خدانگهدار جهانی شدن عصر ملی‌گرایی و تلاش برای خودکفایی بیش‌تر؛ چیزی که شاید بهتر و امن‌تر نباشد

منبع: مجله اکونومیست

مترجم: ضیا شفایی

قبل از پاندمی شدن کرونا، جهانی شدن با چالش‌هایی دچار بود. سیستم تجارتی آزاد که دهه‌ها روی اقتصاد جهانی حاکم بود، توسط بحران مالی و جنگ تجاری بین امریکا و چین تخریب شده بود. حالا با پدیدار شدن کرونا که از منظر اقتصادی خود را در قالب بسته شدن کاروبار و فعالیت‌های اقتصادی تبارز داده، فعالیت‌های تجاری جداً مختل شده است. تعداد مسافران در میدان هوایی هیتروی لندن، ۹۷ درصد در مقایسه با عین زمان در سال گذشته کاهش یافته است. صادرات موترها در مکسیکو ۹۰ درصد در ماه اپریل سال جاری کاهش یافته و ۲۱ درصد حمل‌و‌نقل دریایی در ماه می لغو شده است. با از‌سرگیری فعالیت‌های اقتصادی، فعالیت‌ها بازگشته، ولی نمی‌توان انتظار داشت که با خیال راحت گشت‌و‌گذار کرده و تجارت آزاد از سر گرفته شود. کرونا تجارت و مهاجرت را سیاسی ساخته و تمایل به خود‌کفایی در سطح کشورها را افزایش داده است. این گرایش داخلی (خود‌بسنده‌گی) روند بهبودی در بازیابی اقتصاد را تضعیف و آسیب‌پذیر کرده و بی‌ثباتی جیوپولیتیک را افزایش داده است.

جهان چندین دور یک‌پارچه‌گی در زمینه اقتصادی را تجربه کرده، ولی سیستم تجارتی که در سال ۱۹۹۰ به میان آمد، بیش از پیش مسیر رشد و بالنده‌گی را پیموده است. چین به کارگاه جهانی تبدیل شده و دروازه‌هایش را به روی مردم، کالا، سرمایه و تبادل اطلاعات باز کرد. بعد از فروپاشی نهاد مالی لیمون برادرز در سال ۲۰۰۸، اکثر بانک‌ها و بعضی از شرکت‌های چندین‌ملیتی از کشور میزبان به کشور مبدا برگشتند و تجارت و سرمایه‌گذاری‌های مستقیم خارجی به نسبت تولید ناخالص داخلی کاهش یافت‌، روندی که مجله اکونومیست به آن بطی شدن (Slowbalization) عنوان می‌کند. بعد از آن جنگ تجاری دونالد ترمپ پدیدار شد که نگرانی‌ها در مورد مشاغل کارگرانی که با دست کار می‌کنند (blue-color jobs) و نظام خود‌کامه سرمایه‌داری توام با ملی‌گرایی مفرط در چین را افزایش داد. در شرایط فعلی، زمانی که کرونا از ووهان چین در سال گذشته آغاز یافت، نرخ تعرفه گمرکی وضع شده امریکا روی اقلام وارداتی به بالاترین نرخ از سال ۱۹۹۳ افزایش یافت و دولت‌های چین و امریکا هر دو روند جداسازی صنعت تکنولوژی‌شان را آغاز کردند.

از ماه جنوری سال روان، موج اخلال‌گر ویروس کرونا از آسیا به سوی کشورهای غربی گسترش یافت. بسته شدن کارخانه‌ها، فروشگاه‌ها و دفاتیر منجر به کاهش تقاضا شده و مانع رسیده‌گی عرضه‌کننده‌گان به مشتریان‌شان شد. تخریب ناشی از کرونا فراگیر و جهانی نیست. سیستم تامین غذایی هنوز مسیرش را پیموده، کمپنی اپل پافشاری بر تولید موبایل آیفون داشته و صادرات چین ادامه داشته و صدور کالاهای طبی آن کشور شناور می‌باشد. اما تاثیرات عمومی کرونا جدی و اثر‌گذار بوده است. تجارت جهانی کالا ۱۰ الی ۳۰ درصد در سال جاری کاهش یافته است. در ده روز اول ماه می سال جاری، صادرات از کوریای جنوبی که مرکز قدرت‌مند صادراتی است، ۴۶ درصد در مقایسه با سال گذشته کاهش یافته که احتمالاً بدترین کاهش از سال ۱۹۶۷ است.

