آیا دیپلماسی صلح شکست خورده است؟

با روی کار آمدن اداره بایدن و اعلام بی‌قیدوشرط خروج سربازان امریکایی و سپس اعلام خروج سربازان ناتو در اول ماه روان میلادی، قصه صلح میان دولت افغانستان و گروه طالبان کم کم به حاشیه رفته است و طرف‌ها برای جنگ آماده می‌شوند.

تمام نشانه‌ها حاکی از آن است که مذاکرات صلحی که در دوحه آغاز شده بود، به بن‌بست رسیده است و افغانستان در آستانه یک جنگ تمام‌عیار میان نیروهای دولتی و جنگ‌جویان طالبان قرار دارد.

با وجود اعلامیه چهار ماده‌ای هشدارآمیز کشورهای «ترویکای توسعه‌یافته» به روز جمعه که در آن بر جلوگیری از توسل به خشونت و زور از جانب طرف‌های جنگ تأکید شده بود؛ اما در میان طالبان هنوز وحدت نظر برای صلح به وجود نیامده است.

در این اعلامیه به روشنی آمده است که این کشورها از حکومتی که در اثر زور و خشونت به وجود بیاید، حمایت نمی‌کنند.

در این اعلامیه از حکومت افغانستان و گروه طالبان خواسته شده است که گفت‌وگوهای سازنده را در اولویت قرار بدهند و جنگ را متوقف سازند.

اما واقعیت امر این است که طالبان لایه‌های گوناگون سیاسی، ایدیولوژیک و جنگی دارند و براساس اطلاعات هنوز در میان این سه لایه گروه طالبان وحدت نظر درباره صلح و جنگ وجود ندارد.

با وجودی که حوزه جمهوریت برای نشست استانبول که بار بار به تعویق افتاد، طرح‌های مشخصی ارایه کرد؛ اما هنوز از جانب طالبان شاهد طرحی نیستیم که بدانیم چشم‌انداز آینده صلح و حکومت‌داری از نظر طالبان به چه شکل است.

از سوی دیگر، رییس جمهور افغانستان در صحبت‌های یک ماه اخیرش بار بار گفته است که او در کنار ۳۵۰ هزار نیروی امنیتی، نیروهای جنگ‌جوی مردمی را بسیج خواهد کرد و در برابر طالبان خواهد جنگید.

در کنار آن، شماری از فرماندهان حوزه ضد طالبان نیز به گونه آشکار در حال بسیج کردن مردم در گوشه‌وکنار کشور هستند و اعلام کرده‌اند که در صورت جنگ از مناطق‌شان دفاع خواهند کرد.

حکومت افغانستان با شماری از این فرماندهان وارد گفت‌وگو شده و قرار است در اثر این گفت‌وگوها نیروی جنگی بزرگی در کنار نیروهای امنیتی کشور بسیج شود و در جنگ‌های پیش رو ارتش افغانستان را یاری رساند.

با وجودی که زلمی خلیل‌زاد و نماینده‌گان کشورهای «ترویکای توسعه‌یافته» در دوحه با تیم‌های گفت‌وگو کننده دولت افغانستان و طالبان دیدار و گفت‌وگو کرده‌اند؛ اما در حاشیه این تلاش‌های دیپلماتیک، آماده‌گی‌ها برای تشدید جنگ‌ها آغاز شده است.

حکومت افغانستان می‌خواهد نیروهایش را از شماری از ولسوالی‌های دوردست عقب بکشد و در مراکز ولایت‌ها و شماری از ولسوالی‌های استراتژیک جابه‌جا کند.

در کنار آن، عملاً جنگ در شمار زیادی از ولایت‌ها و ولسوالی‌ها جریان دارد و حمله موتربمب در شهر پل‌علم، مرکز ولایت لوگر که منجر به کشته و زخمی شدن ده‌ها تن شد، شاید سرآغاز موج تازه‌ای از حملات مخالفان حکومت به شهرهای کلان باشد.

هرچند هیچ‌کس تاکنون مسوولیت این حمله را به دوش نگرفته؛ اما حکومت افغانستان طالبان را به دست داشتن در این حمله متهم کرده است.

پس از شروع مذاکرات دوحه، طالبان گفته بودند که به مراکز شهرها حمله نخواهند کرد. در یک سال اخیر، هرچند حملات با ماین‌های کنار جاده‌ای و چسبکی جریان داشت؛ اما ما شاهد حملات انتحاری و موتربمب به پیمانه سال‌های گذشته در مراکز شهرها نبودیم، حمله با موتربمب به مرکز ولایت لوگر می‌تواند نشانه شروع یک جنگ بیهوده و پرتلفات در فصل گرما باشد.

در شرایطی که هم دولت و هم گروه طالبان برای جنگ آماده‌گی می‌گیرند و دیپلماسی صلح عملاً بی‌اثر شده است، ایجاب می‌کند تا کشورهای تأثیرگذار منطقه و جهان روی حفظ گفت‌وگوهای صلح تأکید کنند و طرف‌های جنگ را زیر فشار قرار دهند.

طوری که به نظر می‌رسد، گفت‌وگوهای صلح مجموعه‌ای از نشست‌های بی‌پایان و بی‌نتیجه‌ای خواهد بود که به گونه شکلی این‌جا و آن‌جا برگزار و در کنار آن میدان جنگ نیز داغ نگه‌داشته خواهد شد.

این روند در یک‌سال گذشته ادامه یافته و امید مردم را به رسیدن به یک صلح پایدار و پایان جنگ ویرانگر کم‌رنگ کرده است.

با وجود تأکید طرف‌ها هنوز هم فرصت تاریخی صلح و پایان جنگ از دست نرفته است. طرف‌ها از تاریخ بیاموزند و برای شروع جنگی که پایانش معلوم نیست، پیش قدم نشوند. در کنار آن، دیپلماسی منطقه‌ای و جهانی با ابتکار کشورهای بزرگ جهان و منطقه برای جلوگیری از تشدید جنگ در فصل گرما باید با جدیت ادامه یابد.

دکمه بازگشت به بالا