روش تهیه محلول ضدعفونی از مایع سفیدکننده

عبدالغنی کریمی، استاد دانشکده فارمسی دانشگاه کابل

از آن‌جایی که ویروس کرونای جدید (COVID-19) باعث بیماری میلیون‌ها تن و مرگ‌ومیر صدها هزار نفر در جهان شده، چرخه زنده‌گی را برهم زده و تا کنون کدام دوای موثر و یا واکسین مناسب برای تداوی و وقایه آن وجود ندارد و سرایت آن در کشور ما نیز روبه‌افزایش است، لازم است تا نکات بهداشتی و راه‌های پیش‌گیری از این ویروس همه‌گیر را رعایت کنیم. یکی از راه‌های پیش‌گیری از این ویروس، پاک نمودن محیط خانه توسط مواد ضد عفونی می‌باشد. از این رو، معلومات پیرامون طرز تهیه و چگونه‌گی استفاده از مواد مذکور ضروری می‌باشد. یکی از ارزان‌ترین و مناسب‌ترین مواد ضد عفونی برای پاک کردن محیط و سطوح وسیع (راهرو‌ها، دهلیز‌ها، زینه‌ها، میزهای آشپزخانه، حمام، تشناب‌ها، دستگیر‌های دروازه و غیره)، مایع سفیدکننده (Bleach) می‌باشد. در این مقاله، معلومات مختصر پیرامون طرز تهیه و استفاده آن برای ضد عفونی کردن محیط خانه و از بین بردن ویروس کرونای جدید به صورت سوال و جواب ارائه گردیده است.

 مایع سفیدکننده (Bleach) چیست؟

مایع سفیدکننده یک محلول مواد کیمیایی است که معمولاً برای شست‌وشوی لباس‌های سفید و ضدعفونی‌کردن سطوح سخت به کار می‌رود. ماده فعال این محلول، مرکب ‌هایپوکلوریت سودیم می‌باشد، که معمولاً به غلظت ۲-۱۰ درصد در ترکیب مایع سفیدکننده وجود دارد.

 آیا مایع سفیدکننده ویروس کرونا را از بین برده می‌تواند؟

بلی. مرکز کنترل و پیش‌گیری امراض (CDC) و سازمان صحت جهانی (WHO) استفاده از محلول سفیدکننده را به عنوان یکی از راه‌های موثر ضدعفونی نمودن محیط و مناطق آلوده با ویروس کرونای جدید توصیه کرده‌اند.

برای استفاده موثر از مایع سفیدکننده، کدام نکات در نظر گرفته شود؟

الف: مایع سفیدکننده دارای تاریخ انقضا است. معمولاً مدت زمان استفاده از مایع سفیدکننده یک‌سال می‌باشد و باید در جریان یک‌سال بعد از تولید، مورد استفاده قرار گیرد.

ب: زمانی که از مایع سفیدکننده محلول ضد عفونی تهیه می‌گردد، باید در ظرف ۲۴ ساعت استفاده شود، زیرا بعد از ۲۴ ساعت کارایی‌اش را از دست می‌دهد.

ج: مایع سفیدکننده بعد از باز شدن سرپوش، اگر درست نگهداری نشود، به سرعت کارایی‌اش را از دست می‌دهد.

مایع سفیدکننده با گذشت زمان و نیز قرار گرفتن در معرض حرارت و نور، کارایی خود را از دست می‌دهد. بنا بر این ، پس از گذشت یک سال از تاریخ تولید و هم‌چنان قرار گرفتن در معرض نور مستقیم آفتاب یا حرارت بالاتر از ۲۵ درجه سانتی گرید، تخریب می‌گردد و دیگر نمی‌توان از آن من‌حیث ماده‌ی ضد عفونی استفاده نمود. هم‌چو محلول‌ها باید با مقادیر بیش‌تر آب رقیق گردد و در آب‌ریز دست‌شوی و یا جای مناسب دیگر تخلیه شود.

چگونه بدانیم که مایع سفیدکننده ما تاریخ آن گذشته است؟

در روی بوتل‌های مایع سفیدکننده، تاریخ تولید و یا یک کود هفت رقمی چاپ شده است. از روی این کود می‌توان تاریخ انقضای محلول را محاسبه کرد. طور مثال کود A420027 را در نظر می‌گیریم. ابتدا این کود را از چپ به راست به سه قسمت تقسیم می‌نماییم. دو مشخصه اول (َA4)، نماینده‌گی از شرکت تولیدی مایع سفیدکننده، دو شماره بعدی (۲۰)، نماینده‌گی از سال تولید و سه شماره اخیر (۰۲۷) نشان می‌دهد که در کدام روز سال تولید گردیده است. بناً، این کود نشان می‌دهد که این محصول در تاسیسات A4، در سال ۲۰۲۰ و در روز بیست و هفتم سال، که در حقیقت ۲۷ جنوری ۲۰۲۰ می‌شود، تولید شده است. پس، باید تا ۲۰۲۱/۱/۲۶ مورد استفاده قرار گیرد.

