از آغاز ثبت نام تا کسب اعتماد رای‌دهنده‌گان

انتخابات پارلمانی و شوراهای ولسوالی‌های سال ۱۳۹۷، دیروز، ۲۵ حمل با آغاز روند ثبت نام رای‌دهنده‌گان کلید خورد.

رییس جمهور و رییس اجرایی کشور دیروز با ادبیات مشابه، مردم را به اشتراک در این روند ترغیب کرده، از آنان خواستند با حضور در مراکز ثبت نام، از همین اکنون در تأمین شفافیت انتخابات سهم بگیرند و اجازه ندهند که انتخابات به عنوان یک روند ملی به ناکامی مواجه شود.

برگزاری چند مورد انتخابات در یک‌ونیم دهه‌ی گذشته با چالش‌های فزاینده و متنوع ساختاری، مدیریتی، سیاسی و حتا اجتماعی روبه‌رو بوده است، این امر به کاهش علاقه‌مندی مردم به پروسه و فرسایش باورمندی به نتایج آن منجر شده است. برگرداندن اعتماد مردم به پروسه، بیشتر از تدابیر و تلاش‌هایی که برای برگزاری انتخابات صورت می‌گیرد، اهمیت دارد.

مشکلات امنیتی در هفت مورد انتخابات گذشته همواره در سطح‌های مختلف در بخش‌هایی از کشور وجود داشته است. این مشکلات از یک سو مانع حضور مردم در پای صندوق‌های رای شده، از جانب دیگر زمینه‌های تقلب سازمان‌یافته و سوء استفاده‌ی کاندیدان انتخابات از وضعیت را فراهم کرده است.

مداخله‌ی شبکه‌وار حلقات قدرت در سطح رهبری و بدنه‌ی نظام در روند انتخابات، به ویژه در مناطق ناامن کشور و هم‌سویی بی‌باکانه و بی‌شرمانه‌ی شماری از مدیران ارشد، میانه و سطح پایین کمیسیون‌های انتخاباتی با شبکه‌های تقلب، از مهمترین چالش‌های موجود فرا راه سلامت انتخابات و فرسایش اعتماد مردم نسبت به این روند مهم و ملی بوده است.

با این حال، یکی از پیامدهای مثبت تنش‌های سیاسی بعد از انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۹۳ و در پی آن تأسیس حکومت وحدت ملی، از بین رفتن ریخت یکرنگ و یک‌دست رهبری استراتژیک کمیسیون‌های انتخاباتی بود که در نتیجه‌ی آن، امکان و احتمال مهندسی نتایج انتخابات به گونه‌ی دل‌خواه این یا آن چهره، یا قطب سیاسی به پیمانه‌ی وسیعی محدود شده است، اما تعلل و وقت‌کشی در تعیین مدیریت عملیاتی کمیسیون‌ها (ریاست دارالانشای کمیسیون مستقل انتخابات، معاونان آن و ریاست دارالانشای کمیسیون شکایات انتخاباتی) شک و تردیدها نسبت به موجودیت اراده‌ی راستین در ضمیر رهبری نظام در پیوند با آوردن اصلاحات در بدنه‌ی اجرایی و عملیاتی کمیسیون‌های انتخاباتی را افزایش داده است.

مدیریت توقعات چند جانبه و چالش‌های چند لایه‌ی موجود در روند برگزاری انتخابات پارلمانی ۱۳۹۷ برای ساختار تصمیم‌گیری و بدنه‌ی عملیاتی کمیسیون‌های انتخاباتی مسأله‌ای نیست که با سر دادن شعارهای میان‌تهی و غیرعملی و بازی‌کردن با احساسات، عواطف و عصبیت‌های مردم بتوان از عهده‌ی آن به سلامتی و سرفرازی برآمد.

یکی از پیامدهای مثبت تنش‌های سیاسی بعد از انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۹۳ و در پی آن تأسیس حکومت وحدت ملی، از بین رفتن ریخت یکرنگ و یک‌دست رهبری استراتژیک کمیسیون‌های انتخاباتی بود که در نتیجه‌ی آن، امکان و احتمال مهندسی نتایج انتخابات به گونه‌ی دل‌خواه این یا آن چهره، یا قطب سیاسی به پیمانه‌ی وسیعی محدود شده است، اما تعلل و وقت‌کشی در تعیین مدیریت عملیاتی کمیسیون‌ها (ریاست دارالانشای کمیسیون مستقل انتخابات، معاونان آن و ریاست دارالانشای کمیسیون شکایات انتخاباتی) شک و تردیدها نسبت به موجودیت اراده‌ی راستین در ضمیر رهبری نظام در پیوند با آوردن اصلاحات در بدنه‌ی اجرایی و عملیاتی کمیسیون‌های انتخاباتی را افزایش داده است.

