«میلیونر زاغه نشین» بازتاب فقر در هند

تعبیر «اسکار با طعم» هندی به راستی در شب جوایز بهترین های هالیوود در سالن کوداک در لوس آنجلس جلوه ی واقعیت پیدا کرد. «میلیونر زاغه نشین»، با بردن هشت جایزه در رشته های اصلی اسکار، از جمله بهترین فلم، بهترین کارگردان، فلم نامه و موسیقی متن، پر بارترین سال را برای سینمای انگلیس و کشور هند رقم زد.
 این فلم داستان نگونسار زندگی سه کودک در حاشیه شهر بزرگ بمبیی را حکایت می کند که با مشقت های فراوان، بدون سرپرست، زندگی می کنند، در دام باندهای جنایت کار می افتند. از سر تصادف جمال، یکی از این سه کودک با شرکت در برنامه ی «چه کسی میلیونر می شود»، برنده ی این برنامه ی پر طرفدار می گردد، در ضمن عشق دوران کودکی خود را نیز با این برنامه به دست می آورد.
فلم، از آغاز نمایش عمومی خود احساسات متفاوتی را در هند، سرزمینی که دست مایه فلم است، برانگیخته است. شدت خشونت، جنایت، جنگ های فرقه ای، فقر و وسعت گسترده ی زاغه های اطراف شهرهای بزرگ در این فلم، برای مخاطب می گوید که هند هنوز کشوری درگیر فقر ناانسانی و گروه های جنایت کار است. این بخش فلم باعث شده است که تعدادی از مردم هند، آن را غیر منصفانه قلمداد کنند. مخالفان فلم “میلیونر زاغه نشین” می گویند که تصویر یک جانبه از هند جنبه واقعی ندارد و به گفته ی یک فلم ساز نشریه ی «هند امروز»، سوء استفاده ی کامل و عریان یک کارگردان غربی از سوژه ی هند است. از نظر آنها، این فلم قصد انتقاد از وضعیت اجتماعی و سیاسی و اقتصادی را دارد، از این لحاظ، امیتابچن، بازیگر سرشناس هندی، در مقام اعتراض در وبلاگ پرخواننده ی خود نوشته است، «اگر این فلم هندوستان را به شکل یک کشور جهان سومی در حال توسعه کثیف به نمایش گذاشته و مورد خشم و ناراحتی مردم وطن دوست و وطن پرست واقع شده است، باید بدانیم که این شرایط ناهمگون و غیرانسانی نه تنها در این کشور بلکه در کشورهای پیشرفته ی جهان نیز وجود دارد».
اما، دنی بویل، کارگردان انگلیسی که فلم “میلیونر زاغه نشین” او چهار جایزه گلدن گلوب و هشت جایزه اسکار را به دست آورد، در پاسخ به منتقدین هندی که این فلم را نمایش باشکوهی از فقر و بدبختی مردم هند خوانده اند، از فلم خود دفاع کرد و گفت،» فلم نمایانگر عشق به زندگی است».
دنی بویل، کارگردان فلم در یک کنفرانس خبری گفت، « هدف من از ساختن این فلم نشان دادن استقامت و عشق به زندگی است که در مردم علی رغم شرایط غیر قابل تحمل زندگی وجود دارد. کوشش ما این بوده است تا جایی که امکان دارد زندگی واقعی مردم بمبیی را نیز در لابلای فلم به نمایش بگذاریم».
بیش از نیمی از جمعیت ١٧میلیون نفری شهر بمبیی را مردم فقیر و بی خانمان تشکیل می دهند که اکثر آن ها در کوچه و خیابان و در محلات زاغه نشین به سر می برند و از دسترسی به کم ترین وسایل یک زندگی ابتدایی از جمله آب محروم اند. فلم “میلیونر زاغه نشین” بخشی از شیوه‌ی زندگی مردم هند را در داستان فلم گنجانده و کوچه های خاکی و زندگی در خانه های حلبی را بازسازی کرده است.
