پاکستان در تلاش بهبود روابط با افغانستان
اخیرا در رسانههای جمعی منطقه به نقل از سرتاج عزیز، مشاور امنیت ملی پاکستان گزارش شده است که اسلامآباد، در صدد باز کردن صفحه تازهای از روابط با افغانستان است. اگر این گفته صحت داشته باشد و دولت پاکستان بر آن صادق باشد و در جهت اجرایی شدن آن گام بردارد، میتوان نسبت به آینده روابط این دو کشور امیدوار بود. اما اینکه این گفته مشاور امنیت ملی پاکستان، در عمل نیز از سوی دولت مردان اسلامآباد مورد عمل و توجه قرار گیرد، امری است که به آسانی نمیتوان به آن خوش بین بود.
اسلامآباد تاثیرگذارترین سیاست را در قبال افغانستان در چهل سال گذشته داشته است. با اینکه در دوران استقرار دولتهای پیش از کودتای هفتم ثور، افغانستان و پاکستان در شرایط برابر از نظر تاثیرگذاری قرار داشتند و در برخی موارد سیاست افغانستان فعالتر از سیاست پاکستان در منطقه بود، اما بعد از وقوع کودتای هفتم ثور در افغانستان این وضعیت تغییر کرد و پاکستان با اتخاذ سیاست حمایت از مخالفان دولت برخاسته از کودتا، توانست جایگاه ویژهای در سیاستهای مربوط به افغانستان بهدست بیاورد.
در جریان سالیان پیش از کودتا، در سیاستگذاریهای منطقهای و بینالمللی، افغانستان جایگاه به مراتب بهتر از پاکستان داشته است. حتی در برخی از برهههای تاریخی دیده شده است که پاکستان در رابطه به بسیاری از مسایل سیاسی، از ناحیه دولت افغانستان متاثر بوده است. برخی از تحلیلهای تاریخی نشان میدهد که دولت پاکستان در سالیان پیش از کودتای هفت ثور سال ۱۳۵۷ این آمادگی را داشته است که در رابطه به اختلافهای مالکیت سرزمینی که با دولت افغانستان داشته است، امتیازپردازانه برخورد کرده و مطالبات دولت افغانستان را تامین کند. باید گفت که از تحلیلها میتوان برداشت کرد که یکی از عمدهترین دلایل برای عدم دوستی افغانستان و پاکستان در گذشته و حال برخی از مسایلی بوده است که از اختلافهای ارضی ناشی میشود.
اما بعد از کودتای هفتم ثور سال ۱۳۵۷ و روی کار آمدن یک نظام سیاسی خاص در افغانستان، ورق کاملا به نفع پاکستان تغییر کرد. جامعه سیاسی افغانستان گرفتار کشمکشهای درون سرزمینی گردید و همین برای پاکستان این فرصت را بهوجود آورد که اوضاع را به نفع خود تغییر دهد. پاکستان به نارضیان سیاسی افغانی پناه داد و از تحرکات سیاسی که در برابر دولت وقت حاکم بر کابل صورت میگرفت، حمایت کرد. از سوی دیگر با توجه به وضعیت خاصی که در آن دوره در جهان و بهخصوص بر روابط قطبهای سیاسی شرق و غرب در سطح جهان حاکم بود، پاکستان توانست نقش روابط بلوک غرب با مجاهدین افغانستان که در مخالفت با دولت وقت حاکم بر کابل که تحت حمایت بلوک شرق قرار داشت را بازی کند.
این یک موقعیت استراتژیک را نصیب پاکستان کرد. از سوی دیگر عدم دورنگری رهبران سیاسی، که گروههای نظامی- سیاسی در برابر دولت وقت حاکم بر کابل، بهوجود آورده نیز باعث شد تا نفوذ سیاسی پاکستان بر استراتژیهایی که در رابطه به افغانستان تهیه میشد، تثبیت گردد. این وضعیت بعد از پیروزی دولت مجاهدین در افغانستان نیز ادامه یافت و با روی کار آمدن حکومت طالبان افزودهتر شد. تغییر نظام سیاسی در افغانستان سیاست سنتی پاکستان که مبتنی بر حمایت از مخالفان دولت افغانستان بوده است را تغییر نداد. پاکستان از نظام سیاسی حاکم بر افغانستان بهصورت عملی حمایت نکرد. اگرچه از سوی اسلامآباد از دوستی با دولت کابل سخن گفته میشود، اما در عمل دیده میشود که سیاست پاکستان مبتنی بر حمایت از مخالفان دولت افغانستان، بوده است.
حال سرتاج عزیز، مشاور امنیت ملی نخستوزیر پاکستان اعلام کرده است که این کشور در نظر دارد تا فصل تازهای از روابط را با افغانستان شروع کند. این مقام پاکستانی که گفته میشود نقش عمدهای در تعیین استراتژی سیاسی پاکستان در روابط منطقهایاش دارد، گفته است که اسلامآباد از دولت وحدت ملی در افغانستان حمایت میکند و خواهان تقویت روابط با کابل است. سرتاج عزیز البته همچنین در دیدار خود با نماینده ویژه امریکا برای پاکستان و افغانستان گفته است که کشورش مانند گذشته از پروسه صلح افغانستان به رهبری افغانها حمایت میکند.
اینکه پاکستان روابط خود را با افغانستان و سیاست خود در قبال دولت افغانستان را شفاف کند، میتواند یک چشمانداز خوب را در عرصههای امنیتی و سیاسی ترسیم کند. اما آنچه مشکل است این بوده است که از سوی اسلامآباد یک سیاست مبتنی بر شمشیر دو رویه نسبت به افغانستان اعمال شده است. از یکسو این کشور در طول سیزده سال گذشته از همکاری با افغانستان سخن گفته است و از سوی دیگر مخالفان دولت افغانستان را حمایت کرده است. از یکسو از امنیت افغانستان اعلام حمایت کرده است و از سوی دیگر به داخل خاک افغانستان موشک پرتاب کرده است. باید دید که در دوره ریاستجمهوری محمد اشرفغنی که گفته است کوشش میکند چالشها را به فرصت تبدیل کند، روابط افغانستان و پاکستان نیز که از چالشهای مهم تلقی میشد، به فرصت تبدیل خواهد شد یا خیر.
