یافته‌های یک تحقیق: ۶۲ درصد دانشجویان دانشگاه کابل از عمل‌کرد استادان خود ناراض هستند

ضیا یوسفی – دانشجوی دکترای حقوق

درآمد

این پژوهش با هدف بررسی سنجش میزان رضایت دانشجویان (شامل اقوام هزاره، تاجیک، پشتون، بیات و سادات) از استادان دانشگاه دولتی کابل نگاشته شده است. روش این تحقیق به صورت پیمایشی بوده و برای تحلیل و توصیف داده‌های آماری از هم‌بسته‌گی پیرسون استفاده شده است. جامعه آماری آن تمام دانشجویان دانشگاه کابل از ۱۳۹۵- ۱۳۹۷ است که از میان آن‌ها ۲۶۲ نفر از طریق فرمول کوکران انتخاب شده و روش نمونه‌گیری آن از نوع روش نمونه‌گیری چند‌مرحله‌ای است که ترکیبی از روش تصادفی خوشه‌ای است. نتایج به دست آمده این پژوهش، حاکی از آن است که بیش از ۸۰ درصد دانشجویان احساس نارضایتی از سوی استادان دانشگاه می‌‌کنند. ولی عواملی مانند جنسیت، تاثیر چندانی در میزان نارضایتی نداشته و در نتیجه میان جنسیت و رضایت رابطه معنادار موجود نیست، بلکه یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که میان دانشجو بودن و رضایت رابطه معناداری وجود دارد.

پیشینه‌ی تاریخی

قلمرو این پژوهش، دانشجویان دانشگاه کابل بوده و مطالعات صورت گرفته نشان می‌دهد که تا هنوز در این مورد هیچ تحقیق مدونی که جامعه آماری آن دانشجویان دانشگاه باشد، صورت نگرفته و این کار از این جهت، اولین اقدام در این زمینه است. از آن‌جایی که موضوع تحقیق بررسی میزان رضایت در مراکز آموزش عالی است و نیز جامعه آماری آن لزوماً افراد متعلق به دانشگاه هستند، لذا نظریه‌های بزهکاری در محیط آموزشگاه و برخی از دیدگاه‌های رایج درباره بزهکاری در این محیط‌ها شامل فرصت‌های افتراقی جرم‌شناسی آلبرت کوهن (Albert Cohen (، ریچارد کلوارد (Richard Cloward )، وابسته‌گی‌های اجتماعی، برچسب‌زنی (نجفی ابرندآبادی، ۱۳۸۴: ۱۱۵۴)، بزه‌دیده‌گی معلمان و کارکنان دانشگاه‌ها (نجفی ابرندآبادی، ۱۳۸۴:۶۲۴)، جرایم دانشگاهی مانند خشونت در دانشگاه‌ها (نجفی ابرند‌آبادی، ۱۳۸۴: ۹۲)، وضع قانون‌های فدرال در محیط دانشگاه و دانشکده‌ها (نجفی ابرند‌آبادی، ۱۳۸۴: ۱۷۵)، وضع قوانین ایالتی در محیط دانشگاه و دانشکده‌ها (نجفی ابرند‌آبادی، ۱۳۸۴: ۱۷۰) از یک طرف مناسب‌ترین گزارها و راهکار‌ها برای حل این مشکل بوده و از سوی دیگر مجموعه مباحث جرایم دانشگاهی است که در بعضی کشورها تا به حال مطرح، تحلیل و توصیف شده است.

این مساله چنین نیست که این موضوع  اصلاً دارای پیشینه‌ی تاریخی نباشد، بلکه در این اواخر، ممکن است تحقیقات گسترده‌ای انجام شده باشد که در دسترس محقق قرار نداشته است؛ ولی برای بررسی پیشینه‌ی این مقاله مطالب زیر که به گونه‌ای با موضوع مرتبط است، ذکر شده است.

