انقلاب باشگاه‌های بزرگ اروپا؛ فوتبال در آزمون جدی قرار دارد

رضا مرادی

باشگاه‌های بزرگ فوتبال اروپا لیگی را زیر نام «سوپر لیگ اروپا» راه‌اندازی کرده‌اند. در این لیگ ۲۰ تیم اشتراک می‌کنند و از این میان، ۱۵ تیم عضویت دایمی را به دست می‌آورند و پنج تیم دیگر به گونه رقابتی انتخاب می‌شوند. ایده ایجاد این لیگ از فلورنتینو پرز، رییس باشگاه ریال مادرید است و در طرح‌ریزی آن رییسان باشگاه‌های یوونتوس و منچستر یونایتد نیز نقش داشته‌اند. شکل‌گیری این لیگ واکنش‌های جدی و تهدیدآمیز اتحادیه فوتبال اروپا، فدراسیون جهانی فوتبال و لیگ‌های کشورهای اروپایی را در پی داشته است؛ زیرا در چنین شرایطی، لیگ قهرمان اروپا بی‌ارزش خواهد شد. از سویی هم یوفا باشگاه‌های شامل در این لیگ را از رقابت‌های اروپایی حذف می‌کند و در کنار منحل شدن عضویت این باشگاه‌ها در لیگ‌های داخلی، از حضور بازیکنان‌شان در تیم‌های ملی جلوگیری می‌شود. هرچند شکل‌گیری این لیگ مزیت‌های اقتصادی زیادی برای باشگاه‌های بزرگ دارد، اما در دراز‌مدت می‌تواند آسیب‌های جدی را به رشته فوتبال وارد کند.

انقلاب باشگاه‌های بزرگ اروپایی

باشگاه‌های بزرگ فوتبال اروپا در یک اقدام تازه، راه‌شان را از یوفا جدا کرده‌اند. آنان تصمیم گرفته‌اند که در چارچوب لیگی جدید به نام «سوپر لیگ اروپا» به میدان بروند و بدین ترتیب از لیگ قهرمانان اروپا کناره‌گیری کنند. سایت رسمی سوپر‌لیگ اروپا دلایل ایجاد این لیگ را بحران‌های اقتصادی برخاسته از همه‌گیری کرونا، بهبود کیفیت رقابت‌ها و ایجاد قالب جدید برای باشگاه‌ها به منظور رقابت منظم بازیکنان برتر عنوان کرده است. حمایت مالی این لیگ را در حال حاضر موسسه مالی جی‌پی مورگان و شبکه انگلیسی «DAZN» عهده‌دارند.

در دور اول این لیگ که در تابستان ۲۰۲۱ آغاز می‌شود، ۲۰ تیم اشتراک می‌کنند. از این میان ۱۵ تیم به عنوان تیم‌های موسس حضور می‌یابند و پنج تیم دیگر از طریق بازی‌های مقدماتی سالانه وارد این لیگ می‌شوند. قرار است ۲۰ تیم حاضر در این لیگ به دو گروه تقسیم شوند و سپس بازی‌های گروهی را به گونه رفت و برگشت بازی کنند. از این میان شش تیم از دو گروه به مرحله حذفی صعود می‌کنند و تیم‌های چهارم و پنجم هردو گروه، برای صعود باید در مرحله پلی‌آف با هم رقابت کنند. بدین ترتیب هشت تیم در مرحله حذفی در چهار هفته به گونه رفت و برگشت بازی می‌کنند و این لیگ با برگزاری تنها یک دیدار در مرحله نهایی، پایان می‌یابد.

زمان برگزاری این لیگ طوری تنظیم شده است که باشگاه‌ها در لیگ‌های داخلی باقی بمانند و این دیدارها را در وسط هفته برگزار کنند. در مرحله اول ۳٫۵ میلیارد یورو به تیم‌های اشتراک‌کننده در این لیگ پرداخت می‌شود تا چالش‌های مالی برخاسته از بحران کرونا رفع شود. بدین ترتیب برای هر تیم به محض ورود به این لیگ بیش از ۴۲۵ میلیون دالر پرداخت می‌شود. هرچند پرداخت نزدیک به ۱۰ میلیارد یورو از سوی دو کمپنی تضمین شده، اما این لیگ احتمال داده است که پرداختی‌ها به تیم‌های حاضر در این لیگ با توجه به کیفیت و هیجان آن به مراتب بیش‌تر باشد.

