پنج‌شنبه خونین هزاره‌ها؛ طالبان بانی حملات اند یا نظاره‌گر؟

علی حمیدی

افغانستان پنج‌شنبه خونینی را پشت سر گذاشت. دو روز پس از حمله مرگ‌بار بر مراکز آموزشی در منطقه دشت برچی کابل، انفجاری با «ماهیت و هدف» مشابه در مسجدی در شهر مزارشریف، جامعه هزاره و شیعه افغانستان را هدف قرار داد. طبق گزارش‌های رسیده، شمار زیادی در این انفجار کشته شده‌اند. گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل متحد برای افغانستان در توییتی گفته است که انفجار در مزارشریف بار دیگر از هزاره‌ها قربانی گرفته و باید این حملات که «نقض حقوق بشر» است، پایان یابد.

طبق اطلاعات رسیده از بلخ، انفجار در «مسجد سه‌دکان» در نزدیکی روضه حضرت علی در شهر مزارشریف حوالی چاشت روز پنج‌شنبه اتفاق افتاد. گزارش‌های متعدد درباره تلفات این انفجار به نشر رسیده است. برخی منابع کشته شدن حدود ۵۰ نفر و زخمی شدن ۱۰۰ تن را تأیید کرده‌اند. شفاخانه ابوعلی سینای بلخی، ۳۱ کشته و ۸۷ زخمی را ثبت کرده است. منابع صحی گفته‌اند که وضعیت بسیاری از زخمیان وخیم است. از سوی مقام‌های طالبان آمار کم و متفاوتی ارایه شده است. آمارهای ارایه شده نهایی نیست و ممکن است در آن تغییرات رونما شود.

ویدیوهایی از داخل مسجد ثبت شده است که قابل نشر نیست. این تصاویر اجسادی را نشان می‌دهد که به زمین افتاده‌اند.

هم‌زمان با این روز پنج‌شنبه، ۱ ثور، ولایت‌های کندز، کابل و ننگرهار نیز شاهد انفجارهایی بوده‌اند. در برخی از این انفجارها طالبان هدف قرار گرفته‌اند. انفجار در کندز در نزدیکی محل توزیع گندم به نیازمندان صورت گرفته است. تلفات این انفجار نیز مشخص نشده است، اما گفته می‌شود ده‌ها تن در آن کشته و زخمی شده‌اند. انفجار در ننگرهار جان چهار عضو طالبان را گرفته است. تلفات انفجارها در کابل مشخص نشده است، اما گفته شده است که یکی از این انفجارها در نزدیکی مکتبی به نام «تلاش دانش» به وقوع پیوسته است.

«بی‌کفایتی طالبان در تأمین امنیت»

حمله‌های مشابه علیه هزاره‌ها و شیعه‌های افغانستان پس از تسلط طالبان در چندین ولایت از جمله کندز، هرات، بلخ، قندهار و کابل ثبت شده است. مسوولیت بیش‌تر این حملات را گروه داعش بر‌عهده گرفته است.

سمیرا حمیدی، از مسوولان عفو بین‌الملل، می‌گوید که به اقدام فوری جامعه بین‌المللی نیاز است تا بی‌کفایتی «شبه‌نظامیان طالبان» در محافظت از مردم به‌طور جدی بررسی شود. او تأکید کرده است که کشتار غیرنظامیان افغان به‌ویژه «هزاره‌ها» باید متوقف شود. بانو حمیدی می‌گوید که وضعیت کنونی نیاز به اقدامات جدی دارد، نه صرفاً محکومیت.

طالبان پس از تسلط بر کشور، همواره از تأمین امنیت سراسری سخن گفته‌اند و آن را چنان متاعی توصیف و تبلیغ می‌کنند که طالبان آن را با خود به کشور آورده‌ و به مردم هدیه داده‌اند. حوادث اخیر و حملاتی که علیه جامعه شیعه و هزاره اتفاق افتاده و نیز وقوع پنج انفجار در یک روز در چهار ولایت کشور، این ادعای طالبان را نقض می‌کند. مقام‌های طالبان بارها تلاش کرده‌اند تهدید داعش را در کشور کم‌اهمیت جلوه بدهند و به حملاتی که به‌صورت مشخص جامعه هزاره‌ها و  شیعه‌ها را هدف قرار می‌دهند، اذعان نکنند.

ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی عمومی طالبان، حملات در مزارشریف و کندز را محکوم کرده است. او در توییتی نوشته است که این «جنایات» کار کسانی است که به جامعه افغانستان هیچ ارتباطی ندارید. او در عین حال وعده داده است که طالبان تجربه خوبی در از بین بردن «عناصر فتنه و شریر» دارد و به‌زودی آن‌ها را مجازات سخت خواهند کرد.

روز سه‌شنبه در منطقه دشت برچی، از مربوطات ناحیه سیزدهم شهر کابل، نیز بر مرکز آموزشی «ممتاز» و مکتب عبدالرحیم شهید حمله شد که در اثر آن شمار زیادی از دانش‌آموزان کشته شدند. آمار تلفات این انفجارها متناقض گزارش شده است. پس از این حمله، رفتار طالبان با خانواده‌های قربانیان که با خشونت همراه بود، انتقادبرانگیز شد. عساکر طالبان برخی از اعضای خانواده‌های قربانیان را لت‌وکوب کردند که ویدیوهای آن در شبکه‌های اجتماعی به نشر رسیده است. این برخورد از سوی منتقدان «غیرحرفه‌ای» توصیف شده است.

واکنش‌ها به حمله مزارشریف

حمله بر مسجد سه‌دکان در شهر مزارشریف، مرکز ولایت بلخ، واکنش‌ها و محکومیت گسترده ملی و بین‌المللی را در قبال داشته است. ریچارد بنت، گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل متحد برای افغانستان، در توییتی گفته است که انفجارهای روز پنج‌شنبه افغانستان را به لرزه درآورده و مسجد شیعیان را در مزارشریف هدف قرار داد و دوباره از جامعه هزاره قربانی گرفت. او تأکید کرده است که حملات هدف‌مند و سیستماتیک بر مکاتب، مساجد و ساحات مزدحم، نیازمند تحقیق فوری است. او بر لزوم پاسخگو ساختن عاملان و پایان دادن به این‌گونه «نقض حقوق بشر» تاکید کرده است.

نماینده‌گی سازمان ملل متحد در کابل حمله بر مسجد شیعیان در مزارشریف را «هولناک» خوانده و آن را محکوم کرده است. این دفتر حملات اخیر علیه غیرنظامیان را یک روند نگران‌کننده در افغانستان خوانده و تأکید کرده است که این حملات باید فوراً پایان یابد و عاملان آن پاسخگو باشند.

شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان، در توییتی این حمله را محکوم کرده است. شریف گفته است کسانی که در ماه رمضان این نوع «اقدام فجیع خشونت‌آمیز» را مرتکب شده‌اند، دشمنان افغانستان و اسلام هستند.

سفارت ایران در افغانستان، نیز حمله بر نمازگزاران در مزارشریف را نکوهش کرده است. این سفارت با نشر توییتی گفته است: «بار دیگر دست‌های ناپاک و جنایت‌کار تروریست‌های تکفیری در ماه مبارک رمضان به خون مردم مسلمان و روزه‌دار افغانستان و این بار در مزار‌شریف آغشته گشت.»

عبدالله عبدالله، رییس شورای عالی مصالحه ملی پیشین، در پیامی این حمله را «جنایت‌کارانه» توصیف کرده است. او گفته است: «برادران و خواهران اهل تسنن و تشیع، بخش جدایی‌ناپذیر ملت ما هستند و غم و درد آن‌ها، غم و درد تمام مردم افغانستان محسوب می‌شود.» عبدالله عبدالله حمله بر نمازگزاران، دانش‌آموزان، اماکن مذهبی و نهادهای آموزشی را جنایت ضد بشری و خلاف تمام اصول و ارزش‌های دینی و انسانی توصیف کرده است.

