یک روز پس از توصیه حکومت؛ «نی» از محدودیت دست‌رسی به اطلاعات نگران است

اعجازالحق سامی

یافته‌های یک بررسی تازه نهاد حمایت از رسانه‌های آزاد افغانستان (نی) نشان می‌دهد که دست‌رسی به اطلاعات در زون غرب کشور نسبت به سال‌های گذشته محدود‌تر شده است و در برخی موارد مقام‌های حکومتی از ارایه معلومات به خبرنگاران خودداری می‌کنند. خبرنگاران و فعالان رسانه‌ای در غرب کشور، نگران محدودیت آزادی بیان و حق دست‌رسی به اطلاعات‌ هستند و هشدار می‌دهند که اگر وضعیت همین‌گونه ادامه پیدا کند، ممکن است آنان مجبور شوند وظایف‌شان را ترک کنند و در نبود فعالیت خبرنگاری، دامنه‌ی فساد در ادارات دولتی گسترده‌ می‌شود. افزون بر این، نهادهای پشتی‌بان خبرنگاران، از افزایش تهدیدهای امنیتی و «آماج قرار گرفتن عمدی خبرنگاران» از سوی گروه‌های درگیر جنگ افغانستان، ابراز نگرانی می‌کنند. از دید آنان به دلیل این‌که قتل خبرنگاران پوشش رسانه‌ای گسترده‌ای دارد، برخی گروه‌ها عمداً این قشر را آماج قرار می‌دهند.

نهاد حمایت از رسانه‌های آزاد افغانستان (نی) می‌گوید دست‌رسی به اطلاعات «به معضل بزرگ جامعه رسانه‌ای» تبدیل شده است و بسیاری از نهادهای حکومتی معلومات مورد نیاز خبرنگاران را با آنان در میان نمی‌گذارند‌. بر‌اساس یک ارزیابی این نهاد در مورد دست‌رسی به اطلاعات در زون غرب کشور، نهادهای دولتی و سخنگویان‌، اطلاعات را به درستی به دست‌رس خبرنگاران و رسانه‌ها قرار نمی‌دهند. نهاد حمایت از رسانه‌های آزاد افغانستان، روز سه‌شنبه، بیستم عقرب، بررسی‌های تازه‌اش در مورد وضعیت دست‌رسی به اطلاعات در زون غرب کشور را همه‌گانی کرد. عبدالمجیب خلوتگر، رییس اجرایی این نهاد، روز سه‌شنبه، بیستم عقرب، گفت که سخنگویان از خبرنگاران می‌خواهند تا اخبار مورد نظر خودشان و رویدادهایی که به سود حکومت باشد را نشر کنند. از دید وی، این اقدام غیرقانونی است و باید حکومت و خبرنگاران متوجه آن  باشند.

او افزود، سخنگویان وظیفه دارند که با خبرنگاران در ارتباط باشند و برای‌شان اطلاع‌رسانی کنند، اما اگر ابزار تماس با خبرنگاران را مسدود ‌کنند، باید از طرف حکومت رسیده‌گی شود و افرادی که راه‌های ارتباط با خبرنگاران را مسدود می‌کنند، باید زیر پی‌گرد قانونی قرار گیرند. آقای خلوتگر گفت: «یک نوع سانسور داریم که به خبرنگار می‌گوییم چی را نشر نکند و یک نوع سانسور دیگر که آن هم غیرقانونی است و به خبرنگار گفته ‌می‌شود چی را نشر کند. حکومت و سایر نهادها هیچ حق ندارند که به خبرنگار بگویند چی نشر شود و چی نشر نشود؛ این را نهادهای حکومتی و سخنگویان باید در نظر داشته باشند».

وقت‌کُشی در ارایه معلومات به خبرنگاران، بهانه‌جویی برای عدم ارایه معلومات و انجام مصاحبه، ارجاع خبرنگاران از یک منبع به منبع دیگر و در نهایت سرگردان کردن بی‌مورد خبرنگاران برای خودداری از نشر خبر یا گزارش، از مواردی است که بر‌اساس ارزیابی این نهاد، مقام‌های حکومتی در زون غرب کشور انجام می‌دهند. سمیه ولی‌زاده، گزارش‌گر تحقیقی رادیو کلید در هرات، به این باور است که مقام‌های حکومتی از بیان معلومات دقیق به گزارش‌گران تحقیقی خودداری کرده و تنها معلومات سطحی را بدون ذکر جزییات در اختیار آنان قرار می‌دهند.

