امیدها و دلهره‌ها در مورد واکسین کووید-۱۹

داکتر نبیل پاکطین، اسوشیت پروفیسور بیماری‌های داخله

اکنون، طی چند ماه پاندیمی کووید-۱۹ به این‌جا رسیده‌ایم. با وجود مرز‌های بسته‌ی ما در قرن ۲۱، شاهد همسایه‌گی نزدیک کشور‌ها من‌حیث یک دهکده کوچک از طریق تکنولوژی بودیم. همه از حال هم با خبریم و می‌دانیم به کجا رسیده‌ایم، نقطه‌ای که موضوع [معافیت عمومی] مطرح می‌شود. باید اکثریت کشور‌ها یا از طریق انتان طبیعی و یا هم واکسین معافیت حاصل کنند تا کشور‌ها به حالت عادی خود برگردند. مشکل در معافیت عمومی از طریق انتان تبعات خودش را دارد که باید کشور‌ها و در مجموع جهان، چندین صد میلیون قربانی به جا بگذارند تا بدان برسیم، ولی بهترین راه معافیت از طریق واکسین است، که در این مرحله روسیه اعلان می‌کند تا دو هفته دیگر شهروندانش را واکسین خواهد کرد، اما سوال این‌جا است در حالی‌که تحقیقات واکسین روسیه و جهان در مراحل اول و دوم تحقیقات است و هنوز به مرحله سوم و چهارم نرفته است، چطور می‌توان در این مراحل شهروندان را به طور همه‌گانی مورد آزمایش واکسین قرار داد؟ مرحله اول و دوم چطور می‌تواند که مصونیت و مؤثریت داشته باشد و هم ضامن وقایه شهروندان باشد؟ آیا این زودباوری و زودداوری در اعمال این تحقیقات به طور گسترده، تبعات خود را در پی نخواهد داشت و یا از نظر اخلاق طبابت اجازه است؟ پاسخ طبیعی است که «نه» و جهان در برد مسابقه علمی من‌حیث جنگ چهارم جهانی قرار دارد. مفهوم اتم تنها تخریب نیست، اتم می‌تواند که این بار من‌حیث دارو و واکسین عرض وجود کند.

چالش‌ها بر سر راه واکسین کووید-۱۹:

۱-آیا واکسین‌ها کارا و موثر هستند؟ تحقیقات ابتدایی بیان‌گر نتیجه پاسخ قوی معافیتی واکسین‌های در حال ایجاد اند که یک خبر خوش است، اما به این معنا نیست که واکسین‌ها ما را در برابر انتان و بیماری وقایه می‌کنند. ما تا اکنون نمی‌دانیم که آیا واکسین‌ها ما را در برابر انتان وقایه می‌کنند، یا خیر اگر پاسخ بلی است، آن‌گاه سوال مطرح می‌شود که به کدام وسعت؟ معافیت و وقایه واکسین‌ها برای انفلونزا بین ۰-۶۰ درصد است و ممکن برای دیگر بیماری‌ها واکسین‌ها تا ۹۵ درصد و یا بیش‌تر معافیت اعمال کنند. چالش دیگر در این عرضه این است که ولو این واکسین‌ها ما را در برابر بیماری وقایه کند بدین معنا نیست که اشخاص را در برابر انتان و یا انتشار انتان وقایه کرده است. چالش دیگر فراراه واکسین این است که آیا این واکسین‌ها تمام افراد را مورد معافیت قرار خواهد داد یا خیر؟ مثلاً افراد بزرگ‌سال را که دارای ریسک بیش‌تر برای مصابیت کووید-۱۹ هستند و به احتمال ضعیف، دارای پاسخ معافیتی قوی خواهند بود، مورد معافیت قرار می‌دهد؟ هم‌چنان جهان هنوز نمی‌داند که برای چقدر وقت این معافیت دوام خواهد کرد و نمی‌دانیم که این واکسین‌ها در برابر کووید-۱۹ چقدر مقاوم خواهند بود؟ برای بسیاری از واکسین‌ها وسعت معافیت‌شان مربوط چتر مؤثریت بالقوه آن می‌شود که بدان منظور ساخته شده‌اند. تا اکنون آن‌چه که می‌دانم و بدان ما را امیدوار ساخته این است که واکسین‌های در حال ایجاد، مقداری معافیت را تا اخیر همین سال ۲۰۲۰ برای‌مان اعمال خواهد کرد. بعضی از کاندیدان واکسین خودشان ممکن کاندید خوب نبوده‌اند و در نزد عده‌ای دیگر مؤثریت واکسین در ظرف چند ماه از بین رفته که در این مورد چندین ماه دیگر ضرورت داریم که دلایل بهتر آن را بدانیم. واکسین‌های مختلف ممکن بیش‌تر و یا کم‌تر موثر باشند و بعضی از آن‌ها ممکن در بعضی از گروه‌ها کارا واقع نشود. بسیاری از واکسین‌ها تاییدشان را از ادارات مربوطه تخصصی کشورها نگرفته‌اند و بسیاری آن عملاً در بدن کاندیدان ناکام ثابت گردیده‌اند. روی همین دلیل است که تحقیقات جهانی در مورد جریان دارد و به تعویق افتاده است.

