کاب­­­­ل صدرنشین آلوده‌ترین شهرهای جهان

حسیب بهش

آمارها در سایت «Air Visual»، از منابع بررسی‌کننده آلوده‌گی هوا، نشان می‌دهد که شهر کابل در دو روز گذشته بیش‌ترین میزان آلوده‌گی هوا را داشته و از این لحاظ در صدر آلوده‌ترین شهرهای جهان قرار گرفته است. این سایت در ادامه به کاربرانش که در این شهر زنده‌گی‌ می‌کنند، علاوه بر توصیه‌ی استفاده از ماسک و دستگاه تصفیه هوا، هدایت داده تا از باز کردن کلکین‌ها و تمرینات بیرون از اتاق نیز خودداری کنند.

مسوولان اداره ملی حفاظت محیط زیست هرچند افزایش آلوده‌گی هوا در شهر کابل را تایید کردند، اما با آمارهای این سایت موافق نیستند و می‌گویند که بر اساس ارزیابی‌های این اداره، سیستم تشخیص‌دهنده این سایت بین‌المللی در شهر کابل وجود ندارد. دیده‌بان محیط زیست در کشور پیش از این اعلام کرده بود که آمار قربانیان آلوده‌گی آب و هوا از قربانیان جنگ بیش‌تر است و پزشکان نیز تایید کرده‌اند که آلوده‌گی هوا حتا در سقط جنین نقش دارد. اداره‌ی حفاظت از محیط زیست کابل به تازه‌گی در یک کارزار از شهریان تعهد می‌گیرد که از استفاده مواد دودزا، به ویژه زغال‌سنگ در فصل زمستان خودداری کنند. متخصصان محیط زیست اما می‌گویند نیاز است حکومت انرژی بدیل [برق و گاز] را با نرخ کم‌تر در اختیار مردم قرار دهد.

وضعیت هوای کابل این روزها نامساعد توصیف می‌شود. دو روز سرما، این شهر را در صدر فهرست شهرهایی قرار داد که آلوده‌ترین هوا را دارند. بر اساس سنجش سایت «Air Visual» (که هر یک ساعت به‌روز می‌شود)، بخشی از شهر کابل در دو روز گذشته با داشتن حدود ۲۸۰ درجه در رتبه‌بندی معیارهای «EPA» ایالات متحده، آلوده‌ترین نقطه در جهان شمرده شده است. دو ناحیه دیگر شهر نیز با داشتن آمار بیش از ۱۸۵ درجه حکایت از میزان بلند آلوده‌گی در شهر کابل دارد. در درجه‌بندی سازمان استندرد «EPA» ایالات متحده که مقیاس میزان آلوده‌گی هوا را تعریف می‌کند، وجود درجه ۱۵۰ تا ۲۰۰ «ناسالم» و ۲۰۰ تا ۲۵۰ «خیلی ناسالم» پیش‌بینی شده است. گفتنی است که در این مرجع بررسی‌کننده آلوده‌گی هوا، میزان ذرات معلق دوونیم مایکرو متری در کابل، ۱۲۱ ذره در متر مکعب، اندازه‌گیری شده است.

این مرجع سنجش میزان آلوده‌گی هوا به کاربرانی که وضعیت هوای کابل را در این سایت دنبال می‌کنند، پیشنهاد کرده تا از ماسک و دستگاه تصفیه هوا استفاده کنند. این سایت هم‌چنان از کاربران دنبال‌کننده خواسته که از باز کردن کلکین‌ها و تمرینات در بیرون از اطاق اجتناب کنند. سه بخشی که میزان آلوده‌گی هوا در آن سنجش شده، در قسمت‌های وزیر اکبرخان، دفتر «UNOCA» و نواحی سفارت امریکا در کابل قرار دارد. این مرجع بررسی‌کننده میزان آلوده‌گی هوا در حالی از صعود شهر کابل به صدر فهرست شهرهای آلوده جهان خبر می‌دهد که شهریان کابل همواره در جریان فصل‌ زمستان با آلوده‌گی شدید هوا روبه‌رو می‌شوند.

