قسمت چهارم و پایانی – استراتژی امنیت ملی ایالات متحده امریکا

عزیزالله بصیر

۱. مطالعات پیشینی

نهادهای مطالعاتی شامل مؤسسات پژوهشی مانند «رند»(RAND)  و «بروکینز»(Brookings)  و شورای روابط خارجی امریکا نیز در تدوین سند امنیت ملی شریک‌اند. برای مثال: مؤسسه‌ی رند سه مرکز تحقیق و توسعه (FFRD) دارد که توسط دولت فدرال حمایت مالی می‌شود. این سه مرکز، پژوهش‌های گسترده‌ای را در حوزه‌های مختلف به سفارش مراکز امنیتی، سیاسی و دفاعی امریکا انجام می‌دهند که تنها بخشی از آن را به صورت عمومی منتشر می‌سازند.

۲. تدوین سند بالادستی امنیت ملی. تدوین سند امنیت ملی در امریکا پس از مطالعات اولیه توسط نهادهای اجرایی (پنتاگون،‌ NSA و …) و مشاوران رییس‌جمهور، به ویژه مشاور امنیتی رییس‌جمهور، صورت می‌گیرد و با مقدمه‌ی رییس جمهور به کنگره تقدیم می‌شود.

۳. تدوین اسناد میان‌دستی

سپس سند استراتژی نظامی ملی (NMS)، سند استراتژی دفاعی ملی و سند امنیت داخلی از سند بالادستی امنیت ملی استخراج می‌شود. این اسناد شامل ساختار نیروهای نظامی،‌ نوسازی نیروها، تعاملات تجارتی در این زمینه، پشتی‌بانی از زیرساخت‌ها و نهایتاً منابع مالی و انسانی مورد نیاز است. هدف این اسناد، تعیین لوازم مورد نیاز و جهت‌گیری‌های اصلی برای برتری امریکا در جنگ‌های جاری یا پیش رو و چگونه‌گی استفاده از فرصت‌های پیرامونی و همکاری با ائتلاف کشورهای دیگر برای شکل‌دادن به محیط آینده‌ی بین‌المللی بر مبنای امنیت و اقتدار بیش‌تر برای امریکا است.

۴.            تدوین اسناد پایین‌دستی

مرحله‌ی نهایی پیش از تدوین برنامه‌های عملیاتی، استخراج اسناد پایین‌دستی مانند دکترین نیروی دریایی، دکترین فضایی، دکترین نیروی زمینی و مانند آن است. (www.basirat.ir)

آیا همه‌ی کشورها اسناد ملی امنیتی و نظامی دارند؟

فقط امریکا نیست که سند امنیتی و نظامی دارد؛ بلکه ده‌ها کشور کوچک و بزرگ داریم که برای خود اسناد بالادستی تهیه کرده‌اند. البته، قطعاً میان یک نوشته و عمل چندین ارگان و هزاران مأمور و کارمند، فاصله‌ای وجود دارد که در برخی کشورها بیش‌تر ‌و در برخی کشورها کم‌تر است. ما دست‌کم به اسناد دفاعی و امنیتی کشورهای زیر دست یافتیم. تقریباً تمام این اسناد مربوط به پس از سال ۲۰۰۰ است. لازم به ذکر است که تقسیم‌بندی کشورها در این مناطق پنج‌گانه قابل تجدید‌ نظر است و ما صرفاً برای درک حدود جغرافیایی این کشورها آن‌ها را در هفت منطقه قرار داده‌ایم:

  • کشورهای آسیای غربی و جنوبی: لبنان،‌ چین، ترکیه، آذربایجان، ارمنستان، هند، مغولستان؛
  • کشورهای اروپای غربی و شمالی: بلژیک، اسپانیا، فرانسه، فنلاند، نروژ، ایرلند، آلمان، اتریش، سویس، انگلیس، هلند، دانمارک، سوئد و ایتالیا؛
  • کشورهای افریقایی: افریقای جنوبی، ‌اتیوپی،‌ اوگاندا و سیرالئون؛
  • کشورهای امریکای شمالی: کانادا، امریکا، بلیز و جامائیکا؛
  • کشورهای امریکای لاتین و جنوبی: شیلی،‌ آرژانتین، برزیل، کلمبیا، هندوراس، اکوادور، پاراگوئه، پرو، نیکاراگوئه و بولیوی؛
  • کشورهای شرق آسیا و اقیانوسیه: جاپان، استرالیا، فیلیپین،‌ مالزی، برونئی، نیوزیلند، کوریای جنوبی،‌ ویتنام، کامبوج، سنگاپور و اندونزیا؛
  • کشورهای اورآسیا: لیتوانی، مقدونیه، مونته‌نگرو، آلبانی،‌ لتونی،‌ گرجستان، مجارستان، چک، اوکراین، استونی، روسیه، لهستان، صربستان، بلغارستان، رومانی، کرواسی، اسلواکی، اسلوونی و بلاروس.