۲- چالش عمده دوم: آیا این واکسین‌ها مصون هستند؟ خرابی این واکسین‌ها در چه است؟ بسیار. تا اکنون چندین واکسین انتخاب شده که در آن ویروس‌های غیر مضر را من‌حیث [عامل سببی] یعنی ورود انتی‌ژن در بدن مورد آزمایش قرار داده است. این تکنولوژی خیلی امیدوارکننده است، اما ما تجربه‌ای محدود در استفاده آن داریم، حتا برخی از کشور‌های پیش‌رفته هرگز از واکسین‌های DNA و RNA  استفاده نکرده‌اند یعنی همان تکنولوژی که برای چندین واکسین کووید-۱۹ در نزد انسان در حال ایجاد است. ما اکنون می‌دانیم که عده‌ای از کودکان که مصاب کووید-۱۹ می‌شوند در مقابل ویروس کرونا یک واکنش خیلی شدید و تهدیدکننده حیات من‌حیث پاسخ التهابی در بدن‌شان رونما می‌گردد. واکسین‌ها هم در بعضی حالات شبیه این واکنش یک طوفان شدید را نزد کودکان بازتاب می‌دهند که باعث چندین بیماری و اختلاط می‌گردند، این واکنش یا از سبب خود واکسین و یا هم از سبب معروضیت دوباره به ویروس است. هیچ دلیل مشخصی تا اکنون وجود ندارد که واکسین کووید-۱۹ باعث این طور واکنش‌های شدید نمی‌شود اما این یک ریسک است و باید قبل و بعد از تایید واکسین‌ها مورد تحقیق و تدقیق قرار بگیرد. در این بخش، جالب است تا پیشینه تبعات واکسین پولیو یا فلج کودکان را به یاد داشته باشیم. زمانی که به زودی واکسین پولیو کشف شد، از نزد یکی از فابریکه‌های تولیدی یک بسته آن اشتباهاً آلوده شده بود که باعث فلج بسیاری از کودکان شد. در سال ۱۹۷۶ زمانی‌که شیوع آنفلونزای H1N1  در فوت دیگس ان‌جی شهر نیوجرسی اعلان شد و رییس جمهور جیرالد فورد، کوشش کرد که به منظور پیش‌گیری از پاندیمی ده‌ها میلیون امریکایی را واکسین کند، ولی هرگز ترس از پاندیمی محقق نشد. ولی واکسین بیش‌تر از ۵۰۰ تن را فلج ساخت که بعضی از آن‌ها در فلج مادام‌العمر به سر بردند. اما با وجود این عواقب ناگوار هنوز هم واکسین‌ها در بسیاری حالات مصون ثابت شده‌اند که جان میلیون‌ها انسان را سالیانه در جهان با عوارض کمی نجات می‌دهند. پس عوارض جانبی این واکسین‌ها هنوز معلوم نیست تا این‌که هزاران یا میلیون‌ها تن از انسان‌ها در جهان واکسین شوند و آن‌جا است که ما می‌توانیم یک معلومات دقیق راجع به مصونیت آن پیدا کنیم.