انارشی در حاکمیت جهانی آشکار شده است. فرانسه و بریتانیا در زمینه قواعد قرنطین کردن در تقابل هم بوده و چین استرالیا را به خاطر درخواست تحقیق روی ریشه‌یابی مرض کرونا با استفاده از محصول گمرکی تهدید کرده است. قصر سفید در پیچ‌و‌تاب جنگ تجاری با چین قرار دارد. برخلاف بعضی همکاری‌ها در جریان پاندمی کرونا مانند قرضه دادن بانک مرکزی امریکا به سایر بانک‌های مرکزی، دولت امریکا از ایفا کردن نقش رهبری‌کننده در سطح جهانی بی‌میل بوده و آشوب و چند‌دسته‌گی از اعتبار این کشور کاسته است. رفتار پنهان‌کارانه و قلدرانه چین نشان می‌دهد که این کشور نه آماده‌گی پر‌کردن جای امریکا را دارد و نه برای ایفای چنین نقشی مناسب است. در سراسر جهان، دیدگاه عمومی نسبت به جهانی شدن تغییر جهت داده است. انسان‌ها از صحت‌یابی‌شان که وابسته به تجهیزات وارداتی طبی بوده، از فعالیت کارگران مهاجر در بخش طبابت و وضعیت محصولات زراعتی یا امنیت غذایی، نگران‌اند.

این فقط یک شروع است. گرچند جریان اطلاعات در خارج از چین آزاد بوده، ولی جریان نیروی انسانی، کالا و سرمایه آزاد نیست. جریان منابع انسانی را در نظر بگیرید. اداره رییس جمهور ترمپ، محدودیت بیش‌تر بر مهاجرت به امریکا پیشنهاد کرده است. استدلال بر این است که با این کار زمینه کاری شهروندان امریکایی افزایش یابد. احتمالاً، کشورهای دیگر نیز از امریکا پیروی کنند. مسافرت‌ها محدود شده که به طبع آن زمینه یافتن کار کاهش می‌یابد. ۹۰ درصد از مردم در کشورهایی زند‌ه‌گی می‌کنند که مرزهای‌شان بسته‌اند. بسیاری از کشورها مرزهای‌شان را صرفا به روی کشورهایی که دارای پروتوکول صحی مشابه‌اند، باز خواهند کرد؛ مانند استرالیا، نیوزیلند و شاید تایوان و سنگاپور. صنعت هوایی نشان می‌دهد که مختل شدن مسافرت‌ها دوام می‌یابد. ایرباس یک سوم تولید طیاره‌ها را کاهش داده و خطوط هوایی امارات که سمبول جهانی شدن است، انتظار می‌رود تا سال ۲۰۲۲ نتواند فعالیت‌های قبلی‌اش بازیابی کند.

