معافیت کتله‌ای؛ پایان کار کرونا در افغانستان؟

رامین فرامرز

در حال حاضر اکثر کشورهای دنیا، قرنطین، وضع محدودیت‌های عمومی، رعایت نکات بهداشتی مانند شستن مکرر دست‌ها و حفظ فاصله‌ی اجتماعی تا زمان ساختن واکسین و ایجاد معافیت کتله‌ای (ایمنی جمعی) از طریق آن را به عنوان راه پیش‌گیری از شیوع کووید-۱۹، انتخاب نموده‌اند و به معافیت کتله‌ای طبیعی به عنوان یک استراتژی نجات‌بخش نگاه نمی‌کنند.

معافیت کتله‌ای (ایمنی جمعی) چیست؟

هر گاه بخش خاصی از افراد یک اجتماع در برابر یک بیماری انتانی معاف باشند، این افراد به عنوان یک مانع در برابر شیوع بیماری مذکور به دیگران عمل می‌کنند و سرایت آن بدون نیاز به آلوده شدن تمام مردم، در جامعه‌ی مذکور بطی یا متوقف خواهد شد. این بدین معنا است که هر گاه تعداد زیادی از افراد یک جامعه به یک بیماری انتانی مصاب شوند، در برابر مرض مذکور معافیت کسب کنند، از این طریق سرایت مرض مذکور در جامعه کنترل شده و افرادی که هنوز مصاب نشده‌اند، محافظت می‌شوند. این معافیت را به نام معافیت کتله‌ای یاد می‌کنند. معافیت کتله‌ای می‌تواند توسط مصاب شدن تعداد زیاد افراد جامعه به یک بیماری انتانی و یا از طریق واکسیناسیون به وجود آید.

برای درک این موضوع، افرادی را که در برابر یک بیماری به خصوص معافیت ندارند، در روی کاغذ به نقاط قرمز و افرادی را که معافیت دارند به نقاط سبز رنگ نشان می‌دهیم. نقاط قرمز توسط نقاط سبز رنگ احاطه شده‌اند و نقاط سبزرنگ مانع وصل شدن آن‌ها به هم‌دیگر می‌شود. به هر اندازه نقاط سبز رنگ بیش‌تر باشد، نقاط قرمز به سختی با هم وصل می‌شوند. هر گاه تعدد نقاط سبزرنگ به حدی باشد که یک نقطه‌ی قرمز به نقاط قرمز دیگر وصل شده نتواند، بدین معنا است که معافیت کتله‌ای تأسیس شده است.

بسیاری از کشورهای جهان که از سطح بلند اقتصاد، آگاهی و سواد برخوردار اند، با وضع قرنطین، محدودیت‌های عمومی، رعایت نکات بهداشتی مانند شستن مکرر دست‌ها و فاصله‌گیری اجتماعی میزان سرایت ویروس را به کم‌تر از ۱۰۰ مورد در روز کاهش داده‌اند. کشورهایی نظیر چین، کوریای جنوبی، آلمان و بسیاری از ممالک دیگر از طریق آزمایش‌های مداوم، ردیابی و تجرید افراد آلوده به ویروس به سطحی از کنترل بیماری رسیده‌اند که مراکز اقتصادی، تعلیمی و عمومی‌شان را مجدداً بازگشایی کرده‌اند. افغانستان نیز برای مبارزه با کرونا از این شیوه استفاده نموده است، اما در برابر این روند مانع‌های زیادی وجود داشت و این استراتژی به دلایل گوناگون پاسخگو و کارا نبود و به اساس دلایل گوناگون به ناکامی انجامیده است. زیرا هم دولت و هم جامعه‌ی افغانستان در سطح جوامع بشری نبوده‌اند. نسوج جامعه افغانستان از سبب فقیر، تنگ‌دستی، و خرافات از هم گسسته است و نیز افغانستان از فقدان زعامت سالم و دولت پاسخ‌گو رنج می‌برَد. در زمان قرنطین زخم‌های پنهانی جامعه طبقاتی افغانستان عریان‌تر شد و تبعات اقتصادی قرنطین مردم را به چالش‌های جدی‌ای چون گرسنه‌گی مواجه ساخت.

افزون به آن، باورهای نادرست و خرافاتی پیرامون پاندیمی کرونا، کار مبارزه با این بیماری را سخت‌تر ساخت. دولت از کنترل وضعیت عاجز بوده و جامعه‌ی طبی افغانستان هم‌زمان با چندین جبهه می‌جنگد اما این هنوز پایان کار نیست.