۳- آیا این واکسین بالای انسان‌ها قابل تطبیق استند؟ حتا اگر ما یک واکسین موثر را که مصونیت ابتدایی آن ثابت شده باشد، به دست آوریم، آیا آن بالای انسان‌ها قابل تطبیق خواهد بود؟ تولید واکسین‌ها یک موضوع ساده نیست. حتا مجرب‌ترین کمپنی‌های دوایی در امر ایجاد واکسین‌ها ناکام و یا هم از نزدشان آلوده‌گی در واکسین‌ها صورت می‌گیرد و نه همه‌ی کمپنی‌ها در تولید واکسین جدید مجرب استند. اگر عملاً یک واکسین موثر و مصون هم به مقدار فراوان تهیه گردد، توزیع آن به گونه سریع و مطابق نیازمندی‌های جوامع ممکن و میسر نیست. چنان‌که پیش‌شرط اعمال حمل‌ونقل و حفظ آن در درجه حرارت مناسب، تعلیم‌دهی داکتران و کارمندان صحی و جوامع و ارزیابی تطبیق درست آن در جوامع و تاثیرات منفی بعد از تطبیق آن، چالش‌زا است. مؤثریت و مصونیتی را که واکسین‌ها در قبال دارد، مربوط به سیستم عرضه‌کننده کشور‌ها است. مثلاً واکسین سرخکان بیش‌تر از ۹۰ درصد موثر است اما سازمان صحی جهان سال قبل مرگ‌ومیر ۱۴۰ هزار کودک را در جهان از سبب این بیماری گزارش داد که بسیاری آن‌ها در جوامع با پوشش پایین واکسین‌ها واقع گردیده است. بزرگ‌ترین چالش در برابر تطبیق واکسین‌ها در بازوی اشخاص چالش‌های علمی، تکنیکی و لوژستیکی نیست، بلکه عدم اعتماد است که در افغانستان از اول اعلان ایپدیمی کرونا تا اکنون شاهد آن بوده‌ایم و کشورمان در این امر شهره‌ی جهان است. مردم با علما و ملاحظات علمی واکسین مشکل ندارند، مشکل مردم افغانستان نبود اعتماد عامه بر عرضه خدمات صحی شفاف، حساب‌ده و متوازن توسط حکومت است که آیا این واکسین‌ها اصلی استند یا خیر یا یک آبی است که در بوتل‌ها بالای مردم به قیمت گزاف فروخته می‌شود و یا از طریق دولت به طور متوازن اکثریت واجدان شرایط را تحت پوشش قرار خواهد داد و یا بازهم اول در خدمت اولیای امور و دولت‌مردان قرار خواهد گرفت. فراموش ما نشود که بودجه‌ای بسیاری از واکسین‌ها در هم‌چون شرایط توسط بسیاری از نهاد‌ها برای تحقیقات فراهم می‌گردد که برای عامه اصلاً از نظر هزینه قابل اعمال نیست. اولویت توزیع و تطبیق واکسین‌ها در قدم اول برای خود کشور‌ها و سیستم‌های صحی مشابه کشور‌های مؤلد آن است. در افغانستان ما اکنون امکانات آزمایش تشخیصی کووید-۱۹ برای همه‌گان نداریم که از روی آن برای اشخاص مصاب ناشده واکسین کنیم، باید گزینه‌های بدیل کلینیکی آن را ساخته و در صدر کار خویش قرار دهیم. ما اکنون وسایل محافظتی برای کارمندان صحی نداریم باید ما قبل از ورود واکسین در صدد تولید و یا فراهم‌آوری این وسایل به خصوص ماسک «N95» باشیم. اگر واکسین هم در همین وهله‌های نخست از طریق توزیع سرتاسری آن برای جهانیان برسد، برای کشور ما مثل توزیع کیت‌های تشخیصی خیلی کم کمک خواهد شد. قسمی که شاهد سکتور‌های مختلف عرضه‌کننده خدمات کووید-۱۹ بودیم که یک عرضه غیر متوازن را در جامعه به بار آورد؛ این بار هم واکسین‌های مختلف از کمپنی‌های مختلف با مؤثریت و قیمت‌های مختلف در زمان مختلف در دست‌رس ما قرار خواهند گرفت که با نتیجه‌های مختلف توام خواهد بود. دولت هم باید مکلف باشد تا این بار صف‌بندی گروپ‌های مختلف را در اولویت کاری خود قرار دهد، مثل شهروندان آسیب‌پذیر در برابر کووید-۱۹ و حمایت گروه‌های مولد و نیروهای کاری کشور، کارمندان دوایر دولتی، زندان‌ها، کارمندان صحی و غیره موارد. در اخیر واکسین‌ها کاملاً کارا نیستند و پاندیمی جهانی را اختتام نمی‌‌بخشند. در جهان به‌هم‌آمیخته‌ی امروزین ما، شمولیت و داوطلبی در کمپین جهانی واکسین برای تداوم صحت و اقتصاد کشور مهم است. در کشور‌هایی مثل افغانستان اگر واکسین به طور فوق‌العاده موثر و قابل قبول هم باشد، احتمال ادامه واقعه‌ها و هجوم شیوع دوباره این بیماری دور از وقوع نیست. کشور ما باید هنوز هم در مورد تطابق معیارهای کاهش سرایت بیماری کووید-۱۹ کار کند. باید فرهنگ فاصله‌گیری اجتماعی، پوشیدن ماسک، معذرت‌خواهی از دست دادن و روبوسی و بغل‌کشی‌ها و اعمال تهویه‌ی خوب در دفترها و منازل، نهادینه گردد. اکنون کشور ما در یک دریچه فرصت مناسب به منظور بازنگری کارکرد‌های گذشته قرار دارد که نباید در آن کوتاه آید.

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا
بستن