غنی و ربانی، یک سفر و دو آجندا

جنرال جان نیکلسون، فرمانده نیروهای امریکایی و ناتو در افغانستان که همین چند روز پیش وظیفه‌اش به پایان رسید، خطاب به رهبران حکومت وحدت ملی توصیه‌های جالبی کرد. یکی از توصیه‌های این فرمانده ورزیده‌ی امریکایی به رهبران حکومت وحدت ملی این بود که اجازه ندهند سیاست قومی دولت افغانستان را به مرز فروپاشی نزدیک کند. به باور جنرال نیکلسون اگر دولت افغانستان همچون یک کل، یک پارچه باقی بماند و از اثر سیاست‌های تباری مشروعیت و انسجام درونی‌اش را از دست ندهد، ‌دشمنان خارجی و ایدیولوژیک این دولت،‌ از بیرون قادر به فروپاشی آن نخواهند بود. واقعیت مسلم هم همین است که امپراتوری‌های بسیار توانا از اثر ضعف‌های درونی از هم پاشیده‌اند، اما گوش رهبران حکومت وحدت ملی به این حرف‌ها بدهکار نیست. این رهبران توصیه‌های نیکلسون را گوش نکردند.

هشت صبح دریافته است که رییس‌ جمهور غنی فهرست مقام‌هایی که باید او را در سفر به نیویارک و اشتراک در مجمع عمومی سازمان ملل متحد همراهی کنند،‌ از نظر گذرانیده و اسم صلاح‌الدین ربانی وزیر خارجه‌ی کشور را از آن حذف کرده است. رییس‌ جمهور غنی نمی‌خواهد صلاح‌الدین ربانی به عنوان وزیر خارجه، ‌ایشان را در سفر به نیویارک همراهی کند. این امر خشم صلاح الدین ربانی را برانگیخته است. اشرف غنی به دلایل سیاسی و شاید شخصی نمی‌خواهد آقای ربانی او را در سفر به نیویارک همراهی کند.

در مورد مشکل اشرف‌ غنی و صلاح‌الدین ربانی همه می‌دانند. صلاح‌الدین ربانی که سمت ریاست حزب جمعیت را هم دارد،‌ از چهره‌های مهم اردوی انتخاباتی دکتر عبدالله بود و در مواجهه با تیم اشرف غنی در جنجال‎های انتخاباتی موضع نسبتاً تند داشت. آقای  ربانی پس از احراز سمت وزارت خارجه،‌ روی برخی از عزل و نصب‌ها در سمت‌های دیپلوماتیک و اداری با دکتر اشرف‌ غنی اختلاف نظر پیدا کرد. مثلاً در یک مورد، صلاح‌الدین ربانی مانع انتصاب آقای نورستانی به عنوان سفیر شد. ظاهراً ارگ قصد داشت که آقای نورستانی، رییس پیشین کمیسیون مستقل انتخابات را به عنوان سفیر به خارج بفرستد،‌ اما صلاح‌الدین ربانی به دستگاه اداری و دیپلوماتیک وزارت خارجه اجازه نداد که تشریفات اداری و دیپلوماتیک انتصاب آقای نورستانی را به صورت عادی طی کند. آقای ربانی در زمانی که جنرال دوستم در ترکیه بود،‌ با او ملاقات کرد و عضو جبهه‌ی سیاسی‌ای شد که مطالبه‌ی نخست آن برگشت جنرال دوستم به کشور بود. این موارد، میانه‌ی وزیر خارجه و رییس‌ جمهور را بیشتر از گذشته خراب کرد.

در حال حاضر هم صلاح‌الدین ربانی از چهره‌هایی است که برای بازسازی نظام انتخاباتی کشور تلاش می‌کند. او و سیاستمداران دیگری که در ایتلاف بزرگ ملی گرد آمده‌اند، تلاش دارند تا روند کنونی ثبت نام ملغا شود و به جای آن انگشت‌نگاری رای‌دهند‌گان اساس قرار گیرد. صلاح‌الدین ربانی طرفدار سرسخت برقراری نظم حزبی بر پارلمان آینده است. واقعیت این است که ایشان هم وزیر خارجه‌ی حکومت وحدت ملی است و هم از جمله‌ی طیفی از سیاستمدارانی به شمار می‌رود که با ارگ روی مسایل گوناگون اختلاف دارند. اختلاف نظر اشرف غنی و صلاح‌الدین ربانی حالا به قدری جدی شده است که دیگر ارگ مایل نیست که آقای ربانی در سفر به نیویارک رییس جمهور را همراهی کند. نظر به تشریفات دیپلوماتیک در نشست‌های مجمع عمومی سازمان ملل متحد همیشه وزیران خارجه حضور پر رنگ می‌داشته باشند.