علاوه بر شهر کابل، شهرهای دهلی و ممبی در هند، لاهور در پاکستان، داکه در بنگلادیش و اولان‌باتار در منگولیا نیز در رده‌های بعدی این فهرست قرار دارند. آمار این سایت جهانی در هر ساعت به‌روز می‌شود و با توجه به آن، جایگاه شهرها در فهرست این مرجع تغییر می‌کند.

این مرجع سنجش میزان آلوده‌گی هوا به کاربرانی که وضعیت هوای کابل را در این سایت دنبال می‌کنند، پیشنهاد کرده تا از ماسک و دستگاه تصفیه هوا استفاده کنند. این سایت هم‌چنان از کاربران دنبال‌کننده خواسته که از باز کردن کلکین‌ها و تمرینات در بیرون از اتاق اجتناب کنند. سه بخشی که میزان آلوده‌گی هوا در آن‌ها سنجش شده، در قسمت‌های وزیر اکبرخان، دفتر «UNOCA» و نواحی سفارت امریکا در کابل قرار دارد. این مرجع بررسی‌کننده میزان آلوده‌گی هوا در حالی از صعود شهر کابل به صدر فهرست شهرهای آلوده جهان خبر می‌دهد که شهریان کابل همواره در جریان فصل‌ زمستان با آلوده‌گی شدید هوا روبه‌رو می‌شوند.

مسوولان اداره ملی حفاظت محیط زیست کشور هر چند آلوده‌گی هوا در شهر کابل را تایید می‌کنند اما می‌گویند که مرجع «Air Visual» دستگاهی که بتواند آلوده‌گی هوا را تشخیص کند را در سطح شهر کابل ندارد و بدون داشتن دستگاه، دسترسی به آمار «ناممکن» است. شماری از مسوولان در این اداره می‌گویند که برای آمار واقعی، نیاز است که سنجش در چندین نقاط و در زمان‌های مختلف صورت بگیرد. لیلا سامانی، سخنگوی این اداره در گفت‌وگو با روزنامه ۸صبح ضمن رد سنجش نشر شده‌ی این سایت، افزود که شهر کابل در مقایسه با صنعتی بودن در شهرهای دهلی و بیجینگ و تولید سرب در آن، هم‌سطح این شهرها نیست و بیش‌تر آلوده‌گی‌ هوای کابل برخاسته از ذره‌های معلق، به ویژه گرد و خاک است. وی علت آلوده‌گی در شهر کابل را سرک‌های خامه، داش‌های خشت‌پزی، استفاده از وسایل نقلیه شخصی، زغال‌سنگ تصفیه ناشده و نبود برق [استفاده از جنراتورها] دانست.

بانو سامانی افزود که بر اساس طرح پنج ساله این اداره برای کاهش آلوده‌گی شهر کابل، تمام نقاط آلوده و علت‌های آن بررسی شده و قرار است ۱۳ نهاد در اجرای این طرح و گزارش‌دهی به ارگ ریاست جمهوری دخیل باشند. این اداره اما هنوز دستگاه ثابتی که بتواند میزان آلوده‌گی هوای ۲۴ ساعته در شهر کابل را تشخیص کند، روی کار نیاورده است. سخنگوی این اداره تصریح کرد که قرار است به زودی دستگاه‌هایی را در قسمت‌های متعدد شهر کابل نصب کنند و آمارها را پس از توحید میزان آلوده‌گی هوا، همه‌گانی سازند. لیلا سامانی افزود که صبح و شام شهر کابل بیش‌ترین آلوده‌گی هوا را دارد و نیاز است که آمارها ۲۴ ساعته و از جاهای متفاوت گرفته شود.