مهری، پروانه (۱۳۹۴) در پایان‌نامه ماستری خود به موضوع بررسی شناسایی عوامل موثر اجتماعی، فرهنگی و آموزشی بر ایجاد تبعیض‌های جنسیتی از محصلین لیسانس دختران دانشگاه و موضوع گزارش کمیسیون حقوق بشر افغانستان (۱۳۹۷) بررسی میزان تطبیق مفاد کنوانسیون منع هر نوع تبعیض نژادی در افغانستان که تا کنون مدون‌ترین و متعبرترین پژوهش میدانی راجع به تبعیض در افغانستان است، پرداخته است.

مساله پژوهش

هدف اصلی این پژوهش، بررسی سنجش میزان رضایت دانشجویان دانشگاه کابل از استادان با مطالعه موردی دانشجویان دانشگاه دولتی کابل است و این تحقیق در پی آن است که:

۱- آیا بین رضایت و متغیرهای جنسیت رابطه معناداری وجود دارد یا خیر؟

برای پاسخ به پرسش، فرضیه پژوهش چنین تدوین شد:

۱- میان متغیر جنسیت دانشجویان و استادان دانشگاه کابل رابطه منفی موجود است.

روش‌شناسی

بخش مقدماتی این پژوهش از طریق روش کتاب‌خانه‌ای یا اسناد (Documentary  Method) به رشته تحریر درآمده است. برای گردآوری اطلاعات، پرسش‌نامه محقق ساخته با روش پیمایشی (Survey Method) میان دانشجویان در دانشگاه و لیلیه دانشگاه کابل توزیع شده و در نهایت، برای تحلیل اطلاعات به دست آمده از برنامه  SPSSو روش تبیینی – توصیفی استفاده شد.

برای گزینش نمونه، از روش نمونه‌گیری چند‌مرحله‌ای (multistage sampling) بهره برده شده است. لذا در خصوص انتخاب نمونه، از نمونه‌گیری احتمالی از نوع احتمالی طبقه‌ای و غیر‌احتمالی قضاوتی یا در دسترس، استفاده شده است.

جامعه آماری این پژوهش دانشجویان هزاره، پشتون، تاجیک، بیات و سادات دانشگاه کابل از سال ۱۳۹۵-۱۳۹۷ می‌باشند. مجموعه آن۲۶۲ نفر نمونه از طریق فرمول کوکران انتخاب شده‌اند که در جدول شماره (۱) آمده است.

جدول شماره ۱: نمونه گروه دانشجویان

شماره دانشجویان تعداد نمونه درصد
۱ تمام دانشجویان  ۲۶۲ نفر ۱۰۰%

پرسش‌نامه پژوهش بر اساس مقیاس لیکرت تنظیم شده و پرسش‌نامه‌های آن از نوع سوال پنج گزینه بسته است. پرسش‌های پژوهش برای سنجش میزان رضایت دانشجویان از استادان دانشگاه کابل تنظیم شده که در مجموع ۱۳ گویه برای پرسش‌نامه طراحی شد و پس از تعیین شاخص‌های لازم اعتبار (Validity) اندازه‌گیری این پرسش‌نامه از نوع صوری بوده و پایایی (Reliability) آن تایید شده است. برای اطمینان و سنجش اعتبار تحقیق از روش اعتبار صوری و محتوایی از نظر صاحب‌نظران و متخصصان استفاده شد و برای پایایی ابراز تحقیق، از ضریب آلفای کرونباج استفاده گردید. جدول شماره ۲، نتایج ضریب پایایی متغیر و شاخص‌های پژوهش را نشان می‌دهد.

