یک‌ سال پس از توافق‌نامه دوحه؛ امریکا متردد، طالبان خوش‌بین و دولت ناامید است

حسیب بهش

‌با یک‌‌ساله‌گی توافق دوحه، بی‌اعتمادی میان طرف‌های درگیر در جنگ افغانستان به اوجش رسیده است. حکومت می‌گوید که دیگر امیدی به توافق‌نامه صلح امریکا – طالبان ندارد و توقعاتی که مردم در بخش صلح و امنیت از این توافق‌نامه داشتند،‌ برآورده نشده است. مجلس نماینده‌گان نیز تصریح می‌کند که به تأمین صلح در کشور باور ندارد. طالبان اما از دست‌آوردهای‌شان در توافق دوحه ابراز خرسندی می‌کنند و هشدار می‌دهند که تلاش برای هر گونه بدیل توافق‌نامه دوحه محکوم به «ناکامی» است. این گروه معتقد است که به همه مواد توافق‌نامه عمل‌ کرده است؛ اما امریکا به حملاتش علیه جنگ‌جویان طالبان ادامه داده است. بخش نظامی این گروه نیز هشدار داده است که جنگ‌جویان طالبان در حال حاضر از فناوری پهپاد و موشک‌ها استفاده می‌کنند و اگر جنگ از سر گرفته شود، امریکا آرزوی برگشت به گذشته را خواهد کرد. هرچند اداره بایدن در این مورد ابراز نظر نکرده، اما در گزارشی به کانگرس این کشور، «جسورتر شدن طالبان» تنها نتیجه توافق‌نامه دوحه عنوان شده و آمده است که با وضعیت کنونی، برقراری آتش‌بس دایمی در سال روان بعید به نظر می‌رسد.  پیش‌تر تحلیل‌گران گفته بودند که امریکا به دلیل تعجیل در گفت‌وگوها، امتیازات متعددی در این توافق‌نامه به طالبان داده است. این در حالی است که براساس گزارش‌ها، فرستاده ویژه وزارت خارجه امریکا برای صلح افغانستان برای اولین بار در دوره بایدن، آهنگ سفر به منطقه کرده است.

امریکا و طالبان در دهم حوت سال گذشته سرانجام به پایان جنگ ۱۹ ساله در افغانستان توافق کردند؛ توافقی که دولت افغانستان در آن نقشی نداشت. اکنون که یک سال از توافق دوحه می‌گذرد، طالبان خشنود، امریکا متردد و حکومت ناامید است. دفتر شورای امنیت ملی می‌گوید که دیگر امیدی به توافق‌ دوحه وجود ندارد و حتا توقعاتی که مردم در راستای صلح و امنیت از این توافق‌نامه داشتند، برآورده نشده است. رحمت‌الله اندر، سخنگوی این شورا، روز یک‌شنبه، دهم حوت،  آتش‌بس طالبان با امریکا را تنها مورد یقینی شده در این توافق‌نامه خواند. او اما گفت که رابطه طالبان با افغان‌ها هنوز هم به «قتل، غارت، ترور و وحشت» محدود مانده و حتا مذاکرات صلح بین‌الافغانی نیز به عنوان بخش اصلی توافق‌نامه و روند افغانی از سوی گروه طالبان با بن‌بست روبه‌رو شده است. به باور این شورا، اگر از منظر افغان‌ها به توافق دوحه دیده شود، وقت امید به صلح ضایع، زیان‌های هنگفت مالی و تلفات سنگین به مردم وارد و افغانستان تخریب شده است.

هم‌زمان با این، شورای عالی مصالحه ملی معتقد است که طالبان به مواد این توافق‌نامه، به ویژه پایان جنگ، تعقیب جدی مذاکرات و قطع رابطه با گروه‌های تروریستی پابند نبوده‌اند. فریدون خوزون، سخنگوی این شورا، روز یک‌شنبه، دهم حوت، در صفحه توییترش نوشت: «توقع افغان‌ها این بود که با آغاز مذاکرات، جنگ و خشونت‌ها پایان یابد و به یک آتش‌بس دایمی و سراسری برسیم؛ اما بدبختانه این‌گونه نشد. طالبان برای مذاکرات بین‌الافغانی حاضر نشدند و برای پیش‌برد گفت‌وگوها نیز تعهد لازم را نداشتند.» او ابراز امیدواری کرده است که فرصت کنونی صلح ضایع نشود، جنگ در کشور پایان یابد و مذاکرات به گونه «جدی» تعقیب شود تا زمینه را برای سازش سیاسی همه‌شمول فراهم کند.