تقریباً در تمام کشورهای دنیا پایان داستان کرونا با معافیت کتله‌ای توسط واکسین گره خورده است. واکسین هم تا اواخر ماه سپتمبر و شاید دیرتر به بازار نخواهد آمد. طبیعی است که افغانستان از لحاظ اقتصادی و هم از لحاظ بستر اجتماعی توانایی حفظ قرنطین و محدودیت‌های اجتماعی را برای چند ماه دیگر و تا زمان تهیه‌ی واکسین نخواهد داشت. با توجه به این که شیوع ویروس کرونا در جامعه‌ی افغانستان به صورت خیلی سریع جریان دارد و مردم هم بنا بر ناگزیری‌های اقتصادی یا باورهای نادرست‌شان، آن را جدی نمی‌گیرند، شاید معافیت کتله‌ای در این‌جا نسبت به کشورهای جهان اول که با وضع محدودیت‌های اجتماعی و مراعات تدابیر وقایه‌ای منتظر واکسین‌اند، زودتر به میان آید اما نه توسط واکسین. بلکه از طریق مصاب‌شدن میلیون‌ها نفر و تلف شدن هزاران نفر دیگر.

بهترین راه برای ایجاد معافیت کتله‌ای در یک جامعه عبارت از واکسیناسیون است. برای ویروس کرونای جدید تا حال واکسینی به بازار نیامده است و شاید حد اقل تا ختم تابستان امسال خبری از آن نباشد. یافته‌ها نشان داده است که بدن افراد بهبود یافته از کووید-۱۹ در برابر آن، انتی بادی تولید کرده است. این که انتی‌بادی‌های مذکور تا چه مدتی از مصابیت دوباره به کووید-۱۹ جلوگیری خواهد کرد معلوم نیست، اما معافیت افراد در برابر دیگر ویروس‌های خانواده «سارس» تا دو سال دوام داشته است، و این ممکن است برای عضو جدید این خانواده (کووید-۱۹) نیز صدق کند. بنا بر این رسیدن به معافیت کتله‌ای در برابر کووید-۱۹ از طریق معروض شدن در صد زیادی از افراد جامعه در کشوری که هیچ گونه تدابیر پیش‌گیرانه و محدودیت‌های قبول شده جهانی مراعات نمی‌شود، غیر محتمل نبوده و می‌تواند سرایت این ویروس را کنترل کرده و از گسترش آن در جامعه جلوگیری کند.

با استنباط از موارد فوق و شرایط جاری در کشوری که از عهده تبعات اقتصادی ناشی از قرنطین و محدودیت‌ها برنمی‌آید و مردم نیز در این امر بنا بر ناگزیری‌ها و باورهای ناپسند در این امر همکاری ندارند، این مکانیسم می‌تواند به عنوان یک استراتژی صحی و من‌حیث گزینه بدیل به صورت ناخواسته به کار آید. معافیت کتله‌ای برای برخی از بیماری‌ها از قبیل آنفلونزای خوکی و سایر بیماری‌های واگیردار مؤثر واقع شده و از شیوع آن جلوگیری کرده است. به خاطر باید داشت که معافیت کتله‌ای همیشه تضمین‌کننده محافظت در برابر هر بیماری نیست و جایگزین مناسبی برای واکسیناسیون نمی‌باشد. بنا بر این معافیت کتله‌ای برای از بین بردن یک بیماری راه‌کار کاملی نیست اما می‌تواند به جلوگیری از شیوع بیماری کمک کند.

درصدی مبتلای جمعیت یک جامعه برای ایجاد معافیت کتله‌ای در هر بیماری متفاوت بوده و بین ۴۰ تا ۸۰ و حتا ۹۵ فی صد افراد جامعه می‌باشد. به عنوان مثال، برای ایجاد معافیت کتله‌ای در برابر سرخکان و توقف سرایت آن، باید از هر ۲۰ نفر ۱۹نفر واکسین ضد سرخکان شوند. این بدان معنا است که اگر آن یک نفر به سرخکان مبتلا شود، افراد دیگر که واکسین شده‌اند، در برابر ویروس سرخکان انتی‌بادی تشکیل داده‌اند و از ابتلا به این بیماری مصون هستند و از گسترش بیش‌تر آن جلوگیری می‌شود.

برای دست‌یابی به معافیت کتله‌ای در برابر کووید-۱۹ تخمین زده می‌شود که باید بیش از ۶۰ درصد افراد جامعه در برابر آن آنتی‌بادی و معافیت داشته باشند.

در کشورهای اروپایی که از طریق قرنطین و محدودیت‌های اجتماعی سرایت ویروس را تحت کنترل درآورده‌اند طی آزمایش‌ها، میانگین افرادی که در برابر کرونا مصون هستند، کم‌تر از ۱۰ درصد است. بالاترین رقم افراد معاف را شهر لندن داشته است که به ۱۷ درصد می‌رسد. رسانیدن افراد مصون به بیش‌تر از ۶۰ درصد و به سطح آستانه‌ی معافیت کتله‌ای در کشورهای مذکور که از عهده حفظ قرنطین و محدودیت‌های اجتماعی تا زمان واکسین بر آیند و جمعیت هنگفت آن‌ها از سن بالایی برخوردار اند، هم‌مانند سویدن، به تلفات انسانی زیادی انجامیده و گزینه عملی نیست.