جدول شماره ۲ ضریت پایایی متغیر و شاخص‌های پژوهش

شماره متغیر تعداد گویه ضریب پایایی ضریب پایایی کلی
۱ استادان دانشگاه کابل ۱۳ ۰٫۷۶۶ ۰٫۵۸۵

 در این پژوهش برای سنجش میزان رضایت دانشجویان از استادان دانشگاه کابل با ۱۳ گویه شامل مواردی مانند: عدم برقراری ارتباط با دانشجویان، توضیح دوباره درس در صنف، احترام به دانشجویان، اختصاص وقت، سخت‌گیری در لحاظ کردن نمره امتحان، دقت به پاسخ سوالات، فارغ‌التحصیل شدن، حضور و غیاب در صنف، نمره قبولی و رفتار نامناسب استادان با ضریب آلفای کرنباخ ۰٫۷۶۶ مشخص شد. در نهایت پرسش‌نامه‌ها پس از انتخاب جامعه آماری پژوهش و جلب رضایت‌ پاسخ‌دهنده‌گان، بدون نوشتن اسم افراد، تکمیل و داده‌های جمع‌آوری شده توسط برنامه SPSS تجزیه و تحلیل شده است.

معرفی مناطق مورد پژوهش

دانشگاه کابل بزرگ‌ترین و قدیمی‌ترین مرکز آموزش عالی افغانستان است. این دانشگاه از سال ۱۹۳۲ میلادی بدین سو، نه تنها زمینه آموزش عالی را برای تعداد زیادی از افغان‌ها مساعد کرده، بلکه توجه دانشجویان را از کشورهای دیگر به خود جلب کرده است. دانشگاه کابل از فرهنگ غنی، قدمت تاریخی و برتری‌های علمی برخوردار بود که در اثر چندین دهه جنگ و بی‌ثباتی‌های داخلی در افغانستان ویران گردید. در سال ۱۳۸۹ هجری شمسی برنامه ماستری این دانشگاه توسط وزیر تحصیلات عالی افتتاح شد و به فعالیت آغاز کرد.

برنامه ماستری علوم کمپیوتر در سال ۱۳۹۳ هجری شمسی به کمک دانشگاه تایلند کشور استونیا آغاز شد. این برنامه براساس تفاهم‌نامه‌های رسمی میان دانشگاه کابل و دانشگاه تایلند که تفاهم‌نامه اول در نوامبر سال ۲۰۱۳ میلادی و تفاهم‌نامه دوم در اکتوبر ۲۰۱۶ میلادی به امضا رسیده است، به پیش برده می‌شود. این پژوهش تنها دانشجویان لیسانس علوم اجتماعی و علوم تجربی را شامل می‌شود و دانشجویان ماستری مشمول این پژوهش نمی‌باشند. (http://ku.edu.af/fa)

جدول شماره ۳ موقعیت دانشگاه کابل

یافته‌های پژوهش

۱- داده‌های جمعیت‌شناختی

تمام جمعیت آماری پژوهش، دانشجویان دوره تحصیلی لیسانس دانشگاه مرکزی افغانستان‌ – کابل هستند. در این میان ۵۰ درصد پسر و ۴۸٫۹ درصد دختر بوده و ۱٫۱ درصد نیز جنسیت خود را اعلام نکرده‌اند.

به لحاظ رشته تحصیلی، پاسخ‌دهنده‌گان از میان رشته‌های مختلف تحصیلی انتخاب شده‌اند. درصد فراوانی هر یک از رشته‌های تحصیلی پاسخ‌دهند‌ه‌گان عبارت بود از: ۶٫۵ درصد حقوق و علوم سیاسی، ۳٫۱ درصد زبان و ادبیات دری، ۳٫۵ درصد فزیک و کیمیا، ۹٫۳ درصد علوم ریاضی، ۱۶٫۳ درصد علوم اجتماعی، ۱۲٫۵ درصد علوم کمپیوتر، ۱٫۶ درصد طب، ۳٫۹ درصد اقتصاد، ۰٫۸ درصد ساینس، ۰٫۸ درصد ژورنالیسم، ۱۲٫۱ در صد زراعت، ۲٫۳ درصد هنرهای زیبا، ۶٫۹ درصد انجنیری، ۰٫۱۴ درصد روان‌شناسی، ۲٫۶ درصد جغرافیه، ۰٫۴ درصد فارمسی، ۳٫۱ درصد بشرشناسی و باستان‌شناسی و ۱٫۹  درصد نیز رشته تحصیلی خود را ذکر نکرده‌اند. از لحاظ متغیر سن، میانگین سنی پاسخ دهنده‌گان «۲۹ تا ۲۱»، دامنه تغییرات حداقل ۱۸ سال و حداکثر ۳۲ سال بوده است.

