دریای کابل و فرصت تولید انرژی خورشیدی

معروف ضیائی

دریای کابل که در کتاب‌های رسمی افغانستان به عنوان یکی از دریای‌های مهم کشور معرفی شده است، از کوه‌های پغمان سرچشمه می‌گیرد، در منطقه چهل‌ستون با دریای ریشخور و در منطقه «شینه» با رود لوگر یک‌جا می‌شود، بعد از طی مسیر تقریباً ۴۵ کیلومتری در داخل و حوالی شهر کابل، از طریق دره تنگ و کوهستانی «غارو» به سوی ولسوالی سروبی جریان پیدا می‌کند و در منطقه سروبی با دریای پنجشیر و پروان یک‌جا می‌شود.

دریای کابل در واقع یک دریای فصلی است که در چهار ماه سال پر آب است و در ۸ ماه دیگر آب آن به شدت کاهش می‌یابد. این دریا به استثنای ماه‌هایی که  پر آب است، در سایر فصول به مخزن زباله‌های شهری و کثافات تبدیل می‌شود و بوی بد ناشی از این زباله‌ها و کثافات، باعث به میان آمدن مریضی‌ها و مشکلات صحی گوناگون در شهر کابل ‌می‌گردد.

متأسفانه در سال‌های آخر، دریای کابل به مرکز زنده‌گی و پناهگاه معتادان مواد مخدر نیز تبدیل شده است. این دریا در ساحه شهری، از منطقه گل‌باغ ناحیه هفتم شهر الی منطقه آخر پل‌چرخی نزدیک به ۴۵ کیلومتر طول دارد و عرض آن در مناطق مختلف بین ۱۵ الی ۱۳۰ متر است. تاکنون پنج بند برق در مسیر دریای کابل اعمار شده است که از این میان، چهار بند آن در داخل کشور و یک بند آن در پاکستان موقعیت دارد.

با توجه به میزان کاهش شدید آب دریای کابل در فصول مختلف، وجود زباله‌های شهری و کثافات محیطی، بستر دریا برای هیج زنده‌جانی، به شمول ماهیان قابل زیست نیست. این دریا از مناطق مرکزی شهر کابل عبور و از طریق «تنگه غارو» به سوی ولایت ننگرهار و بالاخره به سمت کشور همسایه، پاکستان جریان پیدا می‌کند.

در حال حاضر بیش‌تر از ۷۰ درصد برق مورد استفاده افغانستان وارداتی است که از کشورهای تاجیکستان، اوزبیکستان و ترکمنستان وارد می‌شود. در عین حال، سهم برق کابل از مجموع برق وارداتی و داخلی، در حدود ۵۵۰ میگاوات است که در گرما و سرما، مردم الی ۷۰ درصد پرچاوی‌ها را تجربه می‌کنند.

با در نظرداشت جزر و مد زیاد در مقدار آب دریای کابل و هموار بودن سطح دریا در داخل شهر، این دریا قابلیت و ظرفیت  تولید برق آبی را ندارد. اما از سوی دیگر، با استفاده از زمین و ساحه‌ای که این دریا در بستر خویش ساخته است، می‌توان با تولید انرژی آفتابی بخش عمده نیازمندی برق کابل را در کوتاه‌مدت و درازمدت مرفوع ساخت. برق آفتابی با نصب صفحه‌های خورشیدی تولید می‌شود که با توجه به ۳۰۰ روز آفتابی افغانستان در سال و پایین آمدن هزینه صفحه‌های خورشیدی و تکنولوژی تولید انرژی‌ خورشیدی در سال‌های اخیر، این کار نسبت به ده سال قبل ساده‌تر و با صرفه‌تر شده است.

با توجه به طول ۴۵ کیلومتری دریای کابل در منطقه شهری، اگر اوسط پهنا (عرض) این دریا را ۴۰ متر در نظر بگیریم، دریای کابل مساحتی در حدود یک میلیون و هشت‌صد هزار متر مربع را احتوا می‌کند. طبق برآوردهای تخنیکی جهت تولید یک کیلووات برق خورشیدی، مساحتی در حدود ۱۰ متر مربع  نیاز است. با در نظرداشت این معیارها و با فرض حداقل هشت ساعت آفتاب در شبانه‌روز، در حدود ۶۰ میگاوات برق ۲۴ ساعته و یا ۱۸۰ میگاوات برق ۸ ساعته در روز تولید خواهد شد که این برق می‌تواند بخش عمده نیازمندی شهر کابل را مرفوع سازد و از خروج سرمایه از کشور جلوگیری کند.

برق آفتابی را با استفاده از زمین دریای کابل با دو روش مختلف می‌توان تولید و مصرف کرد. گزینه اول، تولید برق با استفاده از صفحات خورشیدی و تزریق برق تولید شده به گونه مستقیم در شبکه توزیع برق شهری است که این گزینه بسیار ارزان خواهد بود و در ضمن می‌توان از آن جهت تامین نیازمندی‌های روزانه شهروندان و مصرف‌کننده‌گان در کابل استفاده کرد. با استفاده از این گزینه، هزینه ایجاد نیروگاه‌های انرژی خورشیدی به شدت کاهش خواهد یافت و نیازِ به باطری و سایر ابزارها جهت نگه‌داری و ذخیر برق تولید شده، نیست.

گزینه دوم، ذخیره‌سازی این برق در باطری و استفاده آن از طرف شب است. هزینه این‌گونه سیستم‌های خورشیدی بلندتر از گزینه اول است. دلیل عمده آن، استفاده از باطری‌ها جهت ذخیره‌سازی برق در روز و استفاده آن در شب و یا اوقات غیرآفتابی و ابری است.

استفاده از باطری‌ها و انورترها جهت ذخیره‌سازی و تبدیل برق مرده به برق زنده در حدود ۴۰ درصد هزینه سیستم‌های سولری را تشکیل می‌دهد. نوع باطری و هزینه تبدیلی آن موضوع دیگری است که باید بین ۵ الی ۱۰ سال تبدیل شود. صفحات خورشیدی و یا تخته‌های سولری به تنهایی ۳۰ الی ۳۵ درصد مجموع هزینه یک نیروگاه را تشکیل می‌دهد. هزینه نصب و پایه‌های آن نیز حدود ۴ الی ۱۰ درصد مجموع هزینه یک نیروگاه سولری را تشکیل می‌دهد.

طبق برآوردهای اولیه، هزینه تولید یک میگاوات برق با استفاده از گزینه اول، بدون ذخیره‌سازی و تزریق آن در شبکه ملی توزیع برق، کم‌تر از یک ملیون دالر است و در صورت استفاده از گزینه دوم، هزینه آن بین یک‌ونیم الی دو میلیون دالر در هر میگاوات برق خواهد بود.

با تطبیق این طرح، در کنار این‌که برق کافی جهت تنویر و تسخین مصرف‌کننده‌گان در شهر کابل تولید می‌شود، از انداختن کثافات و زباله‌های شهری در دریای کابل نیز جلوگیری می‌گردد که این خود باعث بهبود وضعیت صحی شهروندان و حفاظت محیط زیست خواهد شد.

ایجاد نیروگاه‌های سولری بالای دریای کابل با نصب چوکات‌های سولری بر روی دریا و پوشش دریا با صفحه‌های خورشیدی کار ساده‌ای است که در پهلوی تولید برق باعث جلوگیری از انداختن کثافات و زباله‌های شهری در داخل دریا می‌شود.

دکمه بازگشت به بالا