هرچند دیده‌بان محیط زیست در کشور با استناد به گزارش ملل متحد در سال ۲۰۱۷، اعلام کرده بود که میزان قربانیان آلوده‌گی آب و هوا در مقایسه با قربانیان جنگ بیش‌تر است، اما مسوولان در اداره ملی حفاظت محیط زیست در کشور می‌گویند، پژوهش‌هایی که دلیل اصلی مرگ را آلوده‌گی هوا تشخیص دهد، هنوز صورت نگرفته است. لیلا سامانی از وزارت صحت عامه خواست که با راه‌اندازی پژوهش‌هایی، مشخص کند که چه نوع از بالنده‌ی هوا، چند تَن از مراجعه‌کننده‌گان را به امراض مصاب کرده‌ است. پیش از این، کارشناسان انرژی تجدیدپذیر از مردم خواسته بودند که مشکلات‌شان را با استفاده از نیروی برق آفتابی و بادی رفع کنند.

بر اساس مقیاس AQI معیارهای EPA ایالات متحده امریکا [که برای نشان دادن آلوده‌گی زمان واقعی استفاده می‌شود]، درجه صفر تا ۵۰ «هوای سالم» خوانده شده و درجه ۵۰ تا ۱۰۰ تنها برای افرادی که دارای حساسیت‌های خاص‌اند، مشکل‌آفرین دانسته شده است. درجه ۱۰۱ تا ۱۵۰ نیز هوای ناسالمی دانسته می‌شود که تنفس آن برای بیماران قلبی، ریوی، سالمندان و کودکان در مناطق باز، مناسب نیست. در معیارهای این اداره آمده که درجه ۱۵۰ تا ۲۰۰ وضعیت «بسیار ناسالم» تشخیص شده، درجه ۲۰۰ تا ۳۰۰ «خیلی ناسالم» و ۳۰۰ تا ۵۰۰ «خطرناک» توصیف شده است.

 

راه‌حل کوتاه‌مدت

مسوولان در اداره ملی حفاظت محیط زیست می‌گویند که برای رفع کوتاه‌مدت معضل آلو‌ده‌گی هوای کابل، تلاش‌ کرده‌اند که با کاستن استفاده از وسایل و ابزارهای دودزا، وضعیت کنونی را کنترل کنند. بانو سامانی افزود که این اداره داش‌های خشت‌پزی‌ای را که جواز ندارند، بسته کرده و آنانی که جواز دارند را به حاشیه فرستاده تا در ساحه ورود باد به شهر قرار نگیرند.

سخنگوی این اداره گفت که در کمک با شماری از نهادها، به رستورانت‌ها و حمام‌ها دستور داده‌اند که از گاز مایع استفاده کنند و در غیر آن، بسته شده و با جریمه نقدی روبه‌رو می‌شوند. بانو سامانی اضافه کرد که این اداره روند آگاهی عامه و اطلاع‌رسانی برای حل این مشکل را آغاز کرده و از مردم خواسته‌ است که به استفاده زغال‌سنگ تصفیه نشده، نه بگویند. وی اما تایید کرد که در صورت پی‌گیری راهکارهای درازمدت، وضعیت آلوده‌گی هوای کابل در مقایسه با اکنون، تغییر خواهد کرد.

 

راه حل درازمدت چیست؟

سخنگوی اداره ملی حفاظت محیط زیست می‌گوید که در طرح پنج ساله حل معضل آلوده‌گی هوای شهر کابل، قرار است موارد مهم که در آلوده‌گی نقش دارند را در همکاری با شماری از نهادها از بین ببرند. لیلا سامانی تصریح کرد که در این طرح، از شرکت برشنا خواسته شده که روی انرژی بدیل [برق] کار کند تا زمینه استفاده از انرژی پاک [برق بادی و آفتابی] فراهم شود. وی افزود، مردم می‌خواهند که در فصل زمستان از برق استفاده کنند، اما برق وجود ندارد و بر اساس این طرح، قرار است شرکت برشنا این مورد را رفع کند.