۲- توصیف شاخص‌های متغیر پژوهش براساس درصدی  

متغیر مستقل پژوهش عبارت از سنجش میزان رضایت دانشجویان از استادان دانشگاه کابل است که در جدول شماره ۴ به آن اشاره شده است.

جدول شماره ۴ پاسخ میزان رضایت و هر از شاخص‌ها بر اساس درصدی

شماره شاخص خیلی کم (درصد) کم

(درصد)

متوسط

(درصد)

زیاد

(درصد)

خیلی زیاد(درصد) جمع

(درصد)

۱ میزان رضایت دانشجویان نسبت به استادان ۰ ۱٫۹ ۳۱٫۳ ۵۱٫۵ ۱۵٫۳ ۱۰۰

با توجه به جدول فوق، نتایج پاسخ‌دهنده‌گان در مورد میزان رضایت و بیش‌ترین گلایه‌ها از برخورد استادان هستند. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که بیش از ۶۶ درصد پاسخ‌دهنده‌گان (دانشجویان) رفتار استادان دانشگاه را زیاد و یا خیلی زیاد غیررضایت‌آمیز خوانده‌اند.

۳- جنسیت و میزان رضایت

۵۰ درصد از جامعه آماری تحقیق پیش‌رو را مردان و ۴۹٫۹ درصد آن‌ها را زنان تشکیل داده‌اند. هم‌چنین ۱٫۱ درصد جنسیت خود را اعلام نکرده‌اند.

همان‌گونه که در بالا اشاره شد، دانشجویان دانشگاه کابل نارضایتی زیادی به خصوص از رفتار استادان داشته‌اند؛ ولی شاید این نارضایتی ناشی از آن باشد که جنسیت صرف نظر از دانشجو بودن به لحاظ وضعیت نامطلوب جنسیتی در افغانستان، در وقوع میزان نارضایتی موثر است. از این جهت، بررسی تفکیک میزان رضایت در میان مردان و زنان از اهمیت خاصی برخوردار است.

بیش از توصیف داده‌های پژوهش یادآوری این نکته ضروری است که جنسیت فرد در بزه‌دیده‌گی قابل تـأمل است. به عنوان نمونه، ترس زنان بنا بر تحقیقاتی که انجام پذیرفته، بیش‌تر ناشی از جرایم جنسی است. زنان به ناگاه متوجه این ترس در وجود خود نمی‌شوند. این ترس مادرزادی هم نیست، بلکه زنان در فرآیند جامعه‌پذیری آن را فرا می‌گیرند و رسانه‌های گروهی همه و همه در خدمت تقویت و نهادینه ساختن این ترس هستند (سیدزاده ثانی، ۱۳۸۷: ۳۴۶). از یک سو، شدت سنت‌های قبیله‌ای و نظام مردسالار و از سوی دیگر عمق فاجعه خشونت علیه زنان در افغانستان چنان وحشتناک است که زنان علاوه بر این‌که حق آنان در اثر چندین دهه جنگ به فراموشی سپرده شده، بلکه در بسیاری موارد حتا حق اظهار نظر در رابطه با مسایل گوناگون، حق غیرقابل سمع بوده و موجب طرد اجتماعی وی می‌گردد. بر فرض که در این پژوهش میزان رضایت مردان نسبت به زنان افزایش می‌یابد، معنای سخن این نیست که دختران رضایت دارند، بلکه ممکن است شامل یکی از مواردی که در بالا تذکر داده شده است، باشد.

