انجمن ادبی هرات؛ گهواره‌ی بزرگان زبان و ادب

نیک‌خواه

ساختمانی قدیمی در مرکز شهر حلقه‌ی وصلی شده برای فرهنگیان و نویسنده‌گان هرات. اهل قلم از خرد و بزرگ در آن جمع می‌شوند، شعر می‌خوانند و آثار هم‌دیگر را نقد می‌کنند.

انجمن ادبی هرات سال ۱۳۰۱ خورشیدی به عنوان نخستین انجمن ادبی در افغانستان تأسیس شد. پس از آن نظر به سند تاریخی که در روزنامه‌ی اتفاق اسلام نشر شده، انجمن ادبی کابل گشایش یافت.

با گذشت نزدیک به ۱۰۰ سال از عمر انجمن ادبی هرات، حضور شاعران و نویسنده‌گان جوان جان دوباره‌ای به آن بخشیده و شاعران زیادی در دامان آن پرورش یافته و حالا برای خودشان نام و نشانی پیدا کرده‌اند.

با همه‌ی این‌ها اعضای انجمن ادبی هرات از ‌کم‌توجهی دولت شاکی‌اند و باور دارند افرادی در حکومت عامدانه به این انجمن ادبی کم‌مهری می‌کنند.

 

جنگ جهانی و حکومت طالبان

سال ۱۳۰۱ خورشیدی فرهنگیان هرات سنگ‌بنای نخستین انجمن ادبی افغانستان را گذاشتند. چند سال بعد از آن، آغاز جنگ جهانی دوم و اوضاع نابسامان سیاسی افغانستان، این انجمن را که روزنه‌ای برای ادب و فرهنگ به شمار می‌رفت، به حاشیه راند.

از سال ۱۳۲۳ خورشیدی تا ۱۳۲۷ انجمن بسته شد، اما در این سال با نام کلوپ ادبی هرات دوباره عرض اندام کرد. چند سال بعد باری دیگر فعالیت آن متوقف شد. هر چند تلاش‌های بی‌ثمر برای فعالیت دوباره‌ی آن در زمان حکومت داکتر نجیب انجام شد.

ادب‌دوستان قصه می‌کنند که با تسلط حکومت مجاهدان در سال ۱۳۷۱ خورشیدی فعالیت انجمن از سرگرفته شد و محمد‌ اسماعیل خان والی وقت هرات رییس افتخاری آن شد.

بنا بر گفته‌های فرهنگیان در زمان طالبان هم برای مدتی فعالیت انجمن متوقف شد، اما رییس وقت اطلاعات و فرهنگ حکومت طالبان اجازه داد چراغ انجمن روشن شود و حتا بودجه‌ای برای چاپ نشریه آن هم توسط طالبان پرداخت ‌شد.

داوود منیر، رییس انجمن ادبی هرات به روزنامه‌ی ۸صبح می‌گوید که تا همین چند سال پیش دو نشریه چاپی توسط انجمن ادبی هرات نشر می‌شد، ولی مشکلات مالی راه چاپ و نشر آن‌ها را سد کرده است. نشریه‌های «اورنگ هشتم» و «کودک» که حتا در زمان طالبان هم چاپ و نشر می‌شدند و مخاطبان زیادی هم داشتند.

 

جان گرفتن دوباره‌ی انجمن

چهارشنبه هفته‌ی گذشته که سور و سات شعر در انجمن ادبی برپا بود، به جسله‌ی نقد شعر دو شاعر جوان هراتی رفتم. نویسنده‌گان و شاعران جوان حضور پر رنگی داشتند. در سالون جلسات عکس‌هایی از بنیان‌گذاران و رییسان پیشین انجمن در کنار شاعران و نویسنده‌گان نام‌آشنای هرات ردیف شده بود؛ قاضی‌ملامحمد ‌صدیق، عبدالکریم احراری، استاد فکری سلجوفی، محمد‌اعلم غواص، احمدضیا رفعت، سعید حقیقی و…

جاوید نبی‌زاده، جوانی که چند سال می‌شود شعرهایش در میان جوانان هراتی طرف‌دار پیدا کرده، می‌گوید درس‌های زیادی از شاعران پیش‌کسوت آموخته است و بسیاری از شاعران جوان در انجمن آموزش دیده و حالا اسم و رسمی برای خودشان پیدا کرده‌اند.

شعیب حمیدزی پنج سال است که عضو کانون جوانان انجمن ادبی است و در جشنواره‌های معتبر ادبی مثل جشنواره قند پارسی افتخار کسب کرده است. به باور او انجمن فرصت خوبی برای معرفی آثار و رشد شاعران جوان فراهم کرده است.

رامین عرب‌نژاد، شاعر جوان هراتی هم حضور شاعران جوان طی سال‌های اخیر را دلیلی به بخشیدن  جان دوباره به انجمن ادبی تعبیر می‌کند.

 

حکومت و تضعیف عامدانه زبان

نزدیک ساعت ۴:۰۰ عصر شد. سالون جلسات انجمن تقریباً پر شده بود. عبدالغنی نیک‌سیر شاعر پیش‌کسوت هراتی وارد شد و حاضران به احترامش از جای برخاستند.

آقای نیک‌سیر باور دارد که برخی سیاست‌مداران به گفته او «خالی‌الذهن» که درباره‌ی فرهنگ و زبان چیزی نمی‌دانند، امور حکومت را به دست گرفته‌اند و از همین سبب دغدغه‌ی‌شان رسیده‌گی به وضعیت فرهنگ و زبان نیست.

از نگاه صلاح‌الدین جامی، استاد دانشگاه و عضو انجمن ادبی هرات، هرگاه مشکلات اهل قلم بیان می‌شود، حکومت نبود بودجه‌ی کافی را بهانه می‌کند، اما همین حکومت برای تجلیل از روز استقلال میلیون‌ها افغانی «بریز و بپاش» می‌کند.

به عقیده‌ی آقای جامی افرادی در حکومت به جای پشتی‌بانی و تقویت زبان فارسی، عامدانه آن را تضعیف می‌کنند.

با تمام این‌ها دفتر والی هرات از اعلان حمایت از نویسنده‌گان خبر داده است. این اعلان حمایت اما چنگی به دل هنرمندان نزده است.

آن طور که گفته می‌شود، اعضای انجمن ادبی هرات مصارف این مجمع ادبی را از پول شخصی‌شان تامین می‌کنند؛ به این بهانه که درب نخستین انجمن ادبی افغانستان که در زمان حاکمیت طالبان باز بود، در جمهوری اسلامی افغانستان به روی اهل ادب و فرهنگ بسته نشود.

Comments are closed.