تشدید خشونت‌ها؛ غیرنظامیان، سپر انسانی در میدان‌های‌ جنگ

حسیب بهش

درگیری‌ میان نیروهای امنیتی و جنگ‌جویان طالبان در بیش‌تر نقاط کشور تشدید یافته است. مقام‌های امنیتی تایید می‌کنند که طالبان در اوایل ماه می برای سقوط هفت ولایت کشور تلاش کرده‌اند که ناکام شده است. از سویی هم‌، درگیری در سه ولایت هلمند، غزنی و بغلان تشدید یافته است و فعالان مدنی در این ولایت‌ها هشدار می‌دهند که در صورت بی‌توجهی مقام‌های مسوول، احتمال دارد این ولایت‌ها به دست طالبان بیفتد. هم‌چنان طرف‌های درگیر تصاویری را در شبکه‌های اجتماعی هم‌رسانی می‌کنند که بیانگر ادامه درگیری‌ها در خانه‌های مسکونی و مکان‌های عامه است. هرچند ۸صبح صحت و سقم این تصاویر را تایید نمی‌کند، اما دولت و طالبان هردو یک‌دیگر را به استفاده از مردم به عنوان سپر انسانی متهم می‌کنند. باشنده‌گان محلی نیز تصریح می‌کنند که جنگ‌جویان طالبان از خانه‌های آنان به عنوان سنگر استفاده می‌کنند. این در حالی است که کمیسیون مستقل حقوق بشر خواستار رعایت قواعد جنگی و حقوق بشردوستانه بین‌المللی است.

 هم‌زمان با ورود به هفته دوم ماه می، خشونت‌ در سطح کشور افزایش چشم‌گیری یافته است. مسوولان در نهادهای امنیتی می‌گویند که طالبان تلاش داشتند با افزایش خشونت‌ در آغاز ماه می، خشونت‌ را در هفت ولایت کشور افزایش دهند تا بدین ترتیب زمینه سقوط این ولایت‌ها را فراهم کنند. حمدالله محب، مشاور امنیت ملی، روز شنبه، هژدهم ثور، در یک نشست خبری گفت که این حملات به هدف سقوط راه‌اندازی شده بود، اما ناکام شده است. او طالبان را متهم کرد که توانایی صلح را ندارند و به این باورند که قدرت را از طریق زور به دست می‌آورند. به گفته آقای محب، طالبان این توانایی را ندارند که قدرت را با زور تصاحب شوند و این گروه در چندین ولایت شکست خورد است. به گفته مشاور امنیت ملی، وضعیت نسبت به هفته پیش، رو به بهبود است.

مشاور امنیت ملی در این نشست خبری تأکید کرد که طالبان تنها توانایی هدف قرار دادن پایه‌های برق و حملات انتحاری و انفجار مساجد را دارند و در صورتی که جاهایی را تصرف کنند، نیروهای امنیتی آن را دوباره خواهند گرفت. او جنگ طالبان را «غیرمشروع» خواند و گفت که جنگ جاری طالبان برای کسب قدرت است. به باور حمدالله محب،‌ گروه طالبان یک «واقعیت» افغانستان است و دولت افغانستان می‌‌خواهد این گروه در کنار سایر مردم به صورت صلح‌آمیز زنده‌گی کند، اما سرنوشت مردم را تعیین نکند.

مسوولان در وزارت دفاع ملی نیز تصریح کردند که جنگ در برخی از نقاط کشور شدت گرفته است. محمدیاسین ضیا، سرپرست وزارت دفاع ملی و رییس ستاد ارتش، در این نشست خبری گفت که جنگ در ولایت‌های قندهار، هلمند، غزنی، بغلان و هرات به شدت جریان دارد. به گفته او، حدود یک هزار کشته و زخمی به طالبان در جریان روزهای اخیر تلفات وارد شده است و از روز جمعه، هفدهم ثور، بدین‌سو نیروهای امنیت علمیات برای پیش‌روی را آغاز کرده‌اند. ضیا افزود که طالبان ضربه جدی خورده‌اند و اجسادی که به دست نیروهای امنیتی افتاده است، نشان می‌دهد که القاعده به صورت جدی در صفوف طالبان حضور دارد. رییس ستاد ارتش تأکید کرد که نیروهای امنیتی در حال تعرض قرار دارند و تلفات سنگین را به گروه طالبان وارد کرده‌اند. به گفته او، نیروهای امنیتی نیز تلفات داشته‌اند، اما به میزان تلفات جنگ‌جویان گروه طالبان نیست.