مجلس نماینده‌گان نیز باور دارد که نمی‌توان به روند کنونی صلح امید داشت. میررحمان رحمانی، رییس مجلس که در سفری به تاجیکستان رفته است، می‌گوید که با توجه به افزایش خشونت‌ها و آماده‌گی طالبان به جنگ، امیدواری به صلح از بین رفته است. به باور او، مردم انتظار تأمین صلح در کشور را داشتند، اما برخلاف آن، طالبان هیچ برنامه‌ای برای صلح ندارند. او در ادامه تصریح کرد که مردم اجازه فروپاشی نظام را نمی‌دهند و نمی‌گذارند که ارزش‌های دو دهه گذشته از دست برود. وزارت دولت در امور صلح در سهم خود از موثر نبودن توافق‌نامه دوحه شاکی است، اما می‌گوید که مذاکرات کنونی صلح در دوحه باید ادامه یابد. سیدسعادت منصور نادری، وزیر دولت در امور صلح، در نشست حساب‌دهی دولت به ملت که روز یک‌شنبه، دهم حوت برگزار شده بود، گفت که خواست مردم از آزادی زندانیان طالبان، تحقق آتش‌بس بود، اما این کار صورت نگرفته است.

هشدار طالبان؛ تلاش‌ تعیین بدیل برای توافق‌نامه دوحه محکوم به «ناکامی» است

طالبان هم‌زمان با یک‌ساله‌گی توافق‌نامه صلح دوحه، بر تطبیق آن تاکید دارند و از پیامدهای پشت کردن به آن هشدار می‌دهند. این گروه روز یک‌شنبه، دهم حوت، با نشر اعلامیه‌ای می‌گوید که در سهم خود به همه محتویات توافق‌نامه متعهد است و آن را «وسیله موثر» برای حل معضل و تامین صلح در «زیر چتر نظام اسلامی» می‌خواند. به گفته طالبان، عملیات‌های این گروه «به گونه قابل ملاحظه» کاهش یافته است؛ زیرا بر مراکز بزرگ نظامی و استخباراتی نیروهای امنیتی حمله نشده، حملات انتحاری را متوقف کرده‌اند و برای سقوط ولایت‌ها و ولسوالی‌ها طرح‌ریزی نشده است. با این حال، گروه طالبان می‌گوید که امریکا مسوولیت خود در قبال توافق‌نامه دوحه را «به درستی» ادا نکرده است. به باور این گروه، بمباردمان، حملات هواپیماهای بدون سرنشین و عملیات‌های تهاجمی و شبانه که «براساس توافق‌نامه منع است»، هم‌چنان ادامه دارد.

طالبان هم‌چنان حلقاتی را در رویدادهای حمله بر مردم ملکی مقصر می‌دانند و معتقدند که این حلقات خواستار وضعیت متشنج و ادامه جنگ در کشور هستند. این گروه باور دارد که با وجود «کمبود‌های عملی» توافق‌نامه دوحه «به سوی مثبت روان است» و «از نتایج آن همه جهت‌ها برخوردارند». این گروه در ادامه از امریکا خواسته است که با عملی کردن مواد توافق‌نامه صلح دوحه، تعهداتش برای برقراری امنیت و ثبات در افغانستان را عملی کند. به گفته طالبان، رهایی زندانیان باقی‌مانده و حذف‌ نام سران‌ این گروه از فهرست سیاه، ماده‌هایی است که هنوز عملی نشده است.

طالبان تصریح کرده‌اند که برای «تسریع مذاکرات جاری بین‌الافغانی»، باید گام‌های عملی برداشته شود تا وضعیت بهبود یابد و از رفتن به «حالت نامطلوب» جلوگیری شود. این گروه در ادامه اعلامیه‌اش هشدار داده است که توافق‌نامه دوحه راه عملی را برای برقراری امنیت و ثبات در کشور گشوده و هرگونه تلاش برای دریافت بدیل «از همین اکنون به ناکامی محکوم» است. طالبان از قطر، شورای امنیت و کشورهای و ناظران بین‌المللی که در مراسم امضای توافق‌نامه دوحه اشتراک کرده بودند،‌ خواسته‌اند که مسوولیت‌شان در عملی کردن کامل این توافق‌نامه را ایفا کنند.

در همین حال، بخش نظامی این گروه با نشر یک نوار صوتی، هشدار داده است که طالبان در حال حاضر با فناوری پهپاد و موشک‌ها مجهزند و در صورت از‌سرگیری جنگ توسط امریکا، سربازان این کشور مواردی را خواهند دید که پیش از این «هرگز ندیده‌اند». سراج‌الدین حقانی، معاون گروه طالبان، در یکی از نشست‌های مسوولان این گروه گفته که طالبان در مرحله اول [مذاکرات] «با کامیابی به هدف خود رسیده است». او به نظامیانش گفته است که هرچند «امریکا از توافق‌نامه خلاف‌ورزی می‌کند»، اما آنان باید به این توافق توجه کنند. او گفته است که در گذشته در برابر امریکا مبارزه کرده است و اکنون که به فناوری پهپادی و موشک‌ دست‌ یافته‌اند، در صورت از‌سرگیری جنگ‌ها «کاری کنند که امریکا پیش از این ندیده باشد و آرزوی برگشت به جنگ گذشته را کند».