جدا از کشورها، سازمان‌های سیاسی،‌ نظامی و امنیتی مانند ناتو و اتحادیه‌ی اروپا نیز دارای اسناد امنیتی جداگانه هستند (www.basirat.ir).

نتیجه‌‌گیری

«استراتژی امنیت ملی» (NSS) ایالات متحده که بعضی از آن‌ها دکترین جدید می‌باشد و برخی دیگر اعلان یک استراتژی تازه در چهارچوب دکترین سابق هستند را می‌توان مجموعه‌ای از استراتژی‌های امنیتی، اقتصادی و سیاسی در حوزه‌های داخلی و خارجی راجع به چگونه‌گی بهترین راه برای پیش‌برد امنیت ملی دانست که از سوی رییس جمهور امریکا منتشر می‌گردند (کاردان، ۱۳۹۰: ۲۸-۲۹).

استراتژی امنیت ملی ایالات متحده، عبارت است از یک طرح جامع نظامی، سیاسی، امنیتی و اقتصادی که باید سالانه توسط رییس‌جمهور حین ارایه‌ی بودجه به کنگره تقدیم شود. اگرچه رؤسای جمهور امریکا نتوانسته‌اند همه‌ساله این سند مهم را به کنگره ارایه کنند؛ اما تا کنون بیش‌تر از ۱۷ سند مهم استراتژیک در پهلوی اسناد مهم دیگر زیر عنوان استراتژی امنیت ملی ایالات متحده ارایه شده است. یکی از مهم‌ترین این اسناد، استراتژی امنیت ملی ایالات متحده در قرن بیست و یک است که می‌توان گفت تدوین آن از بزرگ‌ترین پروژه‌های تحقیقاتی قرن بیست و یک به شمار می‌رود.

اسناد استراتژی امنیت ملی ایالات متحده به دو نوع؛ اسناد اصلی و فرعی تدوین و بیرون داده می-شود که ۱. اسناد اصلی شامل (استراتژی امنیت ملی، استراتژی دفاع ملی، برآورد دفاعی چهارساله و استراتژی ملی نیروهای مسلح) که انتشار آن‌ها ضروری می‌باشد، ۲. اسناد فرعی شامل (استراتژی ملی برای امنیت داخلی، استراتژی ملی مبارزه با تروریسم، استراتژی اطلاعات ملی، استراتژی سایبری، برآورد امنیت داخلی چهارساله و برآورد جامعه اطلاعاتی چهارساله) که از سوی کنگره الزامی برای تهیه آن‌ها وجود ندارد.

آن‌چه ایالات متحده در قالب استراتژی و یا راهبرد به صورت اعمالی در سراسر جهان، خصوصاً در افغانستان، به آن پرداخته است، عبارت است از: ۱) راهبرد مهار رقبا و دشمنان؛ ۲) راهبرد موازنه از راه دور؛ ۳) راهبرد ضعف متخاصم؛ ۴) راهبرد یک‌جانبه‌گرایی؛ ۵) راهبرد تخریب‌محوری؛ ۶) راهبرد تأثیرمحوری؛ ۷) راهبرد چندجانبه‌گرایی؛ ۸) راهبرد خلع سلاح مخالفان؛ ۹) راهبرد افزایش نیرو؛ ۱۰) راهبرد فرهنگ‌محوری؛ ۱۱) راهبرد توانمندسازی حاکمیت افغانستان؛ ۱۲) راهبرد افپاک (AFPAK)؛ ۱۳) راهبرد آموزش نیروهای افغان؛ ۱۴) راهبرد تأمین صلح؛ ۱۵) راهبرد احاله‌ی مسوولیت.

منابع

۱. اندیشکده‌ی راهبردی تبیین (۱۳۹۶)، بررسی استراتژی امنیت ملی ایالات متحده امریکا، به کوشش مسئولین اندیشکده‌ی راهبردی تبیین، تهران، وبگاه اندیشکده: www.Tabyincenter.ir. مجموع رصد راهبردی ـ دیماه ۱۳۹۶.