وی هم‌چنان گفت که قرار است در جریان پنج سال آینده و برای حل معضل آلوده‌گی هوای کابل، سرک‌های خامه آسفالت شود تا گرد و خاک ناشی از آن از بین برود. لیلا سامانی افزود که بالای سیستم فاضلاب نیز کار خواهد شد که معضل کنونی تا پنج سال آینده بر طرف شود. وی می‌گوید، هوای امسال شهر کابل تغییر نخواهد کرد، اما تصریح کرد که در صورت تطبیق طرح پنج ساله، کابل در وضع کنونی نخواهد بود.

 

کارزارهای «نه به زغال سنگ» و «اکوتاژ» به کجا رسید؟

مسوولان ریاست حفاظت محیط زیست کابل تایید می‌کنند که کارزارها برای حل معضل آلوده‌گی هوا در سطح شهر کابل ادامه یافته است. کاظم همایون، رییس اداره حفاظت محیط زیست کابل در گفت‌وگو با روزنامه ۸صبح گفت که حدود ۱۲۴هزار شهروند کابل تعهد کرده‌اند که از زغال سنگ در زمستان استفاده نکنند و بیش از ۲۵۰ موتر نیز به دلیل دودزایی از چرخه ترافیک کشیده شده است.

آقای همایون تایید می‌کند که آمارهای آلوده‌گی هوای کابل از معیار این اداره بلندتر شده است. او دلیل آن را سردی هوا عنوان کرد. وی افزود که در روزهای زمستان، هوای سرد در قسمت پایینی زمین متراکم شده و هوای گرم قسمت تروپوسفیر را گرفته و باعث آلوده‌گی می‌شود. با این حال، او تصریح کرد که این اداره با توجه به بودجه هفت میلیون افغانی در یک سال، تمام توانش را به کار بسته تا به این معضل رسیده‌گی کند. رییس اداره حفاظت محیط زیست کابل از باشنده‌گان کابل خواست که استفاده از انرژی‌های فوسیلی، به ویژه زغال‌سنگ را کاهش دهند، اما می‌گوید که نیاز است انرژی‌های با ضرر کم‌تر به مردم با قیمت نازل ارایه شود. وی تایید کرد که حدود ۵۰ هزار جنراتور حین نبود برق به کار می‌افتد و بر آلوده‌گی بیش‌تر هوای کابل می‌افزاید.

ریاست حفاظت محیط زیست کابل به‌تازه‌گی کارزار «اکوتاژ» را در شهر کابل به راه انداخته تا موترها، کارخانه‌ها و حمام‌های دودزا را شناسایی و جریمه کند. اکوتاژ به مفهوم «تخریب زیر چتر محیط زیست» است و گفته می‌شود این کارزار تا ختم فصل زمستان برای جلوگیری از آلوده‌گی بیش‌تر شهر کابل ادامه می‌یابد. سقف جریمه نقدی این کارزار، ۱۰۰ تا ۲۵۰ هزار افغانی گفته شده که بر اساس آن، کارخانه‌های دودزا ۲۵۰ هزار افغانی، موترها و حمام‌های دودزا ۱۰ هزار افغانی و اشخاصی که درختان را قطع کرده‌اند، ۵۰۰ هزار افغانی جریمه می‌شوند. این اداره هم‌چنان در کارزار دیگری از شهریان کابل با درج شست، تعهد می‌گیرد که از زغال‌سنگ استفاده نکنند.

 

مقایسه کارشناسان محیط زیست میان وضعیت کنونی و پنج سال پیش

کارشناسان محیط زیست از آلوده‌گی هوای کابل در فصل زمستان ابراز نگرانی می‌کنند و می‌گویند که این شهر سهولت‌هایی که باید یک شهر پاک داشته باشد را ندارد. این کارشناسان تراکم نفوس در شهر و تغییر در روش زنده‌گی مردم [به‌روز شدن وضعیت مردم از استفاده از صندلی کلاسیک به بخاری] را دلایل اصلی آلوده‌گی هوای کابل می‌دانند. کارشناسان محیط زیست با آن‌که از دید واقعی، وضعیت کنونی آلوده‌گی هوای کابل را وخیم‌تر از پنج سال گذشته می‌دانند، اما می‌گویند که خلاف بدبینی‌های شهروندان، در صورت «طرح فکر و راه‌کارهای منظم»، به بهتر شدن وضعیت خوش‌بین‌اند.

