایه کنند. چنان‌چه معمول است، اسناد قرارداد، حاوی دو بسته‌ جداگانه نقشه‌ها و مشخصات است که بسته اول شامل نقشه‌های سروی ساحه ساختمان، طرح مهندسی، استرکچر (ساختمان)، سیستم تهویه هوا و گرما، برق، آب‌رسانی، چشم‌انداز محیط طبیعی و تزئینی ساحه و سیستم فاضلاب (کانالیزاسیون یا گزینه دیگر) است. آنچه معیار است، هر بخش نقشه‌ها ارتباط طرح و دیزاین را به شروط و دستورات کدهای مربوط گره زده است و مسوولیت حرفه‌ای را در هر بخش مشخص می‌سازد. معلومات عمومی جهت سهولت مراجعه به کدها و اجرای فعالیت‌های عاجل ساحه‌ای در صفحه‌ اول بسته‌ نقشه‌ها درج می‌گردد.

بسته‌ دوم یا مشخصات، در حقیقت نوعیت و کیفیت مواد ساختمانی و اجرای معیارها را برای آزمایش‌های لازم در مطابقت به کدها مشخص می‌سازد و بایست شامل قسمت‌های مشرح در مورد خاک ساحه، مواد مورد استفاده ساختمان، تجهیزات و سیستم‌های میخانیکی تعبیه شده در ساختمان باشد. از یک مثال ساده مشخصات می‌توان چنین نام برد: «سیخ گول ساختمانی رخ‌دار کلاس ۴۲۰ مطابق ASTM-A615 دارای مقدار مجاز کاربن از ۰٫۳۰ تا ۰٫۳۹ درصد».

معیار امریکا برای آزمایش مواد ASTM- جامع‌ترین و معتبرترین کد آزمایش و مشخصات مواد است. بخش‌های مختلف کدهای انستیتوت کانکریت امریکا  ACI –و انستیتوت ساختمان‌های فلزی امریکا – AISC علاوه بر رهنمایی‌ها در زمینه‌های دیزاین و استحکام ساختمان‌های کانکریتی و فلزی، حدود قابل پذیرش کیفیت مواد کانکریتی و فلزی را نیز مشخص و ارایه می‌دارند.

در شرایط ایده‌آل و گره زدن اسناد قرارداد به کدها، ارزیابی و تأیید نقشه‌های ساختمانی و مشخصات می‌تواند به صورت سهل توسط هر واحد دولتی که انجنیر داشته باشد، در همان منطقه صورت گیرد و ضرورت به مرجع بزرگ مرکزی با تشکیلات وسیع برای این مأمول نیست. در صورتی که واحدهای اداری کوچک دارای چنین ظرفیت‌ها نباشند، ارزیابی اسناد توسط ارگان‌های دیگر مرکزی در چوکات وزارت شهرسازی و دیگر مراجع خصوصی کارشناس و باصلاحیت، عملی شده می‌تواند.

کنترل کیفیت در حد شرایط کدها می‌تواند شامل سه مرحله اساسی باشد: ۱) هر موسسه تولید کننده تصدیق‌نامه ترکیب و ساخت مواد و تجهیزات را با مأخذ کد مربوط صادر می‌کند. ۲) مهندس یا انجنیر استرکچر سند تهیه شده را قبل از استفاده آن در ساختمان، ارزیابی، تأیید و یا رد می‌کند. ۳) در ساحه ساختمان، بازرسی توسط نماینده مهندس یا انجنیر صورت می‌گیرد و تطابق مشخصات آن به وسیله مفتش کنترل کیفیت تصدیق و بعد از قرار گرفتن آن‌ها مطابق دیزاین تأیید می‌شود. مفتش کنترل کیفیت باید توانایی آن را داشته باشد که در صورت به چالش کشیدن موضوع توسط قراردادی عدم تأیید خود را به ضوابط کدها استناد کند. برای سهولت اجرای کنترل کیفیت بایست برای هر بخش لیست ارزیابی استندرد تهیه شود. اسناد یا تصدیق‌نامه‌های شامل سه مرحله بالا جزو اسناد ساختمانی پنداشته می‌شود و بعد از تکمیل پروژه به طور دایمی نگه‌داری می‌گردد و در صورت بروز حادثات و صدمات در ساختمان، منشأ مشکل ساختمان شده می‌تواند.

فعلاً افغانستان یک کشور مصرفی است و اکثر مواد ساختمانی از خارج وارد می‌شود. در چنین بازاری که مواد از خارج وارد می‌شود و نیروی کار فراوان در داخل وجود دارد، ضرورت است که همه طرح‌های ساختمانی اصل مطالعه ارزش انجنیری را به ارتباط استفاده موثر نیروی کار، مواد باکیفیت و قیمت نازل داشته باشد و گزینش‌های مقایسه‌ای ارایه گردد. قیمت مواد ساختمانی همواره در حال بلند رفتن است و بنابر موقعیت جغرافیایی افغانستان، محدویت‌هایی در مورد دست‌یابی به آن‌ها از منابع خارجی وجود دارد.