۲. «سند “استراتژی امنیت ملی” چیست و چه کشورهایی سند امنیت ملی دارند؟»، پایگاه خبری تحلیلی بصیرت، (آخرین مشاهده در ۲۵/۳/۱۳۹۹) قابل مشاهده در لینک ذیل: https://basirat.ir/fa/news/۲۷۵۰۱۹

۳. ره‌پیک، حسن (۱۳۷۷)، «امنیت ملی و تحدید حقوقی آن»، فصلنامه مطالعات راهبردی، پیش‌شماره‌ی ۲.

۴. سازمان اطلاعات ملی امریکا (۱۳۹۸)، استراتژی اطلاعات ملی ایالات متحده‌ی امریکا ۲۰۱۹، ترجمه‌ی سمیرا لطفی نوکنده، انتشارات پشتیبان، چاپ اول.

۵. سازمان تحقیقات و خودکفایی نیروی مقاومت بسیج (۱۳۷۴)، «معرفی مفهوم اجمالی استراتژی»، فصلنامه‌ی مطالعات راهبردی بسیج، شماره‌ی ۷ و ۸.

۶. شعرباف، جواد (۱۳۹۰)، «امنیت ملی امریکا؛ مفهومی سیال، ماهیتی ثابت»، فصلنامه مطالعات جهان، شماره‌ی ۱.

۷.  کاخ سفید (۱۳۹۷)، استراتژی امنیت ملی سایبری ایالات متحده‌ی امریکا ۲۰۱۸، ترجمه‌ی سمیرا لطفی نوکنده، تهران، انتشارات پشتیبان، چاپ اول.

۸. کاخ سفید، ۲۰۱۷، استراتژی امنیت ملی ایالات متحده امریکا ۲۰۱۷، ترجمه‌ی سید ابوالفضل خاتمی، تهران، انتشارات پشتیبان، چاپ اول.

۹. کاردان، عباس (۱۳۹۰)، کتاب امریکا (۱۰) (ویژه بررسی اسناد استراتژی امنیت ملی امریکا پس از جنگ سرد)، تهران، مؤسسه‌ی فرهنگی مطالعات و تحقیقات ابرار معاصر، چاپ اول.

۱۰. کاظمی، علی‌اصغر (۱۳۹۳)، روابط بین‌الملل در تئوری و در عمل، تهران، شرکت نشر قومس، چاپ ششم.

۱۱. کمیسیون تدوین استراتژی امنیت ملی امریکا (۱۳۸۳)، استراتژی امنیت ملی امریکا در قرن ۲۱، ترجمه‌ی جلال دهمشگی، ابوالقاسم راه‌چمنی و بابک فرهنگی، تهران، مؤسسه‌ی فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصر، چاپ چهارم.

۱۲.  ماندل، رابرت (۱۳۷۷)، چهره‌ی متغیر امنیت ملی، ترجمه‌ی پژوهشکده‌ی مطالعات راهبردی، شماره‌ی ۱۶۳ و ۱۶۷.

۱۳.   مجله پژوهش‌های سیاست اسلامی، سال دوم، شماره‌ی پنجم، بهار و تابستان ۱۳۹۳.

۱۴.   میرزایی، محمدمهدی (۱۳۹۵)، «استراتژی امریکا در افغانستان و علل عدم موفقیت سیاست‌های آن کشور»، فصلنامه سیاست، سال سوم، شماره‌ی ۱۱.

۱۵.  نائینی، علی‌محمد (۱۳۸۷- ۱۳۸۸)، «ابعاد تهدید نرم در استراتژی امنیت ملی امریکا»، فصلنامه مطالعات عملیات روانی، شماره‌ی ۲۱.

لاتین

Cowley, Robert & Paker, Geoffrey (2001). The Reader’s Compannion to Military History,Houthton Mifflin Harcourt.

DAU (Defense Acquisition University) (2009) Glossary of Defense Acqistion Acronyms and Terms 13th Edition, <https://dap.dau.mil/das/Pages/DAUOnlineGlossary.

Elliot, Jeffry m, and Reginald, the arms control, Disarmament and military security Santa Bar-bara: CA and oztard, ABC, CLID. 1984, P.17.

Goldwater-Nichols Department of Defense Reorganization Act (1986).

Lord, Carnes (1988) The Paresidncy and the Management of National Security. New York, NY: The free press.

USMC (United State Marine Corps) (1997). Marine Corps Doctrinal Publication (MCDP) 1-1 Startegy. (November) Headquarters, Washington Dc.

William, J. & Amos, T. & Michael, M. (1998). American national security. Baltimore: johns Hopkins University, p.11.

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا
بستن