حامد کرزی، رییس جمهور پیشین، این حمله را «عمل تروریستى و جنایت ضد بشری» توصیف کرده و گفته است که این حملات در تضاد با تمام اصول و ارزش‌های انسانی و اسلامی قرار دارد. او ضمن تقبیح این حمله، تأکید کرده است که برای نجات کشور از دسیسه‌های آشکار بیگانه‌، برای تحکیم و تقویت هر‌چه بیش‌تر اتحاد و اتفاق ملی تلاش شود.

جبهه مقاومت ملی به رهبری احمد مسعود، نیز حمله در مزارشریف علیه هزاره‌ها و شیعه‌ها را محکوم کرده است. این جبهه می‌گوید که «انجام چنین جنایاتی» ریشه در «تفکر طالبانی» دارد و طالبان کنترل خود را بر «قطعات انتحاری» خود از دست داده‌اند. این جبهه، طالبان را مسوول این کشتار عنوان کرده است.

درخواست از رهبران جهان و جامعه بین‌المللی برای جلوگیری از «نسل‌کشی» هزاره‌ها

جمعی از فعالان حقوق بشر و جامعه مدنی هزاره به سران کشورها و نهادهای بین‌المللی نامه سرگشاده فرستاده‌ و در این نامه از آن‌ها خواسته‌اند که به وضعیت هزاره‌ها در افغانستان توجه و از نسل‌کشی آن‌ها جلوگیری کنند. به باور امضا‌کننده‌گان این نامه، هزاره‌ها در افغانستان در معرض «نسل‌کشی» قرار دارند و جامعه بین‌المللی باید اقدامات پیش‌گیرانه را روی دست بگیرد. در این نامه آمده است: «این نامه را به‌عنوان فراخوانی برای اقدام به همه کشورهای کمک‌کننده، سازمان‌های بین‌المللی دولتی و غیردولتی می‌نویسیم تا به وضعیت هزاره‌ها در افغانستان فوراً توجه کنند و اقدامات پیش‌گیرانه و موثر انجام دهند.»

در نامه سرگشاده فعالان حقوق بشر و جامعه مدنی هزاره از نهادهای بین‌المللی و سران کشورها خواسته شده است که‌ در حمایت از هزاره‌ها در برابر «نسل‌کشی، آزارواذیت و جنایت علیه بشریت» اقدام کنند. در این نامه سرگشاده گفته شده است که کشتار هزاره‌ها در دشت برچی، بخشی از سلسله حملات هدف‌مند علیه قوم هزاره است. به گفته نویسنده‌گان این نامه، از سال ۲۰۱۵ به این‌سو بیش از ۳۰ حمله خونین در غرب کابل ثبت شده که در آن‌ها صدها هزاره به دلیل تعلق قومی و اعتقاد مذهبی هدف قرار گرفته‌اند.

سلسه ادامه این حملات بحث‌های جدی را در زمینه قرار گرفتن هزاره‌ها و شیعه‌های افغانستان در معرض «نسل‌کشی» برانگیخته است، اما تاکنون این موضوع که هزاره‌ها در معرض نسل‌کشی قرار دارند، به رسمیت شناخته نشده است.

مدافعان حقوق بشر و جامعه مدنی در نامه‌ای که به رییسان جمهور امریکا، فرانسه، کانادا، بریتانیا، آسترالیا، اتحادیه اروپا و نهادهای بین‌المللی فرستاده‌اند، درخواست کرده‌‌اند که در به رسمیت شناختن این‌که هزاره‌ها در معرض «نسل‌کشی» قرار دارند، در کنار مردم بایستند و در عین حال جامعه بین‌المللی اقدامات ویژه را روی دست گیرد. در این نامه خطاب به رهبران جهان و سازمان بین‌المللی گفته شده است که سلسله حملات و کشتارها علیه هزاره‌ها تحقیق و بررسی و عاملان آن پاسخگو نشده‌اند.

در داخل کشور نیز چهره‌های مطرحی مانند رنگین دادفر سپنتا و رحمت‌الله نبیل، حملات علیه هزاره‌ها را «نسل‌کشی» خوانده‌اند.

دکمه بازگشت به بالا