براساس معلوماتی که به رسانه‌ها درز کرده است، ایده این کار را فلورنتینو پرز، رییس باشگاه ریال مادرید، در سال ۲۰۰۹ ریخته بود که رفته‌رفته جدی شد و در جریان دو سال اخیر شکل اجرایی گرفت. در ادامه ادواردو آنیلی، رییس باشگاه یوونتوس، نیز به این جمع پیوست. هرچند گمان بر این بود که کارل هاینس رومنیگه، رییس باشگاه بایرن مونیخ، نیز در جریان شکل‌گیری این لیگ قرار داشته است، اما آن‌گونه که باشگاه دورتموند اعلام کرد، افزون بر این باشگاه، بایرن مونیخ نیز در این لیگ شرکت نمی‌کند. تیم آلمانی لایپزیش نیز اعلام کرد که در این لیگ شرکت نخواهد کرد. افزون بر این، تیم‌های فرانسه‌ای نیز تاکنون به درخواست شرکت در این لیگ پاسخ نداده‌اند؛ زیرا از عواقب آن هراس دارند. یوفا، فیفا و برخی از لیگ‌های اروپایی اما به محض اعلام موجودیت این لیگ، اعلامیه‌های هشدارآمیزی نشر کردند که براساس آن، احتمال دارد باشگاه‌های شامل در این لیگ از لیگ‌های داخلی و لیگ‌ قهرمانان اروپا حذف شوند. در کنار این، احتمال می‌رود که از حضور بازیکنان این باشگاه‌ها در تیم‌های ملی نیز جلوگیری شود.

فوتبال در آزمون

با توجه به یک دهه کار روی این طرح، به نظر می‌رسد که تصامیم برای شکل‌گیری سوپر‌لیگ اروپا بسیار جدی‌تر از چیزی است که تصور می‌شود، به خصوص این‌که باشگاه‌های بزرگ فوتبال اروپا خیلی زود در این مورد موقف‌گیری کردند و حتا برخی از آن‌ها از اتحادیه فوتبال اروپا نیز خارج شدند. این اقدام هرچند مزیت‌هایی دارد، اما عواقب آن در درازمدت بسیار خطرناک است. اگر نظریه‌پردازان سوپر‌لیگ درآمدها را با احترام به قواعد موجود و منافع سایر باشگاه‌ها افزایش دهند، طبعاً عصر جدید فوتبال با هیجان بیش‌تر رقم خواهد خورد، اما در صورتی که باشگاه‌های بزرگ اروپایی تنها به خودشان بیندیشند، باشگاه‌های متوسط و کوچک عملاً ورشکسته می‌شوند.

باور رییسان و مالکان باشگاه‌های بزرگ این است که با ایجاد سوپر‌لیگ، دست یوفا از باشگاه‌ها کوتاه می‌شود و آنان می‌توانند درآمد بهتری کسب کنند. این را ادواردو آنیلی، رییس باشگاه یوونتوس و رییس اتحادیه باشگاه‌های اروپا، نیز در گذشته به گونه تلویحی تذکر داده بود. او معتقد بود که فوتبال باشگاهی اروپا برخلاف فوتبال امریکایی هواداران زیادی دارد، اما درآمدی که حاصل باشگاه‌ها می‌شود، نصف درآمد باشگاه‌های فوتبال امریکایی است. استدلال او کاملاً منطقی است، چرا که یوفا علاوه بر این‌که نتوانسته حامیان مالی خوبی برای لیگ قهرمانان فراهم کند، پول زیادی را از این ناحیه به جیب می‌زند و تنها بخش اندکی از آن را به باشگاه‌ها می‌دهد. حتا زمانی ‌که بحران کرونا وضعیت اقتصادی باشگاه‌های بزرگ اروپا را دگرگون کرد، یوفا هیچ برنامه‌ای برای به‌سازی وضعیت باشگاه‌ها نداشت و به ایجاد برخی از رقابت‌های حاشیه‌ای، از جمله کنفرانس اروپا فکر می‌کرد.