شک امریکا به نیت طالبان؛ خلیل‌زاد دوباره به منطقه می‌آید

هرچند دو طرف درگیر در جنگ کشور به یک‌ساله‌گی توافق‌نامه دوحه واکنش نشان داده‌اند، اما امریکا تا پایان دهم حوت در این مورد موقفی اختیار نکرده بود. با این حال، رسانه‌های خارجی گزارش دادند که زلمی خلیل‌زاد سفرش به منطقه و کشورهای دخیل در روند صلح افغانستان را آغاز کرده است. این در واقع اولین سفر خلیل‌زاد در جریان کار اداره جو بایدن، رییس جمهور جدید امریکا است. به نقل از رسانه‌های خارجی، نماینده‌ ویژه وزارت خارجه امریکا برای صلح افغانستان روز جمعه، دهم حوت، در آلمان حضور داشته است. خلیل‌زاد اما قرار شده است که در ادامه به افغانستان، پاکستان، قطر، امارات متحده عربی و برخی دیگر از کشورهای منطقه سفر کند.

هم‌زمان با یک‌ساله‌گی توافق‌نامه دوحه و سفر خلیل‌زاد، رسانه‌های امریکایی از ارایه گزارشی به کانگرس آن کشور خبر داده‌اند. روزنامه استارز اند استرایپس روز شنبه، نهم حوت، با نشر یک مطلب، گفته است که در گزارش به کانگرس، جسور شدن طالبان تنها نتیجه توافق‌نامه دوحه عنوان شده است. در این گزارش تصریح شده است که ختم صلح‌آمیز خون‌ریزی در افغانستان هنوز پیچیده و دشوار است؛ زیرا طالبان حملات‌شان بر نیروهای امنیتی را افزایش داده‌ و روابط با القاعده را حفظ کرده‌اند. در این گزارش آمده است که با وجود چنین مواردی،‌ بعید است که تلاش‌ها منجر به نتیجه‌گیری مذاکرات صلح شود. به نقل از این روزنامه، در گزارش ارایه شده به کانگرس امریکا گفته شده است که فعالیت گسترده طالبان و ادامه خروج سربازان امریکایی مواضع طالبان در امر سیاسی و نظامی را تقویت کرده است.

در این گزارش با استناد بر تماس تلفنی ثبت شده یکی از جنگ‌جویان طالبان به فرماندهش آمده است که طالبان توافق صلح را به معنای ادامه جنگ می‌دانند؛ زیرا زمانی که سربازان امریکایی افغانستان را ترک کنند، حکومت دوام نمی‌کند و باید طالبان در حالت آماده‌باش قرار گیرند. این روزنامه با استناد به گفته‌های تحلیل‌گران امریکایی، آورده است که توافق‌ امریکا با طالبان دو امتیاز مهم «خروج نیروهایی امریکایی و به حاشیه رفتن حکومت افغانستان» را به طالبان داده‌ است که این گروه در دیر زمانی خواستار آن بود. به گفته این تحلیل‌گران، به همین دلیل هم طالبان امضای این توافق‌نامه را جشن گرفتند و سبب تحرک بیش‌تر در میان نظامیان‌شان شده‌ است.

در این گزارش ارایه شده به کانگرس، از زبان نیروهای افغان آمده است که مجبورند برای سربازان‌شان در مورد پشتی‌بانی هوایی و داشتن مهمات «دروغ» بگویند تا آنان را در جنگ نگه‌ دارند. هم‌چنان تصریح شده است که طالبان به مصالحه تعهد ندارند و بعید است گفت‌وگوها منجر به آتش‌بس دایمی در سال جاری شود. در گزارش توصیه شده است که زمان خروج نیروها تمدید شود تا زمان کافی برای مذاکرات صلح را فراهم کند. بدین ترتیب اعتقاد طالبان به پیروزی از راه جنگ تضعیف می‌شود و این گروه مجبور به عملی کردن تعهداتش در توافق‌نامه خواهد شد.

پیش‌تر اداره بایدن اعلام کرده بود که توافق‌نامه دوحه را بازنگری می‌کند تا میزان تعهد طالبان به این مهم روشن شود. به باور امریکا، طالبان خشونت‌ها را کاهش نداده‌اند و افزون بر ادامه روابط با القاعده، مسوولیت‌شان در مذاکرات معنادار را انجام نداده‌اند. طالبان اما در واکنش به این موضوع، گفتند که در صورت ماندن نیروهای امریکایی، به کشتن آنان اقدام می‌کنند. این در حالی است که روند مذاکرات بین‌الافغانی با وجود از‌سرگیری، هم‌چنان مبهم است و حضور دوباره طالبان در دور میز «نمادین» خوانده شده است. مبتنی بر آمارهای ارایه شده در رسانه‌های امریکایی، در حال حاضر دو هزار و ۵۰۰ نیروی این کشور، نزدیک به ۱۰ هزار سرباز ناتو و حدود ۲۰ هزار پیمان‌کار در افغانستان حضور دارند.

دکمه بازگشت به بالا
بستن