نخستین موزیم قربانیان جنگ در افغانستان؛ یادآوری زخم‌های ناسور چهار دهه خشونت در ۶۰۰ صندوق

۸صبح، کابل

«مرکز خاطره و گفت‌وگوی افغانستان» یک‌ساله‌گی‌اش را پنج‌شنبه هفته گذشته جشن گرفت. این مرکز توسط «موسسه حقوق بشر و دموکراسی افغانستان» به هدف التیام زخم‌های «ناسور» جنگ‌زده‌گان و روایت متفاوت از چهار دهه جنگ با زبان قربانیان غیرنظامی این جنگ ایجاد شده است. در مرکز خاطره و گفت‌وگوی افغانستان تا کنون خاطرات و اشیای مربوط به پنج‌هزار قربانی غیرنظامی جنگ در ۶۰۰ صندوق گردآوری شده است. این نخستین مرکز نمایش اشیا و یادآوری خاطرات قربانیان غیرنظامی چهار دهه جنگ در کشور است. بعضاً از این مرکز به نام موزیم قربانیان غیرنظامی جنگ در افغانستان نیز یاد شده است.

در مرکز خاطره و گفت‌وگوی افغانستان، خاطرات و اشیای مربوط به قربانیان جنگ در کشور در سه دوره زمانی گردآوری شده است؛ دوره جمهوری دموکراتیک افغانستان از ۱۳۵۷ – ۱۳۷۱، دوره مجاهدین و طالبان از ۱۳۷۱ – ۱۳۸۰ و دوره پساطالبان از ۱۳۸۱ – ۱۳۹۸. راویان این خاطرات کسانی‌اند که یک یا چند عضو خانواده خود را – بدون وابسته‌گی به طرف‌های جنگ – از دست داده‌اند. اشیای باقی‌مانده از این قربانیان نیز توسط همین افراد به مرکز خاطره و گفت‌وگوی افغانستان سپرده شده است. این اشیا از عکس و قیچی بروت گرفته تا انگشتر و لباس و کفش و قلم و کتاب این قربانیان را شامل می‌شود و در صندوق‌های شیشه‌ای به دید عموم گذاشته شده است.

محمدحسین سرآمد از مسوولان این مرکز اعلام کرد که آن‌ها خاطرات و اشیای مربوط به قربانیان غیرنظامی جنگ را از ولایات و اقوام مختلف گرد‌آوری کرده‌اند. به گفته او، یکی از اهداف این کار، التیام بخشیدن به زخم‌های ناسور جنگ است که طی چندین دهه در کشور جاری بوده است. سرآمد، هدف دیگر این اقدام را یادآوری و حفظ خاطرات قربانیانی عنوان کرد که ممکن است به فراموشی سپرده شوند. او تأکید کرد که مرکز خاطره و گفت‌وگوی افغانستان در پی آن است تا افغانستان از وضعیت جنگی کنونی به سوی صلح پایدار گذار کند و شهروندان کشور بتوانند در فضای صلح‌آمیز روزگار بگذرانند.

دروازه مرکز خاطره و گفت‌وگوی افغانستان به روی عموم باز است. محمدحسین سرآمد گفت که در جریان یک سال شش‌ونیم هزار نفر از این مرکز دیدار کرده‌اند. کسانی که برای بازدید به این مرکز می‌روند، پس از مشاهده و مطالعه آثار و خاطرات قربانیان جنگ، نتایج بازدید خود را نیز ثبت می‌کنند. بسیاری‌ها پس از بازدید، نفرت خود نسبت به جنگ را اعلام و برای استقرار صلح در کشور آرزو کرده‌اند. بعضی‌ها هم اندوه خود را ثبت کرده‌اند.

بخشی از کارهای این مرکز، نمایش اشیا و خاطرات قربانیان جنگ در دیگر ولایات است. تا کنون این کار در چندین ولایت عملی شده است.

برگزاری نشست «استماعیه» کار دیگری است که این مرکز انجام می‌دهد. در این نشست‌ها، کسانی که بسته‌گان خود را از دست داده‌اند، چشم‌دیدها و شنیده‌هایش را از چگونه‌گی از دست‌دادن بسته‌گان‌شان در جریان جنگ‌ها روایت می‌کنند. مخاطب این روایت‌ها مردم از اقشار مختلف جامعه هستند. تا کنون ده نشست استماعیه در این مرکز برگزار شده است.

عباس احمدزی از لوگر، فخریه بیات از کابل و محمدآصف اکبری از هلمند، راویان خاطرات بسته‌گان جان‌باخته‌ی‌شان در نشست استماعیه پنج‌شنبه گذشته در همین مرکز بودند. عباس احمدزی در این نشست قصه کرد که پدرش چه کاره بود و چگونه توسط اداره سابق استخبارات حکومت تحت حمایت شوری موسوم به «اکسا» گرفتار و کشته شده است. همین طور فخریه بیات از حادثه اندوهناک کشته شدن پدر و دیگر بسته‌گانش در جریان جنگ‌های داخلی در این نشست قصه کرد. محمدآصف اکبری هم خاطرات پسر برادرش را که در حمله انتحاری مرکز آموزشی «موعود» جان‌باخته بود، یادآوری کرد.

برای آن‌که قرار است خاطرات این قربانیان جنگ در قالب یک کتاب گردآوری شود، مسوولان مرکز خاطره و گفت‌وگوی افغانستان با ذکر این خاطرات در این گزارش موافقت نکردند. اما کسانی که خاطرات بسته‌گان از دست رفته‌ی‌شان را با آه و اندوه بیان کردند، برای برقراری صلح در کشور نیز دعا کردند و آرزو بردند که روزی در سایه صلح به آرامش برسند.

کسانی که در این نشست شرکت کرده بودند، از شنیدن خاطرات قربانیان جنگ و مشاهده خاطرات و آثار آن‌ها به شدت اندوهگین بودند. راحله مددی، یکی از شرکت‌کننده‌گان، گفت که تاریخ چهار دهه جنگ با مراجعه به این موزیم از برابر چشمانش گذشته است. هم‌چنان یک شرکت‌کننده دیگر گفت که چشم‌دیدهایش از خاطرات و آثار قربانیان جنگ را با دوستان و بسته‌گانش شریک خواهد کرد و از آن‌ها خواهد خواست که برای برقراری صلح در کشور بسیج شوند. این یکی از اهدافی است که موزیم خاطرات قربانیان جنگ یا مرکز خاطرات و گفت‌وگوی افغانستان به دنبال دست یافتن به آن است.

تاریخ چهار دهه جنگ در کشور شاید به ندرت از زبان قربانیان این جنگ طولانی روایت شده است؛ اما مرکز خاطرات و گفت‌وگوی افغانستان نخستین مرکزی است که به صورت هدف‌مند در پی گردآوری خاطرات قربانیان جنگ و روایت آن با روش تاریخ شفاهی است. این اقدام در صورت کتابت این خاطرات در عرصه تاریخ‌نگاری افغانستان بی‌سابقه خواهد بود.

دکمه بازگشت به بالا
بستن