پاکستان: بازیگر غیر قابل اعتماد برای افغانستان

احمدرامز ضیا، کارشناس ارشد روابط بین‌الملل و سیاست جهانی

‎پاکستان طولانی‌ترین خط سرحدی با افغانستان را دارد. این کشور از بدو تاسیس تا اکنون هیچ گاهی روابط با ثبات سیاسی با افغانستان نداشته و همیشه ادعاها به داشتن نقش بی‌ثبات‌کننده‌ی امنیتی پاکستان از سوی نخبه‌گان و کارگزاران سیاست خارجی افغانستان ابراز گردیده است. با وجود اسناد غیرقابل انکار از نقش فعال پاکستان در حمایت، آموزش و جلب تمویل مالی مجاهدین، این کشور همواره این حقیقت را رد می‌کرد. پس از ایجاد امارت اسلامی طالبان در سال ۱۹۹۵، پاکستان از جمع سه کشوری بود که از امارت اسلامی طالبان حمایت کرد و آن را به رسمیت شناخت.

هر چند پاکستان پس از حادثه یازدهم سپتمبر از حمله‌ی نظامی امریکا بر خاک افغانستان پشتی‌بانی کرد که منجر به نابودی نظام طالبانی در افغانستان گردید، ولی با سیاست‌های دوگانه به حیث همکار منطقه‌ای امریکا، توانست کمک‌های سالانه‌ی میلیون دالری این کشور را در امر مبارزه با تروریسم به دست بیاورد. با وصف این که پاکستان خودش را همکار استراتژیک امریکا در امر مبارزه با تروریسم می‌خواند، اما در واقعیت هرگز این تعهد را عملی نساخته بل برعکس به حمایت گسترده‌ی نظامی گروه طالبان پرداخته و نقش کلیدی‌ای را در ناآرام ساختن شرایط امنیتی افغانستان بازی کرده است.

پاکستان از زمان حضور نظامی امریکا در افغانستان تا اکنون، پناه‌گاه امن برای شورشیان طالب بوده است که این موضوع را سرتاج عزیز وزیر خارجه پیشین پاکستان در یک مرکز تحقیقاتی در واشنگتن بیان کرد که پاکستان بر طالبان نفوذ دارد و رهبران این گروه همراه با خانواده‌های‌شان در پاکستان به سر می‌برند.

‎هر چند پاکستان با رهاسازی ملا برادر عضو ارشد گروه طالبان که بعد‌ها رهبر تیم مذاکراتی این گروه در قطر گردید، در کشاندن گروه طالبان در میز مذاکره با امریکا نقش فعال داشته است، اما گزارش اخیر سه ماه ماموریت نظامی امریکا در افغانستان، از ماه جنوری تا مارچ امسال که از سوی اداره استخبارات دفاعی امریکا نشر شده است، پاکستان را به پناه دادن به طالبان و گروه‌های مرتبط با آن مانند شبکه‌ی حقانی که حملات بی‌ثبات‌کننده‌ی امنیتی بر ضد منافع افغانستان انجام می‌دهد، متهم کرده است.

‎هند که از جمله متحدان قوی و کمک‌کننده‌ی افغانستان است. این روابط همواره موجب نگرانی اسلام‌آباد بوده است. از دید سیاست خارجی پاکستان تامین ثبات و امنیت در افغانستان عامل حضور هر چه بیش‌تر هند در افغانستان می‌گردد که این امر برای اسلام‌آباد قابل قبول نیست و آن را تهدید امنیتی بر خاک خودش می‌داند. از این رو، سیاست خارجی پاکستان هرگز طرف‌دار برقراری ثبات در افغانستان نخواهد بود.

نظر به اعلامیه که دولت پاکستان در ۲۲ فبروری نشر شد، عمران خان نخست‌وزیر پاکستان در یک تماس تلفنی با دونالد ترمپ رییس جمهوری امریکا از همکاری در تسهیل گفت‌وگو‌های صلح دولت افغانستان با طالبان حمایت و تاکید کرده است، اما گزارش اداره استخبارات دفاعی امریکا نوشته: هر چند اسلام‌آباد، طالبان را تشویق برای شرکت در مذاکرات صلح کرده ولی در عین حال از آوردن فشار مورد نیاز برای ختم خشونت‌ها توسط این گروه پرهیز کرده است که این خود دلیل بر عدم تمایل آغاز گفت‌وگو‌های میان‌افغانان و تامین صلح در افغانستان است.

