کمبود بودجه یا مدیریت نادرست؛ آیا نظام صحی افغانستان به ۲۰ سال پیش بازگشته است؟

در آستانه یک ساله‌گی سلطه طالبان بر افغانستان یک نهاد کمک‌کننده‌ای که حدود ۲۰ سال نظام صحی کشور را کمک کرده، اعلام کرده که نظام صحی افغانستان به دلیل توقف کمک‌های توسعه‌ای بین‌المللی و انزوای اقتصادی، به وضعیت۲۰ سال پیش بازگشته است. به گفته مسوولان این نهاد، شمار افراد نیازمند به کمک‌های بشردوستانه صحی ۳۳ درصد افزایش یافته است. در همین حال، منابع در شفاخانه‌های کشور کمبود کادر صحی، کمبود دارو و افزایش بیماران را از مشکلات فراراه سکتور صحت در افغانستان می‌دانند؛ اما یک مقام پیشین وزارت صحت عامه باور دارد که کمک به سکتور صحی کشور نسبت به یک سال گذشته افزایش یافته، ولی بخش صحی به‌گونه درست مدیریت نمی‌شود.

برنامه کمک‌های بین‌المللی جانیتر «Johanniter International Assistance» روز جمعه، ۲۱ اسد، اعلام کرده که با تسلط دوباره طالبان بر افغانستان، اکثر دستاوردهای سال‌های گذشته برای افراد ملکی نابود شده است. به گفته این نهاد، پس از ماه اسد سال گذشته که طالبان قدرت را در افغانستان به دست گرفتند، تعداد افراد نیازمند به کمک‌های بشردوستانه ۳۳ درصد افزایش یافته است.

این نهاد در گزارشی دلایل عقب‌گرد نظام صحی را تورم، افزایش سرسام‌آور قیمت مواد غذایی، حوادث طبیعی و از دست دادن صدها هزار شغل، تحریم‌های بین‌المللی و زنده‌گی زیر خط فقر مردم دانسته و تصریح کرده است که تقریباً نیمی از شهروندان افغانستان تنها می‌توانند هزینه یک وعده غذایی در روز را بپردازند. براساس بررسی این نهاد، دلایل فوق سبب شده که بیش از یک میلیون کودک زیر پنج ‌سال در حال حاضر دچار سوءتغذی حاد باشند.

مسوولان پیشین وزارت صحت عامه اما گزارش این سازمان را ناقض توصیف می‌کنند و می‌گویند که نظام صحی کشور در بخش مدیریت با چالش‌هایی مواجه است. فدامحمد پیکان، معین عرضه خدمات صحی وزارت صحت عامه حکومت پیشین، در صحبت با روزنامه ۸صبح می‌گوید که نظام صحی کشور با فروپاشی نظام جمهوریت مانند سایر نظام‌های دیگر در اوایل با سقوط مواجه شد و در جریان یک‌ سال گذشته مشکلات زیادی را پشت سر گذاشته است. به گفته او، متوقف شدن تمویل خدمات صحی در ۲ هزار و ۳۳۱  باب مرکز صحی در کشور که توسط بانک جهانی تمویل می‌شد، در نظام صحی افغانستان یک افت غیرقابل کنترل بود، اما با همکاری اداره «گلوبل‌فند» در ماه اکتوبر سال گذشته میلادی، ۱۵ میلیون دالر، متعاقباً از ماه‌های نوامبر ۲۰۲۱ تا جنوری ۲۰۲۲ مبلغ ۴۵ میلیون دالر توسط ملل متحد به نظام صحی افغانستان تسلیم داده شد.

معین وزارت صحت عامه حکومت پیشین تصریح می‌کند که حدود شش ماه پیش کمک‌های نهاد (ARTF) و کمک‌های بانک جهانی از طریق سازمان صحی جهان و سازمان یونیسف دوباره به سکتور صحی آغاز شد و فعلاً نیز ادامه دارد. به گفته او، پروژه مذکور همچنان حمایت مالی بانک جهانی تحت نام HER یاHealth Emergency Response که حدود ۳۳۳ میلیون دالر از ختم سپتامبر ۲۰۲۲ الی ختم دسامبر سال ۲۰۲۳ است، نیز ادامه دارد.

