سازمان همکاری‌های شانگهای چگونه شکل گرفت و نقش افغانستان در این سازمان چیست؟

همه‌ی ما در مورد سازمان همکاری‌های شانگهای کم‌ و بیش معلومات داریم و بیشتر ما تا هنوز نمی‌دانیم که در صورتی که افغانستان عضویت کامل این سازمان را بدست بیاورد، از چه مزایای مستفید خواهد شد؟

سازمان همکاری‌های شانگهای یا Shanghai Cooperation Organization در سال ۱۹۹۶ به منظور خلع سلاح‌ سازی مرزها -به خصوص مرزهای آسیای میانه و چین- به میان آمده است. در آن زمان روسیه، چین، تاجیکستان، قزاقستان و قرقزیستان پنج عضو اصلی این سازمان بودند. اوزبیکستان در سال ۲۰۰۱میلادی به طور رسمی، ششمین عضو این سازمان شد. منشور آن از سوی دولت‌های عضو در سال ۲۰۰۲ و در سن‌پترزبورگ روسیه تصویب شد. اهداف اصلی ایجاد سازمان همکاری‌های شانگهای اعتماد متقابل میان دولت‌های عضو، همکاری‌های مؤثر، صلح، ثبات و امنیت منطقوی و به میان آوردن یک نظام جدید اقتصادی و سیاسی در جهان می‌باشد. بازیگران اصلی این سازمان روسیه و چین استند و نقش آنان در تشکیل این سازمان کاملا بارز و حیاتی بوده است.

هم اکنون کشورهای روسیه، چین، قرقیزستان، قزاقستان، اوزبیکستان، تاجیکستان، هند و پاکستان اعضای دایمی این سازمان استند و افغانستان، بلاروس، ایران و مغولستان نیز اعضای ناظر (Observer) این سازمان اند. پس از به وجود آمدن داعش و افزایش تروریسم در افغانستان، سازمان همکاری‌های شانگهای تصمیم گرفت تا افغانستان را به صورت مستقیم در سال ۲۰۱۲ از کشورهای تحت بررسی این سازمان به عضو ناظر تبدیل کند که هم مرز بودن با آسیای میانه از عمده‌ترین دلایل آن است. هم اکنون این سازمان تروریسم، افراطیت مذهبی و جدایی‌ طلبی را همچون اصلی ‌ترین تهدیدها در برابر کشورهای عضو این سازمان می‌دانند، اما با آن هم رقابت روسیه و چین سبب شده است تا این سازمان تا اکنون مؤثریت خاصی برای افغانستان نداشته باشد. چینایی‌ها هم اکنون روی اعمار راه ‌ابریشم تمرکز دارند و از سویی هم روسیه اتحادیه‌ی اقتصادی یوریشیا را رهبری می‌کند که چین در آن عضویت ندارد. کشورهای عضو شانگهای در بخش‌های سیاسی، اقتصادی، فرهنگی، آموزش و پرورش، تجارت، انرژی و ترانسپورت با هم همکاری می‌کنند. این سازمان علاوه بر این، ساختار ضد تروریستی منطقه‌ای یا Regional Antiterrorism Structure را نیز دارا اند که به هدف مبارزه با تروریسم فعالیت می‌کند. اعضای این سازمان در همکاری‌های نظامی، استخباراتی و مبارزه با تروریسم سهم گرفته و در بعد اقتصادی نیز می‌خواهند ساحه‌ی آزاد تجاری (بدون گمرکات) را میان خود ایجاد کنند. در واقع به میان آمدن این سازمان سبب شده است تا در عین زمان روسیه، چین و آسیای میانه از آن سود ببرند. روسیه برای نگهداشت هژمونی تاریخی خود بر منطقه‌ی آسیای میانه و جلوگیری از نفوذ بیشتر چین در این منطقه، می‌تواند از وجود همچون سازمان سود کافی ببرد. در سوی مقابل چین نیز که یک کشور وابسته به مواد خام برای پیشبرد امورات اقتصادی خود است، برای تأمین انرژی از آسیای میانه و جلوگیری از افراطیت مذهبی گروه‌های جدایی‌ طلب چینی در غرب این کشور، نیاز مبرم به همکاری در این سازمان دارد. در این میان و در موجودیت روسیه و چین، کشورهای آسیای میانه می‌توانند از آن سود برده و به توسعه‌ی اقتصادی خود رو بیاورند. در همچون شرایطی باید اهمیت افغانستان را نیز در رسیدن به آرمان‌های اعضای این سازمان در نظر گرفت.

از آن رو که افغانستان هم‌ مرز با آسیای میانه است و در صورتی که افغانستان ناامن باشد، امکان ناامنی آسیای میانه و چین نیز می‌رود، صلح در افغانستان می‌تواند به سود تمامی کشورهای عضو سازمان همکاری‌های شانگهای تمام شود. روس‌ها به خوبی این موضوع را درک کرده‌اند که در صورتی که افغانستان به میدان جدید جنگی گروه‌های تروریستی و به خصوص داعش مبدل شود، آسیای میانه و به خصوص سه کشور هم‌ مرز با افغانستان که برای سال‌های زیادی است زیر هژمونی روسیه قرار دارند، ناامن خواهند شد. بنا بر این، برای هر نوع مبارزه با تروریسم و افراطیت مذهبی باید نقش افغانستان را در نظر بگیرند. همین امر باعث شد تا افغانستان به عضو ناظر در این سازمان مبدل شود.

از سویی، کشت مواد مخدر و قاچاق آن به این کشورها نیز از نگرانی‌های اساسی اعضای این سازمان است. آنان بر این باور اند که در صورتی که افغانستان امن باشد، می‌توانند به خوبی علیه قاچاق و کشت مواد مخدر مبارزه کند. این امر بر می‌گردد به حکومت مرکزی افغانستان که چگونه از آن استفاده می‌کند. با توجه به اوضاع کنونی افغانستان بهره بردن از عضویت در سازمان شانگهای می‌تواند از هر جهتی به سود افغانستان تمام شود. از سویی، کشورهایی چون هند و پاکستان و دیگر همسایه‌های افغانستان یا به صورت کامل عضویت این سازمان را دارند و یا هم عضو ناظر آن استند که این امر در بیشتر شدن همکاری‌های اقتصادی، سیاسی، ترانزیتی و مبارزه با تروریسم در افغانستان کمک به سزایی خواهد کرد. با در نظر داشت تمامی موارد فوق می‌توان گفت که سازمان همکاری‌های شانگهای می‌تواند در آوردن صلح و ثبات در کشور و توسعه‌ی اقتصادی در افغانستان مؤثر واقع شود.

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا
بستن