در صورتی که کشورها برخورد یکسان با شرکت‌ها و کالاها بدون درنظرداشت این‌که آن‌ها از کجا آمده‌اند، نداشته باشند، تجارت در وضعیت وخیم‌تر قرار خواهد گرفت. دولت‌ها و بانک‌های مرکزی با استفاده از بسته‌های محرک اقتصادی، مالیه‌دهنده‌گان و شرکت‌ها را تحت حمایت خویش قرار داده و به صورت گسترده و مداوم آن‌ها را انگیزه کاری داده و زیر عنوان تاب‌آوری و سرعت رشد بیش‌تر آن‌ها را ترغیب می‌کنند تا زنجیره‌های عرضه را از سایر کشورها به داخل کشور انتقال دهند. به تاریخ ۱۲ می سال جاری، نارندرا مودی، صدر‌اعظم هندوستان، خطاب به مردم هند بیان کرد که عصر جدیدی برای خودکفایی اقتصادی شروع شده است. بسته‌های محرک مالی جاپان برای مقابله با کرونا شامل سبسایدی برای شرکت‌هایی است که فعالیت‌های‌شان را به داخل جاپان انتقال دهند. نماینده‌گان اتحادیه اروپا صحبت از «استقلال استراتژیک» به عمل آورده و در صدد فراهم کردن وجوه مالی‌اند تا سهام شرکت‌ها را خریداری کنند. امریکا با شرکت اینتل در گفت‌وگو است تا زیرساخت‌های فعالیت آینده‌اش را در داخل امریکا تاسیس کند. تجارت الکترونیک در حال گسترش بوده، ولی مقیاس فعالیت آن‌ها محدود است. فروشات خارجی آمازون، اپل، فیس‌بوک و مایکروسافت صرفاً ۱٫۳ درصد از مجموع صادرات جهانی است.

جریان سرمایه نیز به خاطر کاهش سرمایه‌گذاری بلند‌مدت در وضعیت خوبی قرار ندارد. سرمایه‌گذاری چینایی‌ها در امریکا در ربع اول سال جاری به ۴۰۰ میلیون دالر کاهش یافته که ۶۰ درصد کم‌تر از سرمایه‌گذاری دو سال گذشته است. شرکت‌های چندین‌ملیتی شاید یک سوم سرمایه‌گذاری بیرون‌مرزی‌شان را در سال جاری کاهش دهند. امریکا از صندوق بازنشسته‌گی فدرال درخواست کرده تا سهام چینایی‌ها در امریکا را خریداری کنند. در سال جاری تا حالا، کشورهایی که از ۵۹ درصد تولید ناخالص جهان نماینده‌گی می‌کنند، قوانین‌شان را در زمینه سرمایه‌گذاری خارجی سخت‌تر کرده‌اند. از آن‌جایی که دولت‌ها در تلاش‌اند تا بدهی‌های جدید‌شان را با استفاده از وضع مالیات بالای شرکت‌ها و سرمایه‌گذاران کاهش دهند، بعضی از کشورها تلاش می‌کنند تا مانع خروج سرمایه بیرون از مرزهای‌شان شوند.

به تنهایی بیرون بودن

نباید فریب خورد که سیستم تجارتی با یک شبکه بی‌ثبات و کنترل ملی، بیش‌تر انسانی و امن خواهد خواهد بود. کشورهای فقیر با مشکلات بیش‌تر در مسیر بالنده‌گی‌شان دچار شده و کشورهای ثروت‌مند زنده‌گی پرهزینه‌ای داشته و از آزادی کم‌تر برخوردار خواهند بود. راه انعطاف‌پذیری/ مقاوم‌سازی زنجیره‌های عرضه این نیست که آن‌ها را ملی و داخلی ساخته که در آن صورت ریسک‌ها (خطرات) متمرکز شده و بازده مقیاس فعالیت‌ها کاهش می‌یابد، مگر این‌که آن‌ها را متنوع ساخت. علاوه بر آن، یک جهان تقسیم شده، چالش‌های جهانی را به سختی حل می‌تواند که از جمله چالش‌های جهانی امروزی یافتن واکسین برای کرونا و بازیابی فعالیت‌های اقتصادی بعد کرونا می‌باشند.

غم‌انگیز این‌ است که این منطق برای مدت نه چندان بلند جذاب بوده، ولی به منطق سیستم تجارت آزاد ضربه زده و استدلال قوی برای حمایت از تجارت آزاد را به دست فراموشی سپرده است. دست خداحافظی به سوی عالی‌ترین عصر جهانی شدن تکان داده و برای چیزی که جانشین جهانی شدن شود، نگران باشیم.

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا
بستن