مشعوف و نویسنده‌گی در شرایط دشوار فرهنگی

محمدحسین نیک‌خواه

یعقوب مشعوف نویسنده‌ای است که از او چندین اثر در عرصه‌های مختلف به نشر رسیده است. او در خانواده‌ای فرهنگی متولد شد و دوران کودکی را با کتاب و نشریه‌های چاپی سپری کرد. پدرش شعر می‌سرود و او شعرهای پدر را برای چاپ به نشریات می‌برد و این سرآغاز انس او با مطبوعات بود.

بین سال‌های ۱۳۵۶ تا ۱۳۶۰ خورشیدی هنگام اوج تشنج‌های سیاسی در کشور، رشته اقتصاد را در دانشگاه کابل خواند و پس از دوره تحصیل از میان راه‌های هم‌سو شدن با نظام، مبارزه و کشته ‌شدن و مهاجرت، راه سوم را انتخابات و افغانستان را ترک کرد.

در ایران فعالیت‌های سیاسی را دنبال کرد و هم‌زمان در تأسیس نشریه‌های «صراط مستقیم» و «نوید صبح» نقش داشت و برای آن‌ها مطلب می‌نوشت.

در سال ۱۳۷۱ خورشیدی با سقوط نظام کمونیستی و روی کار آمدن مجاهدان، تحلیل او این بود که جنگ در افغانستان تمام نشده است. وقتی هرات به دست نیروهای مجاهدان افتاد و مهاجران مقیم ایران دسته‌دسته به سمت افغانستان سرازیر شدند، او در ایران ماند و در سال ۱۳۸۱ پس از سقوط حاکمیت طالبان این کشور را ترک کرد.

میرمحمدیعقوب مشعوف، نویسنده و فعال سیاسی، دو عامل را دلیل اصلی ناپایداری سیاسی طی دست‌کم صد سال اخیر در افغانستان می‌داند: بی‌برنامه‌گی و قدرت‌طلبی احزاب و چهره‌های شاخص سیاسی.

او در کتاب‌های «سیر حرکت جنبش‌ روشن‎فکری در افغانستان»، «سیر تدوین تظیم‌های جهادی افغانستان» و «جریان دموکراتیک نوین شلعه جاوید» رخدادهای سیاسی افغانستان را شرح داده است. آقای مشعوف مردی بی‌ادعا است و زنده‌گی ساده خود را در رفاقت با کتاب و نشریات سپری می‌کند. 

 

دیدار با مشعوف

قرار شد ساعت ۸ صبح برای دیدار و گفت‌وگو با میرمحمد‌یعقوب مشعوف، نویسنده و تحلیل‌گر سیاسی، به منزل او که نزدیک آرامگاه پیر هرات خواجه عبداالله انصاری است، بروم. با چند دقیقه تأخیر به نشانی که داشتم رسیدم و از فاصله‌ای نسبتاً دور چشمم به مردی افتاد که منتظر رسیدن کسی است و قدم می‌زند.

نزدیک‌تر که شدم، آقای مشعوف مقابل دروازه خانه‌اش منتظرم بود. با استقبال گرمش وارد خانه شدم و گرمای صحبت او نگذاشت سردی نخستین روز زمستان حس شود.

در مورد میرمحمد‌یعقوب مشعوف، معلومات زیادی نداشتم و فقط همین‌قدر می‌دانستم که او کارشناس مسایل اقتصادی است. مدتی پیش فردی کتاب «سیر حرکت جنبش‌ روشن‎فکری در افغانستان» را به من معرفی کرد و گفت نویسنده آن آقای مشعوف است. ابتدا فکر کردم تشابه اسمی است و بعداً فهمیدم استاد مشعوف در مسایل سیاسی هم دستی در آتش دارد و صاحب‌نظر است.

در منزل او با کتاب‌های «سیر تدوین تنظیم‌های جهادی افغانستان» و «جریان دموکراتیک نوین شلعه جاوید» دو اثر دیگرش هم آشنا شدم. کتاب‌های «نادر و نقد تاریخ » و «نخبه‌گان سیاسی افغانستان» دو اثر دیگر وی که نگارش یکی تمام شده و دومی در حال نگارش است، در آینده قرار است چاپ شود.

او در کنار این صدها مقاله برای نشریات گوناگون نوشته است و اولین‌بار استاد سعادت‌ملوک تابش، در روزگار مهاجرت وی را به نوشتن تشویق کرد و این سرآغاز ورود میرمحمدیعقوب مشعوف به دنیای نویسنده‌گی بود.

 غرق دنیای کتاب و نشریات

میرمحمدیعقوب مشعوف در خانواده‌ای فرهنگی متولد شد و روزگار کودکی‌اش با کتاب و نشریات عجین بود. پدرش میرمحمدامین مشعوف، شعر می‌سرود و او اشعار پدر را برای چاپ به دفاتر نشریات می‌برد.