اما داستان افغانستان کاملاً متفاوت‌ از این کشورها نوشته شده است. جامعه در شرایط بحرانی قرار دارد و با صدها چالش دیگر دست به گریبان است. مردم بدون هیچ گونه تدابیری به کوچه و بازار برگشته‌اند. حفظ حالت قرنطین و محدودیت‌ها در افغانستان از لحاظ مدیریتی، اقتصادی و اجتماعی تا چندین ماه شاید قابل تطبیق و عملی نباشد. از سوی دیگر ویروس در کوچه و بازار، مراکز مذهبی، و مراکز عمومی به شکل سریع در حال گسترش است و به بسیاری از خانه‌ها نیز راه یافته است و عنان امور از دست رفته است.

اگر ادعای وزارت صحت عامه مبنی بر ملوث بودن ۳۰ درصد کابلیان دقیق باشد، با توجه به سرعت شیوع وحشیانه این ویروس در کابل و شهرهای بزرگ و نبود هیچ گونه محدودیت پیش‌گیرانه در بین مردم، رسیدن به ۶۰ درصد مصونیت و آستانه‌ی معافیت کتله‌ای در کشور امکان‌پذیر خواهد بود. در چنین شرایطی، یگانه امید تأسیس معافیت کتله‌ای در جامعه است که ممکن است سبب حفاظت از بزرگ‌سالان و افراد معروض به خطر و آسیب‌پذیر جامعه شود. با درک واقعیت‌های حاکم بر جامعه افغانستان و غیر قابل تطبیق و نامؤثر بودن قرنطین عمومی وزارت صحت به جای پافشاری به این امر امکان‌نا‌پذیر، عقب‌نشینی کرده و رویکردهای نرم‌تری را در برابر کرونا روی دست گرفته و بیش‌تر روی حفاظت از جان بزرگ‌سالان، افراد معروض به خطر و آسیب‌پذیر تمرکز کند. یک بررسی آزمایشی را روی تعیین فی‌صدی افرادی که در برابر کووید-۱۹ انتی‌بادی تشکل داده‌اند و معافیت کسب کرده‌اند، اجرا کند. اگر فی‌صدی افراد معاف همان ۳۰ فی‌صد یا بیش‌تر باشد، رسیدن به آستانه معافیت کتله‌ای عملی‌تر خواهد بود.

اما به خاطر باید داشت که رسیدن به آستانه معافیت کتله‌ای به صورت طبیعی و بدون واکسین در جامعه ۳۴ میلیونی افغانستان با وجود جوان بودن جمعیت آن، با قربانی‌گرفتن‌های کووید-۱۹، هزینه‌ی گزافی خواهد برد که بخش بزرگ آن را فقرا، تهی‌دستان و کارگران روزمزد پرداخت خواهند کرد. این یک شیوه ناخواسته، نامطمین و پرتلفات است که فقط از طریق معروض‌شدن تدریجی جمعیت سالم و جوان جامعه به ویروس کرونا که میزان مرگ‌ومیر ناشی از کووید-۱۹ در آن‌ها پایین‌تر است، می‌توان میزان تلفات را کاهش داد.

در خانواده‌های افغانستان معمولاً بزرگ‌سالان گل‌های سرسبد خانواده محسوب می‌شوند. در باره دور نگه‌داشتن آن‌ها از بقیه افراد خانواده، آگهی‌دهی صورت گیرد. دولت به کارمندان بالاتر از ۴۰ سال و افرادی که از بیماری‌های مترافق رنج می‌برند، رخصتی دهد و روی رفت‌وآمد غیر ضروری آن‌ها به بیرون قیود وضع کند. کاروبار شخصی‌شان را تعطیل شود و یا کارشان را فرزندان جوان‌شان پیش ببرند، به این اساس تمام امور خارج از منزل به جوانان و افراد سالم که میزان مرگ‌و‌میر و شدت بیماری در آن‌ها به مراتب کم‌تر است، سپرده شود. به آن‌ها اجازه داده شود تا با رعایت نکات بهداشتی به محل کارشان بروند و از فروریختن اقتصاد خانواده و از هم‌گسیخته‌گی اجتماعی جلوگیری کنند. به این اساس، اجازه داده می‌شود که معروض‌شونده‌گان به ویروس بیش‌تر جوانان باشند. با معاف شدن جمعیت جوان کشور، نقاط سبز بیش‌تری را در اطراف نقاط قرمز ترسیم می‌نماید. با این فرایند، از افرادی که مصاب به بیماری نشده‌اند، گروه‌های معروض به خطر که سیستم معافیتی ضعیف یا مصاب به امراض مترافق دیگر هستند، و بزرگ‌سالان می‌تواند محافظت نماید. زیرا ویروس کرونا هم‌مانند اکثر انتانات باکتریایی و ویروسی دیگر از یک فرد به فرد دیگر سرایت می‌کند. با افزایش تعداد معاف‌شده‌گان، زنجیر سرایت شکسته شده و افراد دیگر انتان را دریافت و انتقال نمی‌دهند.

با تکرار باید عرض کنم که این یک نسخه رهایی‌بخش در برابر کرونا نیست. بهترین روش برای ایجاد معافیت کتله‌ای در یک جامعه واکسین است. این شیوه، گزینه‌ی بدیل برای واکسین نیست. ناشی از ناگزیری و چالش‌هایی است که مقصر آن سیستم و مردم است.

 

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا
بستن