پاداشی که برای تیم‌های حاضر در لیگ قهرمان نیز در نظر گرفته می‌شود، با توجه به وضعیت باشگاه‌ها و به ‌ویژه بحران کرونا، اندک است. به گونه مثال مجموع پاداش برای تیم‌های حاضر در دو سال اخیر لیگ قهرمانان اروپا چیزی حدود دو میلیارد یورو بود. لیورپول در سال ۲۰۱۹ حدود ۱۰۰ میلیون یورو از بابت بازی و قهرمانی در لیگ قهرمانان اروپا درآمد کسب کرد، در حالی که براساس توافق حامیان مالی سوپر‌لیگ، تنها قهرمان این لیگ نزدیک به ۵۰۰ میلیون یورو به عنوان پاداش دریافت می‌کند که طبعاً با توجه به پاداش‌های سایر دیدارها بیش‌تر  می‌شود.

هم‌چنان دیگر مشکلی که با ایجاد این لیگ برطرف خواهد شد، بحث فیرپلی مالی است. یوفا همواره در بحث فیرپلی مالی حساسیت نشان می‌دهد. مدیریت باشگاه ایتالیایی آث میلان بارها به همین دلیل نتوانست تیمش را تقویت کند، در حالی که برخی از باشگاه‌ها نظیر پی‌اس‌جی و منچستر سیتی با وجود این چالش‌ها به راحتی پول مصرف کردند و ستاره گرفتند. خرید ۲۲۰ میلیون یورویی نیمار توسط پاریس سنت ژرمن بخشی از این کار بود که تردیدها در مورد ماهیت کار یوفا را بیش‌تر ساخت؛ زیرا این کار سبب شد که قیمت بازیکنان به گونه سرسام‌آوری افزایش یابد و کار را برای دیگر تیم‌ها سخت‌تر سازد.

بدین ترتیب سوپر‌لیگ اروپا به نحوی اهرم فشار بر یوفا است. پرز و دیگر رییسان باشگاه‌های بزرگ می‌خواهند که با شکل‌گیری این لیگ، درآمد باشگاه‌های‌شان را به بالاترین حد برسانند و سپس زیرساخت‌ها را برای جذابیت بیش‌تر فوتبال تقویت کنند. شکل‌گیری اکادمی‌های بزرگ، پرورش استعدادها و ایجاد لیگ زنان نیز بخشی از این برنامه است. از سوی دیگر حضور تیم‌های مطرح در این لیگ سبب می‌شود که جذابیت فوتبال برای برخی از هواداران به حداکثر آن برسد. به این ترتیب هر هفته چندین دیدار هیجانی برگزار می‌شود و بازیکنان سرشناس در برابر هم صف‌آرایی می‌کنند. این کار سبب می‌شود که اشتیاق مردم به دیدن این لیگ بیش‌تر شود و پول خوبی به جیب باشگاه‌ها و حامیان مالی این لیگ برود.

خطر ورشکسته‌گی باشگاه‌های متوسط و کوچک

از طرف دیگر ایجاد سوپر‌لیگ می‌تواند آسیب‌های جدی‌ای به فوتبال برساند، به خصوص این‌که یوفا، فیفا و برخی از مسوولان لیگ‌ها با برگزاری آن مخالفت کرده‌ و اقدامات جدی از جمله اخراج این باشگاه‌ها از لیگ‌های داخلی را روی دست گرفته‌اند. فیفا نیز گفته است که اگر این لیگ شکل گیرد، بازیکنان تیم‌های شامل در آن نمی‌توانند در بازی‌های ملی به میدان بروند. هرچند فلورنتینو پرز وعده داده است که یک رقابت دیگر را در این بخش شکل خواهد داد، اما چنین چیزی عملی‌ شدنی نیست و عملاً فوتبال را به دو قطب بدل می‌کند. به این ترتیب آشفته‌گی در فوتبال، به ویژه فوتبال اروپایی، بیش‌تر خواهد شد.