چگونه می‌توان سطوح خانه را با محلول سفیدکننده ضد عفونی نماییم؟

ابتدا باید جاهایی که قرار است ضدعفونی گردند از هر گونه خاک و مواد عضوی پاک و تمیز گردد. سپس مطابق رهنمود CDC وWHO  برای تهیه مواد ضد عفونی، مواد و وسایل ذیل را آماده نمایید:

۱.    دست‌کش

۲.    آب سرد

۳.    وسیله‌ای برای اندازه‌گیری مایعات. در صورت دست‌رسی نداشتن به وسایل اندازه‌گیری معیاری، می‌توان از گیلاس و قاشق چای‌خوری استفاده کرد.

۴.    ظرف اسپری‌کننده (بمبه دواپاشی، بوتل مایع شیشه‌پاک‌کن و غیره).

۵.    مایع سفیدکننده

مطابق رهنمود مرکز کنترل و وقایه امراض، برای ضد عفونی نمودن محیط و سطوح وسیع از محلول ۰.۱۲ فی‌صد ‌هایپوکلوریت سودیم استفاده می‌شود. طوری که در بالا تذکر داده شد مایع سفیدکننده حاوی ۲ -۱۰ فی‌صد ماده فعال “هایپوکلوریت سودیم” است، که طرز تهیه محلول ضد عفونی از این مایعات در جدول ذیل توضیح داده شده است.

نوعیت مایع سفیدکننده مقدار مایع سفیدکننده مقدار آب سرد
۲ درصد ‌هایپوکلوریت فعال ۱۵ ملی لیتر معادل ۳ قاشق چایخوری ۲۴۰ ملی لیتر معادل یک گیلاس چایخوری
۳ درصد ‌هایپوکلوریت فعال ۱۰ ملی لیتر معادل ۲ قاشق چایخوری ۲۴۰ ملی لیتر معادل یک گیلاس چایخوری
۴ درصد‌هایپوکلوریت فعال ۷.۵ ملی لیتر معادل ۱.۵ قاشق چایخوری ۲۴۰ ملی لیتر معادل یک گیلاس چایخوری
۵ درصد هایپوکلوریت فعال ۶ ملی لیتر معادل ۱.۲۵ قاشق چایخوری ۲۴۰ ملی لیتر معادل یک گیلاس چایخوری
۶ درصد ‌هایپوکلوریت فعال ۵ ملی لیتر معادل ۱ قاشق چایخوری ۲۴۰ ملی لیتر معادل یک گیلاس چایخوری
۷ درصد ‌هایپوکلوریت فعال ۴.۵ ملی لیتر معادل ۱ قاشق چایخوری ۲۴۰ ملی لیتر معادل یک گیلاس چایخوری
۸ درصد ‌هایپوکلوریت فعال ۳.۷۵ ملی لیتر معادل ¾ قاشق چایخوری ۲۴۰ ملی لیتر معادل یک گیلاس چایخوری
۹ درصد ‌هایپوکلوریت فعال ۳.۵ ملی لیتر معادل ¾ قاشق چایخوری ۲۴۰ ملی لیتر معادل یک گیلاس چایخوری
۱۰ درصد‌ هایپوکلوریت فعال ۳ ملی لیتر معادل ¾ قاشق چایخوری ۲۴۰ ملی لیتر معادل یک گیلاس چایخوری

مرحله اول: با پوشیدن دست‌کش، مایع سفیدکننده را مطابق جدول فوق با دقت اندازه‌گیری نموده و به داخل ظرف پاشنده، با آب مخلوط کنید.

مرحله دوم: محلول تهیه شده را روی سطوح سخت مانند دست‌گیر‌های دروازه، میزها و دیوارها پاش دهید.

مرحله سوم: برای ضد عفونی‌کردن مناسب سطوح، محلول متذکره باید حداقل ۵ دقیقه با سطح تماس داشته باشد.

مرحله چهارم: اگر محلول تهیه‌شده ضد عفونی در جریان ۲۴ ساعت استفاده نشود، کارایی خود را از دست داده و باید با آب رقیق گردیده و دور انداخته شود.

آیا می‌توانیم محلول‌های غلیظ‌تر را استفاده نمایم؟

نخیر، صرف محلول‌های تهیه شده مطابق توصیه‌های CDC وWHO بی‌خطر بوده و محلول‌های غلیظ‌تر به صورت بالقوه برای جلد و چشم آسیب می‌رسانند.

آیا هنگام استفاده از مایع سفیدکننده تدابیر احتیاطی لازم است؟

بلی، مایع سفیدکننده مخرش بوده و می‌تواند به پوست، چشم‌ها و شش‌ها آسیب برساند. همیشه مایع سفیدکننده را در محل باز با سیستم تهویه مناسب آماده کنید و دست‌کش بپوشید. هرگز مایع سفیدکننده را با محصولات حاوی امونیا یا اسید‌ها (مانند پاک‌کننده‌های تشناب، پاک‌کننده زنگ‌زده‌گی و غیره) مخلوط نکنید.

این محلول ضدعفونی، نه تنها باعث پاکی سطوح از ویروس کرونای جدید می‌شود، بلکه سایر عفونت‌ها را نیز از بین برده و استفاده منظم آن میزان عفونت‌ها را کاهش می‌دهد.

منبع:

Anderson, E., & Li, J. (2021, 3 13). Center for Research on Ingredient Safety. Retrieved from Michigan Stat University: https://www.canr.msu.edu/people/jinpeng-li-ph-d

دکمه بازگشت به بالا