رفت‌وآمد به نشریات او را از کودکی به سمت دنیای کتاب‌خوانی و نشریات برد. خاطره‌ای از دوران کودکی‌اش قصه کرد که نشریه‌‌‌ای مربوط جریانی اسلام‌گرا را برای فروش به یکی از دفتر‌های وابسته به حزب خلق می‌برد و با فروش آن مقداری پول کسب می‌کرد.

استاد مشعوف چندین شماره از نشریات چاپی دهه‌های ۴۰ تا ۶۰ خورشیدی را در منزلش نگه‌داری می‌کند و با او چند صفحه‌ای از نشریات سال‌های گذشته را مرور کردم. جدای از بحث محتوا، صفحه‌آرایی و مطالب روزنامه‌های قدیمی واقعاً شگفتی‌انگیز بود.

در میان نشریات قدیمی چشمم به نشریه‌ای به نام «بادغیس» افتاد که مدیر مسوول آن محب‌الرحمان هوسا بود و در طلبی بر لزوم ترویج چاپ مطبوعات در ولایت بادغیس تأکید کرده بود.

افزون بر روزنامه‌های قدیمی آقای مشعوف از خواننده‌گان پروپاقرص روزنامه ۸صبح است و کلکسیونی از تمامی شماره‌های این نشریه را جمع‌آوری کرده است.

در منزل استاد مشعوف به تماشای کتاب‌خانه‌ای کوچک اما پر از کتاب که داخل اتاق‌ خوابش جای دارد، رفتم؛ کتاب‌خانه‌ای که به ‌جز اعضای خانواده و نزدیکان، کم‌تر کسی تاکنون آن ‌را دیده است.

غرق شدن آقای مشعوف در دنیای کتاب و مطبوعات گاهی اعتراض اعضای خانواده‌اش را در پی دارد، اما آن‌ها به رفاقت پدر با کتاب و نشریات کم‌کم عادت کرده‌اند. 

 

۱۰۰ سال آشفته‌گی سیاسی

با آن‌که استاد مشعوف لیسانس اقتصاد از دانشگاه کابل دارد، اما چند کتاب در حوزه سیاست نگاشته است و به سبب سال‌ها فعالیت سیاسی تحلیل قوی از اوضاع سیاسی کشور دارد. او در کتاب‌های «سیر حرکت جنبش‌ روشن‎فکری در افغانستان»، «سیر تدوین تظیم‌های جهادی افغانستان» و «جریان دموکراتیک نوین شلعه جاوید» بخشی از آن‌چه که بر صحنه سیاست افغانستان گذشته است را شرح داده است.

از ویژه‌گی‌های قلم مشعوف عدم تداخل مباحث گوناگون سیاسی است. مثلا در کتاب سیر حرکت جنبش‌ روشن‎فکری در افغانستان، فقط به مسایل مربوط به جنبش‌های روشن‌فکری پرداخته و به مباحث دیگر ورود نکرده است.

از دید آقای مشعوف دلیل ۱۰۰ سال آشفته‌گی سیاسی در افغانستان، بی‌برنامه‌گی و قدرت‌طلبی جریان‌ها و نخبه‌گان سیاسی است؛ چنان‌که طی‌ سالیان گذشته جریان‌های سیاسی به‌ خاطر کسب قدرت و از طریق آن به دست آوردن ثروت دست به هر کاری زده‌اند، اما وقتی قدرت را به دست گرفته‌اند، بی‌برنامه‌گی سبب سقوط آنان شده است.

استاد مشعوف تأکید می‌کند که در سال‌های گذشته وقتی «حزب دموکراتیک خلق» به ‌عنوان جریانی سیاسی روشن‌فکر به قدرت رسید، بی‌برنامه‌گی سبب سقوط آن شد و اعضای ارشدش به ‌خاطر قدرت‌طلبی دست به هر اقدامی زدند. به ‌باور او حالا هم برخی افراد برای کسب قدرت اقداماتی می‌کنند، به‌ گونه‌ی مثال او از فرامرز تمنا یادآوری می‌کند که با چه ابهتی وارد میدان کارزارهای انتخاباتی شد، اما خلاف تصور بیش‌تر هوادارانش به ‌خاطر کسب قدرت خیلی زود تسلیم و با دسته انتخاباتی «دولت‌ساز» یک‌جا شد.

به عقیده‌ی آقای مشعوف احزاب سیاسی افغانستان مشکلات خاص خود را دارند و رهبری فردمحور، ترکیب قومی ‌و مذهبی، ارثی شدن رهبری حزب و عمل‌کرد نادرست، بخشی از نواقص احزاب سیاسی افغانستان است.

پس از حدود سه‌ ساعت گفت‌وگو با میرمحمدیعقوب مشعوف،  وقتی در حال خداحافظی و ترک منزلش بودم، گفت طی‌ سال‌های اخیر تلاش شده دموکراسی در افغانستان نهادینه شود، اما دموکراسی یک‌شبه به میان نمی‌آید، باید در میان مردم رشد کند و به بالنده‌گی برسد.

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا
بستن