در جهان امروز دو ماده ساختمانی (کانکریت و فلز) به پیمانه وسیع استفاده می‌شود. کانکریت ماده‌ای است که بیش‌تر از هر ماده دست ساخته انسان در جهان مورد استفاده قرار گرفته و دومین ماده مصرفی بعد از آب در جهان است. در جهان سالانه بیش‌تر از ۱۵ بیلیون تُن کانکریت تولید می‌شود. فولاد در درجه دوم قرار دارد. ساختمان‌هایی با اسکلیت فلزی یا اسکلیت آهن کانکریتی، هر دو مزایا و نواقصی دارد؛ اما قدر مسلم این است که بنا به شرایط مناطق زلزله‌خیز کشور باید وزن مجموعی ساختمان‌ها کاهش داده شود و ساختمان‌ها در برابر زلزله مقاوم باشد. ساختمان‌هایی با اسکلیت فلزی و روکش‌های آلومینیومی، شیشه‌ای و یا پریکست کانکریت سبک‌تر است و به سرعت اعمار می‌شود.

با رشد شهرها در کشور، مصرف کانکریت و فولاد بیش‌تر می‌شود. تولید سمنت،  فولاد، سیخ گول و عناصر دیگر فلزی استندرد ساختمانی در کشور بایست شدیداً تشویق و توسعه داده شود. برای رشد صنایع داخلی و ساختمان‌سازی سعی به عمل آید که در بخش‌های مختلف از تولید کننده‌گان داخلی استفاده گردد. تولید مجدد عناصر فلزی از آهن پاره‌های کهنه نباید مشکلی داشته باشد، مگر این‌که ترکیب کیمیاوی آن‌ها در کوره‌های ذوب و مقاومت کششی آن‌ها مطابقت با شروط  کدASTM  نداشته باشد. در بسیاری از کشورها سیخ گول بی‌رخ (لشم) به ندرت در ساخت‌وسازها مصرف می‌شود و استفاده آن محدود شده به عناصر پیش ساخته شده‌ میخ‌های کانکریتی برای تهداب‌ها، لوله‌های کانکریتی میان خالی و کاربرد جالی‌های «ولدنگ» شده در فرش‌های بین طبقات.

برای تهیه مخلوط آماده شده کانکریت، فابریکه‌های محلی تولید آن ایجاد شده و در حال گسترش است، هم‌زمان در نقاط خارج از شهرها مخلوط‌های کانکریت به شیوه‌های دستی آماده و استفاده می‌شود. در هر دو صورت لازم است تا با استفاده از شیوه‌های معیاری کدهای مربوطه، مراقبت جدی از انتخاب اجزا، مخلوط کردن، قرار دادن و آزمایش نمونه‌های کانکریت صورت گیرد.

مخلوط کانکریت با تفکیک ضرورت برای قسمت‌های مختلف ساختمان باید براساس ارزیابی‌های انجنیری، دیزاین، انتخاب و بررسی شود. انتخاب مخلوط کانکریت برای استفاده در یک ساختمان نباید براساس نسخه یک «فورمن» یا باشی موسسه ساختمانی صورت گیرد؛ بلکه باید از میز یک انجنیر صادر شود. تزئید مقدار سمنت راه علاج بلند رفتن استحکام کانکریت نیست؛ بلکه تناسب مقدار آب و سمنت و فکتورهای دیگر است که متضمن استحکام کانکریت و صرفه‌جویی مقدار سمنت می‌شود.

در عصر حاضر، فناوری‌های پیش‌رفته کمپیوتری، سهولت‌هایی را در عرصه‌های مختلف زنده‌گی بشر از جمله در دیزاین، و ساخت‌وسازهای راه و ساختمان به وجود آورده و سبب شده است تا دیزاین و کاربرد تکنولوژی در ساحه ساختمانی سرعت قابل ملاحظه‌ای را اختیار کند.

استفاده برنامه‌های کامپیوتری و اعتبار دادن به محاسبات و شیوه‌های کاربری آن‌ها نباید توجه به اساسات اصلی و تیوریک انجنیری را نزد انجنیران کم‌رنگ سازد. ضرور است توانایی‌هایی وجود داشته باشد تا هر انجنیری بتواند به سهولت، داده‌های کمپیوتر را با مراجعه به اساسات  تیوریک و روش‌های بنیادی موضوعات ساختمانی، مورد ارزیابی مجدد قرار دهد و اطمینان حاصل کند که محاسبات و اجرای امور درست صورت می‌گیرد و استحکام، ایمنی و دوام ساختمان تامین می‌شود.


بیش‌تر بخوانید: 

بخش اول – معیاری‌سازی ساختمان‌ها در افغانستان

دکمه بازگشت به بالا
بستن