سنجش میزان رضایت و جنسیت در جدول ۶ آمده است.

نتایج آماری چنین است که در زمینه رفتار استادان، دانشجویان پسر بیش‌تر از دانشجویان دختر نارضایتی داشته‌اند و آن‌چه در این‌جا خیلی نگران‌کننده به نظر می‌رسد، این است که اکثریت بالایی (بیش از ۶۲ درصد) از دانشجویان، چه پسر و دختر، از عمل‌کرد استادان ناراضی بوده‌اند. جدول فوق به خوبی نشان می‌دهد که میان جنسیت و رضایت رابطه‌ای وجود ندارد، بلکه میان متغیر دانشجو و رضایت از استادان دانشگاه کابل رابطه تنگاتنگ احساس می‌شود. برای ارتباط میان جنسیت و رضایت دانشجویان دانشگاه کابل، از آزمون هم‌بسته‌گی پیرسون استفاده شده که در جدول شماره ۷ آمده است.

جدول شماره ۷ آزمون هم‌بسته‌گی پیرسون رابطه میان جنسیت و رضایت

شماره آمار‌ها میزان رضایت از استادان
۱ ضریب هم‌بسته‌گی پیرسون ۰٫۰۵۲
۲ سطع معناداری ۰٫۴۰۴
۳ تعداد نفر ۲۶۲

با توجه به جدول فوق داده‌های آماری، میان جنسیت دانشجو و میزان رضایت از استادان دانشگاه رابطه معناداری وجود ندارد.

نتیجه‌گیری

این پژوهش به بررسی سنجش میزان رضایت دانشجویان در دانشگاه کابل به مثابه دانشگاه مادر در افغانستان به صورت میدانی می‌پردازد. داده‌های آماری موجود و بررسی‌های اولیه نشان‌دهنده نارضایتی دانشجویان از استادان در دانشگاه کابل دیده شده و نتایج بررسی‌های صورت گرفته در بالا، و مهم‌ترین یافته‌های این تحقیق در مورد جنسیت دانشجویان و میزان رضایت از استادان دانشگاه کابل، میزان نارضایتی خیلی زیاد با بیش‌ترین میان‌گین دانشجویان (پسر و دختر) از استادان احساس شده که بر‌خلاف نظریات ارایه شده در مبانی نظری که قایل به تفکیک میان دختران و پسران بودند، است. یافته این تحقیق نشان می‌دهد که جنسیت دانشجویان دانشگاه کابل تاثیر در رضایت از استادان ندارد و دانشجویان پسر و دختر به گونه برابر احساس نارضایتی دارند.

ماخذ

  • سید‌زاده ثانی، سید‌مهدی و کرمانی، سعید، ترس از جرم در مشهد: میزان و عوامل، مجله پژوهش حقوق کیفری، شماره ۸، ۱۳۹۲٫
  • گزارش کمیسیون حقوق بشر افغانستان، بررسی میزان تطبیق کنوانسیون منع هر نوع تبعیض نژادی در افغانستان، گزارش اول، نشر حقوق بشر، کابل، ۱۳۹۷٫
  • مهری، پروانه، شناسایی عوامل موثر اجتماعی، فرهنگی و آموزشی بر ایجاد تبعیض‌های جنسیتی از محصلین کارشناسی دختر دانشگاه کابل، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید بهشتی- تهران. ۱۳۹۴
  • نجفی ابرند‌آبادی، علی‌حسین و جمعی نویسنده‌گان، دانش‌نامه بزه‌دیده‌شناسی و پیش‌گیری از جرم (۲ جلد)، تهران، مرکز تحقیقات کاربردی پولیس پیش‌گیری ناجا – چاپ اول، نشر میزان، ۱۳۸۴
  • https:/www.aihrc.Org.af
  • http:/ku.edu.af/fa

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا
بستن