مشکل دیگر این است که حکومت وحدت ملی ساختار منحصر به فردی دارد. رییس حکومت نزد پارلمان پاسخ‌گو نیست تا سیاستمدارانی مثل صلاح‌الدین ربانی و حزبش به او رای عدم اعتماد بدهند. این حکومت در عین حالی که پارلمانی نیست،‌ ساختار ایتلافی دارد. دو دسته‌ی انتخاباتی در این حکومت حضور دارند و هیچ جناحی نمی‌تواند ‌جناح دیگر را به کلی حذف کند. حتا رد صلاحیت صلاح‌الدین ربانی در پارلمان هم نتوانست به نقش او به عنوان وزیر خارجه پایان دهد. او از چهره‌های مهم اردوی عبدالله است و بیرون کردنش از حکومت یک خلای سیاسی به میان می‌آورد. در چنین وضعیتی، ‌انعطاف‌پذیری سیاسی تنها راهی که باقی می‌ماند.

سیاستمداران افغانستان در بسیاری از موارد انعطاف نشان داده‌اند. در مواردی که کشور در آستانه‌ی یک جنگ قومی بوده است، همین سیاستمداران، فورمولی برای تقسیم قدرت و پایان موقتی منازعه پیدا کرده‌اند، ‌اما در برخی از موارد انعطاف‌پذیری دیده نمی‌شود. بر مبنای معلوماتی که هشت صبح به دست آورده است، ‌صلاح‌الدین ربانی به رغم مخالفت رییس‌ جمهور می‌خواهد به عنوان وزیر خارجه به نیویارک برود و احتمالاً در یک پرواز جداگانه عازم آن شهر خواهد شد. اگر کشیدگی به‌میان‌آمده میان رییس جمهور و وزیر خارجه حل نشود،‌ هر دو در پرواز‌های جداگانه به نیویارک خواهند رفت. این امر، دو دستگی در درون حکومت وحدت را در یک نشست مهم جهانی به نمایش خواهد گذاشت. اگر کشیدگی به‌میان‌آمده مدیریت نشود، احتمال آن هم وجود دارد که رییس‌ جمهور و وزیر خارجه در نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد به صورت جداگانه با وزیران خارجه‌ی کشورهای دیگر ملاقات کنند. شاید در هیچ ملاقاتی وزیر خارجه و رییس جمهور کنار هم قرار نگیرند.

اگر چنین چیزی محقق شود، معنایش این است که اختلاف‌های جدی در سیاست داخلی به تالارهای بین‌المللی هم راه پیدا کرده است. اصل مهم حکومت‌داری این است که جناح‌های تشکیل‌دهنده‌ی یک حکومت در سیاست‌ خارجی باید به صورت مشترک از منافع عمومی دولت متبوع خود نمایندگی کنند و اختلاف‌های داخلی‌شان را در حوزه‌ی سیاست خارجی کنار بگذارند. به نظر می‌رسد که از اثر انعطاف‌ناپذیری رهبران حکومت وحدت ملی این اصل مهم حکومت‌داری هم نقض می‌شود و این امر شاید در تاریخ بی‌نظیر باشد. وقتی هیچ هماهنگی و انسجامی میان رییس جمهور  و وزیر خارجه وجود نداشته باشد،‌ طبیعی است که هر دو آجندای متفاوتی را در سفرشان به امریکا دنبال کنند.

بحث مهم دیگر این است که اختلاف‌های درون حکومت به بسیار سادگی بیان هویتی پیدا می‌کند و این امر، به کشمکش‌های قومی دامن می‌زند. سیاستمداران مهم افغانستان مشروعیت‌شان را از منازعات قومی و جناحی می‌گیرند و به مجرد داغ شدن اختلاف‌ها، موضوع بیان هویتی پیدا می‌کند. این همان چیزی است که طالبان می‌خواهند. طالبان می‌خواهند که سیاست‌ بین‌المللی به سود موضع آنان تغییر کند، ‌مشروعیت منطقه‌ای و جهانی‌شان تقویت شود، نیروهای بین‌المللی برای خروج زیر فشار قرار بگیرند و اختلاف‌های هویتی و سیاسی در داخل افغانستان به قدری داغ شود که آنان بار دیگر به عنوان نیروی منسجم و متحدساز وارد گود شوند. به همین دلیل بود که جنرال جان نیکلسون به سیاستمداران وطنی هشدار داد که اجازه ندهند سیاست‌های جناحی و قومی،‌ وضعیتی را بیافریند که از آن طالبان سود ببرند. باید این هشدار جدی گرفته می‌شد.

دیدگاه are closed.