آقای پیکان گزارش برنامه کمک‌های بین‌المللی «جانیتر» را  ناقص می‌‌داند و می‌گوید که در این گزارش به شکل تفصیلی گفته نشده که کدام بخش‌هایی از نظام صحی به ۲۰ سال گذشته برگشته است. او می‌گوید که وزارت صحت عامه نسبت به آغاز فروپاشی اندکی بهتر شده، اما اعتبار جامعه جهانی را کسب نکرده است. آقای پیکان تأکید می‌کند که کمک‌های مالی به این وزارت افزایش یافته، اما ظرفیت‌های رهبری و مدیریتی در وزارت صحت عامه کاهش یافته است.

معیین وزارت صحت عامه پیشین کمبود کارمندان صحی زن را از چالش‌های حال و گذشته می‌داند و تصریح می‌کند که با فرار منابع بشری از افغانستان کمبود کارمندان زن در بخش صحت به شدت محسوس است. او تأکید می‌‌کند که سوءاستفاده‌های اداره‌های ملل متحد و موسسه‌های تطبیق‌کننده در گذشته وجود داشته، اما اکنون که بهانه مشکل امنیتی رفع شده است، باید به گونه جدی نظارت شوند.

در همین حال، یک منبع در ریاست صحت عامه بلخ کمبود کارمندان صحی و مشکلات مالی را از مشکلات عمده سکتور صحی کشور عنوان می‌کند. منبع تأکید دارد که مراجعه مردم به شفاخانه‌های ملکی افزایش یافته و از همین‌رو نمی‌توانند خدمات به‌موقع ارایه کنند. همچنان منابع در ریاست صحت عامه بدخشان کمبود دوا و افزایش بیماران را در شفاخانه‌های این ولایت از مشکلات موجود در بخش صحت می‌دانند. منابع می‌گویند که با توجه به حضور زیاد مراجعان، داروهای آنان کفاف نمی‌کند و دوای آنان به‌صورت دوام‌دار نمی‌رسد. از سوی دیگر ریاست صحت عامه ولایت غور با کمبود داکتران زن در مرکز و ولسوالی‌های این ولایت مواجه است.

این همه در حالی است که سازمان صحی جهان از شیوع بیماری جدید، به‌ویژه تب دنگی و تب کانگو در افغانستان ابراز نگرانی کرده است. در اعلامیه این نهاد آمده است که در کنار بیماری‌های اسهال آبکی و سرخکان، تب دنگی، تب کانگو و کولرا در افغانستان شیوع پیدا کرده است. سازمان صحی جهان خواستار بسیج همه‌گانی برای مبارزه با این دو بیماری در کشور شده است. موارد ابتلا به تب دنگی و کانگو بیشتر در ولایت ننگرهار به ثبت رسیده است.

برنامه کمک‌های بین‌المللی جانیتر در حالی از برگشت نظام صحی افغانستان به ۲۰ سال پیش هشدار داده است که پیش از این نیز نهادهای بین‌المللی از جمله سازمان صحی جهان و کمتیه بین‌المللی نجات هشدار داده‌اند که اگر به نظام صحی افغانستان توجه نشود، نظام صحی این کشور با فروپاشی جدی مواجه خواهد شد. اکنون که یک سال از این هشدار می‌گذرد، برنامه کمک‌های بین‌المللی جانیتر که ۲۰ سال سابقه کار در بخش صحت افغانستان دارد، گفته است که تسلط دوباره طالبان همه دستاوردهای سال‌های گذشته برای غیرنظامیان را نابود ساخته است. هرچند خواستیم نظر وزارت صحت عامه طالبان را در این‌ مورد داشته باشیم، اما با تلاش‌های زیاد موفق نشدیم.

دکمه بازگشت به بالا