“میلیونر زاغه نشین” بر اساس کتاب یک نویسنده ی هندی به نام ویکاس سواروپ بازنویسی و ساخته شده است. پس از اعتراض ها به این فلم، شبکه ی هندی «ان دی تی  وی» با این نویسنده برجسته ی هندی گفتگوی انجام داد. او گفت که شاید دنی بویل در “میلیونر زاغه نشین” یک بخشی از هند را نشان داده باشد، اما، فقر و بیچارگی مردم در اطراف و یا در درون شهر های بزرگ یک واقعیت انکار ناشدنی هند است.
با وجود این که این فلم می تواند نقد جدی بر سیاست های اجتماعی و اقتصادی هند به عنوان یک قدرت نوظهور منطقه داشته باشد، اما، همان گونه که دنی بویل می گوید این فلم نشان می دهد که چگونه انسان های فقیر در هند با وجود زندگی فلاکت بار و پر از مشقت زاغه نشینی، به زندگی عشق دارند، و حتا دوست داشتن به معنای عمیق آن را درک می کنند. ثروتمند شدن در این کشور شاید تنها یک تصادف باشد، مثلا پیروزی در یک برنامه ی تلویزیونی، ولی، امید به زندگی در چشمان کودکان فقیر هندی وجود دارد.
این سخن دنی بویل مرا به یاد سخنان کارگردان کانادایی فلم مستند «جادوگر کابل»، محصول کانادا، می اندازد که گفته بود من همیشه یک شوق را در چشمان کودکان فقیر در کابل دیده ام. دلیل آن این است که این کودکان فکر می کنند  شاید آینده ی بهتر در انتظار آنها است.
نیویارک تایمز از هند گزارش داد که بسیاری از مردم هند از درخشش فلم “میلیونر زاغه نشین” در اسکار امسال خوشحال هستند. تاجای که نخست وزیر هند نیز این دستاورد را تبریک گفت. در کنار این که محتوا و فضای هندی و همچنان اجرای ای.آر رحمان، سازنده ی موسیقی فلم زاغه نشین، در مراسم اسکار، به مراسم رنگ و بوی هندی داده بود، این موسیقی ساز برجسته ی هندی صاحب دو جایزه اسکار، بهترین موسیقی و آهنگ نیز شد. این اولین بار است که هند پس از فلم «گاندی» در ۱۹۸۲، به چنین موفقیتی دست پیدا می کند.
برای من جالب بود که از یک سو نویسندگان مختلف هندی در روزنامه های چون گاردین این فلم را به شکل شدیدی نقد کردند، اما، از جانبی دیگر بسیاری از مردم به دستاورد های این فلم افتخار کردند. حتا امیتابچن که منتقد سرسخت این فلم بود، برای دست اندرکاران آن، پس از مراسم اسکار تبریک عرض کرد. واقعیت این است که زاغه نشینی و فقر در هند بخشی از زندگی مردم است. شاید بهتر این باشد که روشنفکران و نویسندگان هندی با نظر مثبت به این فلم نگاه کنند. دنی بویل به آنها یادآوری کرد که هند رو به رشد نباید از حال طبقات فقیر اجتماعی بی خبر باشد.
چند شب پیش از برگزاری مراسم اسکار، خبرنگار تلویزیون بی بی سی به سبب اعتراض های برخی از نویسندگان و شخصیت های هندی به “میلیونر زاغه نشین”، سری زد به این زاغه ها و گزارشی از زندگی واقعی کودکانی که در فلم کار کرده بودند، تهیه کرد.
یکی از آن کودکان در مقابل کمره‌ی خبرنگار بی‌بی‌سی به گریه افتاد و گفت که از این زندگی سگی خسته شده است. پدرش مبتلا به مرض سل است و خانه‌ی آنها عبارت از چند دیوار پلاستیکی در محیطی محاصره شده با زباله ها و کثافات ساختمان‌های بزرگ سرمایه داران هندی است. وقتی به این صحنه‌ها نگاه کردم، به نظرم نگاه منتقدان هندی نسبت به فلم “میلیونر زاغه نشین” بی رحمانه و دسیسه‌آمیز آمد.

دکمه بازگشت به بالا