مجتبی بشری، رییس انجمن متخصصین محیط زیست و استاد دانشگاه در گفت‌وگو با روزنامه ۸صبح ضمن تحسین از به راه افتیدن کارزارهای «نه به زغال‌سنگ‌» و «اکوتاژ»، می‌گوید که این کارزارها بیش‌تر جنبه آگاهی‌دهی دارد و نیاز است که در عرصه جلوگیری از آلوده‌گی هوا به شکل منظم کار شود. وی افزود که با کارزارها، آگاهی مردم بلند می‌رود،‌ اما نیاز است گزینه‌های بدیل‌ها از سوی نهادهای مسوول در نظر گرفته شود.

 آقای بشری افزود: «حکومت‌ها و دولت‌ها باید برای شهروندان بدیلی را مساعد کنند که مردم به سوی زغال‌سنگ نروند. در صورتی که ما امکانات و بدیلی برای زغال‌سنگ نداشته باشیم، هرچند که بگوییم زغال‌سنگ برای صحت مضر است، اما این شهروندان در تقابل با سردی هوا ترجیح می‌دهند که از زغال‌سنگ استفاده کنند.» آقای بشری از حکومت خواست که برای جلوگیری از استفاده زغال‌سنگ، گاز را با نرخ پایین‌تر به مردم عرضه کند. وی افزود که قیمت گاز در زمستان افزایش می‌یابد و زمانی که مردم تحلیل می‌کنند که استفاده از زغال‌سنگ در مقایسه به استفاده از گاز، اقتصادی به نظر می‌آید، ترجیح می‌دهند که از زغال استفاده کنند.

مجتبی بشری گفت که آلوده‌گی کنونی هوای کابل در مقایسه با گذشته به طور واقع‌بینانه رو به افزایش است. وی دلیل شدید شدن آلوده‌گی را تراکم نفوس و تبدیل شدن ساحات سبز به بلندمنزل‌ها دانست و افزود که «هیچ اداره‌ای مشخص» روی این موضوع به شکل کار نمی‌کند. این کارشناس محیط زیست تصریح کرد که هدف کلی‌ای در سطح رهبری حکومت وجود ندارد تا در قسمت آلوده‌گی هوا تغییر مثبت به وجود بیاورد. آقای بشری اما می‌گوید که در خوش‌بینانه‌ترین حالت، وی از حکومت جدید توقع دارد که مسایل محیط زیست را در برنامه‌هایش بگنجاند، اما تایید می‌کند که هیچ نامزدی در جریان کمپین‌های انتخاباتی به این مورد عمده توجه نکرده است. مسوولان اداره ملی محیط زیست، اما با یاد‌آوری از توجه حکومت به موضوع محیط زیست، اظهار خوش‌بینی کرده است.

موضوع افزایش آلوده‌گی هوای کابل و حضور این شهر در صدر فهرست آلوده‌ترین شهرهای جهان در حالی مطرح می‌شود که چند ماه پیش، مسوولان اداره محیط زیست هوای کابل را «سالم» خوانده بودند. داکتران اما بارها گفته‌اند که هوای آلوده به صحت، به ویژه کارکرد مجراهای تنفسی به شکل جدی صدمه می‌رساند. حدود یک ماه پیش، پژوهش تیمی متشکل از ۱۶ پژوهش‌گر دانشگاه‌های مختلف چین نشان داد که میان آلوده‌گی هوا و سقط جنین رابطه مستقیم وجود دارد و بدون آن‌که مادر متوجه نشانه‌ای‌ شود، بارداری متوقف شده و جنین می‌میرد.

باید گفت که زمستان سال گذشته نیز کابل از لحاظ کیفیت هوا، صدرنشین فهرست آلوده‌ترین شهرهای جهان شده بود.

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا
بستن