ایفای نقش در نهادی که اعتماد مردم نسبت به شفافیت عملکرد آن به طرز نگران‌کننده‌ای کاهش یافته و تصور عملکرد شفاف، صادقانه و به دور از غرض و مرض‌های قومی، سمتی و زبانی از مدیران روند انتخابات بیشتر به یک رویا و شعار میان‌تهی شبیه است؛ زیرا اگر از یک سو فرصت خدمت‌گزاری و کسب نام و نان برای داوطلبان این سمت‌ها فراهم می‌کند، از جانب دیگر به ناموس‌داری ارزش‌مدار و ریاضت‌مندانه‌ای شبیه است که اندک‌ترین لغزشی در آن به مثابه‌ی پایان زیست شرافت‌مندانه در جامعه قابل محاسبه است.

رویکردهایی که در گذشته تا حدی تجربه شده و نشانه‌های بارزی از افزایش و گسترش آن در انتخابات پیش رو نیز دیده می‌شود، این است که شمار زیادی از کاندیدان انتخابات در شوراهای ولسوالی و مجلس نماینده‌گان تمایل دارند که به جای اعتماد به وجهه‌ی اجتماعی و تجربیات حضور در کنار مردم در روزهای دشوار و دانش و تخصص فردی‌شان، بیشتر در صدد دست‌یابی به سمت‌های «انتخابی» از طریق کاربرد زور و زر و تزویر، حضور در شبکه‌های فساد سیاسی و تقلب سازمانیافته و در فرجام ترساندن یا تطمیع مسئولان نهادهای انتخاباتی می‌برایند که این مسئله، دشواری‌های مسئولان ارشد و مدیران اجرایی روند انتخابات را چندین برابر می‌سازد.

تعبیر خواب‌های پریشان کاندیدان زورمند و ثروتمند انتخابات پیش رو از نماینده‌گی یک روستای بزرگ در چارچوب شورای ولسوالی گرفته تا چهره‌های قدرتمند مدعی ریاست پارلمان و روی دست گرفتن تدابیر بازدارنده‌ی فساد و تقلب، دشوارترین بخش کار کمشنران و مسئولان اجرایی کمیسیون‌های انتخاباتی شمرده می‌شود؛ زیرا اکثریت قریب به اتفاق طرف‌ها و افراد استقلال کمیسیون‌ها را برای دیگران و برای مخالفین سیاسی خویش می‌خواهند، نه برای خودشان و برای به کرسی نشاندن خواست‌های‌شان نیز از روابط قدرت گرفته تا گروه‌های مسلح غیرقانونی، باندهای جرایم سازمان یافته و ابزارها و شبکه‌های ترور شخصی و شخصیتی افراد را به خدمت می‌گیرند.

فساد سیاسی، تعصبات قومی و مذهبی که در بیشتر موارد در اداره‌ی عامه و نهادهای به ظاهر ملی کشور لایه‌های اصلی، اما پنهان مناسبات قدرت را شکل می‌دهد، در بیشتر موارد از تعلقات یا روابط اعلان شده و رسمی مدیران انتخابات با چهره‌ها و جریان‌های سیاسی برای سلامت انتخابات زیان‌بار و خطرناک است که کمتر به آن توجه می‌شود؛ مگر این که کوبیدن یا به حاشیه راندن شخص یا گروه خاصی مد نظر باشد.

به نظر می‌رسد که آنچه روند گزینش رییسان دارالانشای کمیسیون‌های انتخاباتی را به چالش کشیده، چانه‌زنی‌های جریان‌های سیاسی درون و بیرون دولت و شماری از سفارت‌های خارجی مقیم کابل برای انتصاب فرد یا افراد دلخواه آنان در این سمت‌های پر مسئولیت و پر مشغله‌ی انتخاباتی می‌باشد. تا اکنون «اجماع» لازم در این زمینه شکل نگرفته و کارهای اجرایی کمیسیون همچنان با کندی و در سطح پایینی از مؤثریت به پیش برده می‌شود.