هم‌چنان در صورت خروج باشگاه‌های بزرگ از لیگ‌های داخلی،‌ این لیگ‌ها دیگر جذابیت‌شان را از دست می‌دهند. به گونه مثال اگر شش تیم برتر انگلیس، سه تیم برتر اسپانیا و سه باشگاه برتر ایتالیا از لیگ‌های‌شان خارج شوند، بدین معنا است که درصدی زیادی از هواداران دیگر به دیدن بازی‌های این لیگ‌ها دل خوش نمی‌کنند. در کنار این، بحث حمایت مالی لیگ‌ها نیز مطرح است. به گونه مثال در حال حاضر بیش‌تر تیم‌های لالیگایی از حضور رئال مادرید، بارسلونا و اتلتیکو مادرید سود می‌برند، اما در صورتی که این سه تیم از لیگ خارج شوند، دیگر حامیان مالی حاضر نخواهند شد که لیگ اسپانیا را اسپانسر کنند. به این ترتیب باشگاه‌های حاضر در این لیگ‌ها رفته‌رفته ورشکسته می‌شوند و توان پرداخت مصارف مالی و دست‌مزد بازیکنان‌شان را نخواهند داشت.

در کنار این مورد، اگر فاصله میان باشگاه‌های حاضر در سوپر‌لیگ و دیگر باشگاه‌ها ایجاد شود، احتمال دارد که یوفا به کمک فیفا و سایر لیگ‌ها از فروش بازیکنان به باشگاه‌های سوپرلیگ خودداری کنند. در این صورت جذب بازیکن برای تیم‌های بزرگ با گذشت زمان سخت‌تر می‌شود. در حال حاضر بیش‌تر بازیکنان کلیدی را باشگاه‌های کوچک و متوسط پرورش می‌دهند و اگر مهره‌های کلیدی باشگاه‌های بزرگ پیر شوند، احتمال جایگزینی آنان به مراتب پیچیده‌تر می‌شود. هم‌چنان در خوش‌بینانه‌ترین حالت، شکل‌گیری سوپر‌لیگ سبب خواهد شد که قیمت بازیکنان افزایش چشم‌گیری یابد و از لذت فوتبال بکاهد.

حتا اگر همه این موارد حل شود، نفس سوپر‌لیگ نیز می‌تواند محل بحث باشد؛ زیرا فوتبال ماشینی می‌شود و تیم‌های بزرگ مجبور می‌شوند که در جریان یک ماه دیدارهای بسیار سنگینی داشته باشند. با توجه به میزان آماده‌گی‌های بازیکنان، برگزاری این دیدارها با در نظر داشت وعده‌ای که مالکان سوپر‌لیگ می‌دهند (هیجان بالا)، ناممکن است. در کنار این، نباید از یاد برد که یکی از دلایل اصلی جذابیت فوتبال، رقابت برای راه‌یابی به لیگ قهرمانان اروپا است که با توجه به شکل‌گیری سوپر‌لیگ، این هیجان نیز فروکش خواهد کرد. افزون بر این، تماشای دیدارهای جذاب به گونه پی‌هم می‌تواند هیجان هوداران را کاهش دهد و علاقه‌ آنان برای دیدن بازی‌ها به مرور زمان کم‌تر شود.

هرچند اعمال تغییرات در فوتبال پیش از این نیز سابقه داشته‌، اما تغییرات در این حد که عملاً منافع باشگاه‌های بزرگ را تأمین و سایر باشگاه‌ها را با ورشکسته‌گی روبه‌رو کند، تاکنون دیده نشده است. باید منتظر ماند که یوفا، فیفا و سایر لیگ‌ها چه‌قدر در برابر این ایده مقاومت می‌کنند و نظریه‌پردازان سوپر‌لیگ اروپا نیز تا چه اندازه انعطاف‌پذیری نشان می‌دهند. با توجه به این بحث‌ها و سایر موارد، فوتبال به‌ ویژه فوتبال اروپا این روزها در آزمون جدی‌ای قرار دارد.

دکمه بازگشت به بالا