وی افزود که مسوولان نهادهای حکومتی در هنگام مصاحبه به بهانه‌های گوناگون ادعا می‌کنند که به دستور مقام‌های مرکزی، نمی‌توانند اطلاعات بدهند و بین ندادن معلومات و وجود فساد در ادارات، رابطه‌ای مستقیم وجود دارد. به تازه‌گی، مسوولان کمیته مشترک حکومت و رسانه‌ها در نشستی با سخنگویان ولایت‌ها، خواستار در میان گذاشتن دقیق و به موقع اطلاعات شد‌ند. محمدسرور دانش، معاون دوم ریاست جمهوری، که ریاست این کمیته را بر‌عهده دارد، تأکید کرد که شکایت‌های جدی مبنی بر ارایه نشدن معلومات از سوی سخنگویان والیان وجود دارد و مسوولان اطلاعات لازم را در اختیار خبرنگاران قرار نمی‌دهند.

معاون دوم رییس جمهور روز دوشنبه، در نشست «کنفرانس ملی تقویت روند اطلاعات در سطح محلی»در کابل افزود که در میان نگذاشتن اطلاعات درست، زمینه را برای نشر اطلاعات نادرست فراهم می‌کند. او از سخنگویان ولایات کشور خواست تا با در میان گذاشتن اطلاعات، از نشر شایعات در‌باره حکومت جلوگیری کنند. این مقام ارشد حکومت افغانستان، می‌پذیرد که در شرایط کنونی شکایت‌های جدی مبنی بر این‌که بخش زیادی از اداره‌ها به ویژه دفاتر والیان، معلومات کافی را در اختیار رسانه‌ها و خبرنگاران نمی‌گذارند، وجود دارد و اگر اطلاعات لازم توسط حکومت در اختیار مردم قرار نگیرد، نباید انتظار برود که اطلاعات نادرست در برابر حکومت نشر نشود.

از جانب دیگر، مسوولان کمیسیون دسترسی به اطلاعات پافشاری دارند که ارزیابی نهاد حمایت از رسانه‌های آزاد افغانستان در مورد شکایت خبرنگاران از  دست‌رسی به اطلاعات در زون غرب کشور، باید مورد تحلیل دقیق و همه‌جانبه قرار گیرد. عین‌الدین بهادری، رییس این کمیسیون، در صحبت با روزنامه ۸صبح گفت، یافته‌های این نهاد نشان می‌دهد که به درخواست‎‎های کتبی برای دریافت اطلاعات پاسخ داده شده و سیستم آن‌لاین این کمیسیون به درخواست‌های زیادی پاسخ ارایه کرده است.

با این‌همه، نهاد حمایت از رسانه‌های آزاد افغانستان، نسبت به افزایش تهدیدها بر خبرنگاران ابراز نگرانی می‌کند. به باور این نهاد، «دشمنان» مردم افغانستان اهداف خود را تغییر داده‌اند و خبرنگاران از جمله اهداف حمله آنان هستند. آقای خلوتگر گفت: «وقتی بالای یک خبرنگار حمله می‌کنند و موضوع بازتاب داده و بزرگ می‌شود، بازهم به نفع دشمن تمام می‌شود. در درون رسانه‌ها نیز ترس و وحشت حاکم می‌گردد که این کار سبب سانسورها و حتا باعث می‌شود که خبرنگار کار خود را ترک کند».

براساس یافته‌های نهاد نی‌، خبرنگاران باور دارند که در جریان ۲۰ سال اخیر دست‌رسی به اطلاعات در غرب افغانستان وضعیت «رقت‌باری» داشته است و از حکومت مرکزی خواهان آن هستند که به سخنگویان در غرب کشور، دستورالعمل‌های کتبی داده شود تا بر‌مبنای آن به قانون اساسی و قانون دست‌رسی به اطلاعات احترام گذاشته شود. پیش از این، نی وضعیت اطلاع‌رسانی در کشور را بحرانی خوانده و هشدار داده بود که در صورت ادامه این روند، رسانه‌ها به تحریم دولت مجبور خواهند شد.

دکمه بازگشت به بالا