در شرایطی که سیاست عرصه‌ی تعامل عنوان شده و سیاست‌مداران افغانستان نیز با همین قاعده به نقش‌آفرینی می‌پردازند، برای دست‌یابی و حفظ قدرت هم توسل به هر نوع ابزار و وسیله و روش را نیز برای خود مشروع می‌پندارند، کار کردن در نهادهای انتخاباتی و امانت‌داری از رای مردم شامل این قاعده‌ها نیست، داشتن وجدان بیدار و قلب پاک، بزرگ و نیرومند که توان ایستاده‌گی در برابر فشارها، وسوسه‌ها و زرق و برق‌های قدرت و ثروت را در انسان پرورده باشد، از نیازهای اساسی حضور در چنین نهادهاست.

تجربه‌ی برگزاری چند دور انتخابات در افغانستان نشان داده که پاس‌داشت حقوق شهروندان به مثابه‌ی ارزش‌های اصیل انسانی بدون در نظر داشت ایل و تبار و قوم و مذهب و منطقه در روند برگزاری انتخابات یک امر اخلاقی و اختیاری نیست، بلکه از لازمه‌های غیر قابل انکار کار در سطوح رهبری و عملیاتی کمیسیون‌های انتخاباتی است و لازم است تا این معیارها در انتخاب مسئولان اجرایی کمیسیون‌های انتخاباتی در کشوری مانند افغانستان بیشتر از هر مصلحت و منفعت دیگری مورد توجه رهبری حکومت وحدت ملی قرار بگیرد. 

تجربه، تخصص، توانایی مدیریت منابع، آشنایی با فنون و روش‌های مدیریتی نوین برای کار در نهادهای انتخاباتی بسیار مهم و ارزشمند است، اما تعهد به انسانیت و ارزش‌های اخلاقی، عزت نفس، هوشمندی، دانایی و درایت مدیران عرصه‌ی انتخابات در افغانستان از آن جهت اهمیت دارد که مدیریت توقعات چند جانبه و چند لایه‌ی موجود در فضای پر تنش و سرشار از بی‌اعتمادی در کشور را امکان‌پذیر می‌سازد و به این صورت، از بروز بحران‌های سیاسی پیش و بعد از انتخابات تا حدود زیادی جلوگیری می‌شود؛ روندی که در میان‌مدت به اعاده‌ی اعتماد مردم نسبت به نتایج انتخابات و در درازمدت به نهادینه‌سازی دموکراسی در کشور می‌انجامد.

با این حال آغاز روند ثبت نام رای‌دهنده‌گان و تبارز اراده‌ی رهبری حکومت وحدت ملی (رییس جمهور و رییس اجرایی) برای حمایت از این روند می‌تواند امیدواری‌های زیادی را نزد افکار عامه به وجود بیاورد، اما برگرداندن اعتماد مردم به پروسه از طریق راه‌اندازی برنامه‌های آگاهی عامه و استفاده‌ی هوشمندانه و هدفمند از تمامی ابزارها و امکانات موجود در راستای جلوگیری از تقلب و تاراج رای مردم، از مهم‌ترین وظایف کمیسیون مستقل انتخابات، کمیسیون شکایات انتخاباتی، نهادهای مسئول حکومتی، رسانه‌ها، نهادهای مشاهد و جریان‌های سیاسی برای تأمین شفافیت، سلامتی، جامعیت و سرتاسری بودن انتخابات است. امید می‌رود تا با نزدیک‌شدن زمان برگزاری انتخابات پارلمانی و شوراهای ولسوالی‌ها در ۲۸ میزان امسال ابتکارات، نقد و نظرها و مباحث جدی و تأثیرگذار در این زمینه‌ها صورت بگیرد و کابوس بحران و بی‌ثباتی در پس‌منظر انتخابات ۹۷ جای خود را به تأمین ثبات سیاسی، تقویت انگاره‌های وحدت ملی و رویای شیرین دموکراسی و مردم‌سالاری در ضمیر مردم افغانستان بدهد.

دیدگاه are closed.

 

هشت صبح در شبکه‌ اجتماعی فیسبوک