آیا میراث فرهنگی خود را فراموش کرده‌ایم؟

ضرورت گفت‌وگو درباره میراث فرهنگی و آثار تاریخی

رابعه نسیمی

روز ۲۱ می از طرف سازمان ملل متحد به عنوان «روز تنوع فرهنگی برای گفت‌وگو و توسعه» نام‌گذاری شده است. درک ما از ارزش تنوع فرهنگی در جهانی که ۷۵ درصد  از درگیری‌ها برخاسته از مشکلات و تفاوت‌های فرهنگی است، بسیار مهم است. هم‌چنین نام‌گذاری یک روز برای آن، اهمیت ارتباطات فرهنگی برای ارتقای صلح، ثبات و توسعه را نشان می‌دهد.

تاریخ افغانستان پس از استقلال مملو از تنش‌های سیاسی داخلی، مداخلات خارجی و اختلافات میان قدرت‌ها قومی بوده است. آمار و ارقام گزارش نشده در مورد میراث فرهنگی غنی و متنوع این کشور، بسیار فراتر از هزینه فجایع انسانی این تعارض است. کمبود حمایت و عدم اقدامات نهادهای رسمی، این آثار را در خطر نابودی قرار داده است. اکنون وقت آن رسیده است که به آن چیزی که در جنگ افغانستان قابل توجه نبوده است و دیده نمی‌شود، توجه شود. زمان آن رسیده است که میراث فرهنگی کشور قبل از این‌که در اثر امواج جنگ از بین برود، محافظت شود.

مطمینا این فقط افغانستان نیست که میراث فرهنگی‌اش در معرض تهدید قرار دارد، اما می‌توان گفت که این کشور در صدر چنین کشورهایی قرار دارد. عوامل چندگانه که شامل اختلافات بر سر زمین، درگیری محلی بین گروه‌های مختلف و کمبود بودجه برای نگهداری و ترمیم این آثار می‌شوند، این آثار را تهدید می‌کند. هم‌زمان کم‌رنگ شدن سبک زنده‌گی سنتی و بی‌جا شدن و کوچیدن گروه‌‌های بزرگی از مردم از مکانی به مکان دیگر باعث می‌شود که سنت‌ها و فرهنگ‌های محلی حفظ نشده و رفته‌رفته کم‌رنگ شوند.

در افغانستان، بسیاری از اماکن مهم فرهنگی به شدت نیازمند مرمت و مراقبت هستند. از جمله زادگاه مولانا جلال‌الدین محمد بلخیِ، شاعر و متفکر نام‌دار جهان و مناره‌های تاریخی ولایت هرات ه به دوره تیموریان برمی‌گردد و هم‌چنان بنای تاریخی قرن پنجم تخت رستم در سمنگان مثال‌های مهمی از اماکنی‌اند که باید حفظ و مرمت شوند.

اما ترمیم این آثار در حال حاضر تنها نیازمندی آن نیست. خطرات فراروی میراث فرهنگی افغانستان در سال ۲۰۰۱ هنگامی روشن شد که طالبان تندیس‌ معروف بودای بامیان را نابود کردند. بودای بامیان در آن زمان بزرگ‌ترین مجسمه بودا در کره زمین بود. بنابراین، محافطت کلیدی از میراث فرهنگی افغانستان و مستند‌سازی آثار فرهنگی فعلی، بسیار ضروری است.

پی‌آمد غمگین حاصل از سال‌های غفلت این است که هیچ کسی آگاهی کامل از وضعیت حال حاضر اماکن فرهنگی افغانستان  ندارد. اولین اقدام در جهت حمایت از این میراث، آگاهی از موجودیت مکان‌ها و ثبت دقیق آن‌ها است؛ چون بدون دانستن آن‌چه که هنوز باقی مانده، ما نمی‌توانیم در آینده از آن‌ها محافظت کنیم.

ما می‌دانیم که ترمیم و حفاظت آثار فرهنگی کارهای دشواری‌اند که منابع سنگین می‌طلبند، اما  انجام این کارها بسیار حیاتی است. به قول مولانا:

«قدرت کلماتت را بالا ببر، نه صدایت را! این باران است که باعث رویش گل‌ها می‌شود، نه رعد و برق».

بنابراین بهترین روش و موثرین کار در این زمینه، حرف زدن است. به همین سبب هم‌زمان با «روز تنوع فرهنگی برای گفت‌وگو و توسعه» بیایید به این بهانه دریچه‌های گفت‌وگو درباره ارزش فرهنگ افغانستان و جایگاه آن را در حل منازعات بگشاییم.

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا
بستن