‎توافق‌نامه‌ای که میان گروه طالبان و نماینده ویژه امریکا زلمی خلیل‌زاد پس از ۱۸ ماه مذاکرات در دوحه پایتخت قطر در ۲۹ فبروری امسال امضا شد، با واکنش‌ها و دیدگاه‌های متفاوت جامعه‌ی افغانی و قشر سیاسی روبه‌رو گردید، هرچند بعضی‌ها آن را گام نیک در جهت دست‌یابی به صلح پایدار در کشور توصیف کردند، اما دیگران آن را مشروعیت بخشیدن سیاسی و بزرگ‌نمایی قدرت گروه طالبان توجیه کرده‌اند.

نظر به گفته‌های مقامات سیاست خارجی امریکا حضور این کشور در افغانستان مطابق یک استراتژی مشخص به پیش می‌رود، برنامه‌ی آن‌ها تعقیب اهداف‌شان است نه حل بحران تنش‌های داخل نظام حکومت افغانستان.

‎تجربه‌ی حکومت وحدت ملی به ناکامی انجامید، تعهدات نه تنها اجرایی نشد بل وضعیت بحرانی‌تر از پیش گردید. آشفته‌گی وضعیت امنیتی باعث نارضایتی مردم و تقویت بیش‌تر حملات طالبان شد، میزان فقر و بی‌کاری به حد بی‌سابقه بالا گرفت و سبب موج مهاجرت افغانان گردید، میراث فساد در ادارات دولتی هم مثل همیش پایدار ماند. حکومتی که به جز امریکا گزینه حامی مالی در اختیار ندارد مستلزم بر پذیرش فرمایش‌های کاخ سفید است، لذا سرپیچی و بغاوت در برابر امریکا هزینه‌ی غیر قابل هضم را در پی خواهد داشت.

حالا که امریکا یک رشته‌ی مذاکرات ۱۸ ماهه را با طالبان تجربه کرده است، به این دیدگاه نزدیک شده است که طالبان اهل تفاهم و مناقشه‌اند و شاید انعطاف‌پذیرتر از حاکمان لج‌باز دولت افغانستان باشند. امریکا حضور خودش را در افغانستان تهدید بر امنیت ملی‌اش می‌دانست، اما حالا این نگرانی‌اش با امضای توافق‌نامه صلح با طالبان حل شده است و در عین حال از همکاری‌هایش با گروه طالبان در امر مبارزه با گروه داعش حرف زده است که این خود آشکارا نشان‌دهنده حقیقتی است که امریکا طالبان را به حیث یک گزینه معادل حکومت افغانستان در اختیار دارد و نگرانی‌ای را که از تهدید تروریسم بین‌المللی در همکاری ۱۹ ساله با دولت افغانستان داشت، نتوانست از بین ببرد و حالا بستر این همکاری را با گروه طالبان در امر مبارزه با تروریسم جهانی شروع کرده است.

از این رو، دادن امتیاز سیاسی به طالبان از سوی امریکا و عدم اجرای حملات نظامی امریکا بر این گروه باعث تقویت بیش‌تر صفوف نظامی طالبان گردیده است که بار جنگ را بر شانه‌های نیرو‌های نظامی افغانستان سنگین‌تر ساخته است. خروج کامل نیرو‌های امریکایی از افغانستان تا چند ماه آینده، خبر خوشی برای دولت پاکستان خواهد بود، چون اسلام‌آباد بدون فشار جهانی به خصوص امریکا، دیگر عامل فشار مستقیم در حمایت و پناه دادن طالبان نخواهد داشت. در صورت برگزاری گفت‌وگو‌های صلح میان دولت افغانستان و گروه طالبان، اسلام‌آباد از نفوذ گسترده و اعمال فشار در جهت تامین منافع خودش، توسط این گروه لابی خواهد کرد، اگر هزینه‌ی قابل قبول برای سیاست خارجی پاکستان از دریچه گفت‌وگو‌های صلح به دست نیاید، فشار جنگ بیش‌تر و حمایت اسلام‌آباد از گروه طالبان گسترده‌تر خواهد شد. هم‌چنان این وضعیت، منجر به جنگ دوام‌دار در افغانستان می‌شود که هدف سیاست خارجی دولت پاکستان است.

دکمه بازگشت به بالا
بستن