غیرنظامیان سپر انسانی شده‌اند

هم‌زمان با این درگیری‌ها، طرف‌های درگیری یک‌دیگر را به استفاده از مکان‌های عامه و سپر قرار دادن غیرنظامیان متهم می‌کنند. تصاویری که از بغلان نشر شده‌، نشان می‌دهد که جنگ‌جویان طالبان در یک خانه مسکونی حضور دارند و از بام آن به سوی محلی نامعلوم که احتمال می‌رود مواضع نیروهای امنیتی باشد، راکت پرتاب می‌کنند. نشر این تصاویر با موجی از واکنش‌ها در رسانه‌های اجتماعی روبه‌رو شد. مسوولان نهادهای امنیتی می‌گویند که طالبان به گرفتن قدرت از راه جنگ باور دارند و از غیرنظامیان به عنوان سپر انسانی استفاده می‌کنند. به باور مسوولان امنیتی، طالبان به مردم نمی‌اندیشند و این را با جاگذاری ماین در ساحات مسکونی و محل رفت‌وآمد مردم نشان داده‌اند.

طالبان نیز در سهم‌شان تصاویری را نشر کرده‌اند که نشان می‌دهد نیروهای امنیتی از مناطق مسکونی به عنوان پاسگاه استفاده می‌کنند. در یک تصویر دیگر نیز نیروهای امنیتی روی بام یک مسجد سنگر گرفته‌اند. ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی طالبان، گفت که در تصویر نشر شده مربوط جنگ‌جویان این گروه، طالبان تلاش دارند که از از آن‌جا یک خانه دیگر را که نیروهای امنیتی در آن جا گرفته‌اند، هدف قرار دهند. او تلاش برای تخلیه این خانه‌ها را مجبوریت جنگ‌جویان این گروه عنوان کرد. به گفته او، نیروهای امنیتی از مکان‌های عام و خانه‌های مسکونی در بغلان به عنوان سنگر استفاده می‌کنند.

وضعیت نامناسب در هلمند؛ رهبری واحد وجود ندارد

فعالان سیاسی – مدنی هلمند می‌گویند که رهبری واحد نظامی و ملکی در این ولایت وجود ندارد. میرزامحمد حق‌پرست، فعال سیاسی، گفت که والی هلمند به دلیل ابتلا به کرونا در کابل به سر می‌برد و هرچند معین ارشد امنیتی وزارت امور داخله و معاون ریاست امنیت ملی به این ولایت رفته‌اند، اما از آن‌جایی که در سطح رهبری ولایت کسی نیست، رهبری درستی در هلمند وجود ندارد. او افزود که نیروهای امنیتی از نگاه کیفی با مشکلات زیادی روبه‌رو اند؛ زیرا شمار پولیس در هلمند در مقایسه با تشکیلات موجود کم‌ است. به گفته حق‌پرست، جنگ شدیدی در هلمند ادامه یافته است و حتا طالبان بر میدان‌ هوایی این ولایت موشک پرتاب کرده‌اند که احتمال دارد سبب بسته شدن پروازها به این میدان شود. او تصریح کرد که شاهراه عمومی هلمند بسته است و درگیری‌ها در همه ولسوالی‌های هلمند ادامه دارد.

میرزامحمد حق‌پرست گفت که جنگ به دامنه‌های شهر لشکرگاه رسیده است و در چند کیلومتری مقام ولایت ادامه دارد. به گفته او، طالبان به ساحه بولان در چهار کیلومتری ولایت رسیده‌اند و اهداف نظامی را هدف قرار می‌گیرند. این فعال مدنی – سیاسی تصریح کرد که او در حال حاضر در «وضعیت محاصره» قرار دارد. براساس معلومات او، طالبان از ساحات نهر سراج، بست و بولان به لشکرگاه هجوم برده‌اند که همه‌گی ساحات مسکونی است. او افزود که طالبان محل مشخص ندارند و حکومت نیز از یک آدرس مشخص بالای طالبان حمله نمی‌کند. آقای حق‌پرست تصریح کرد که در نتیجه‌، غیرنظامیان قربانی درگیری‌ها میان دو طرف‌اند و بیش‌تر مردم به دلیل جنگ میان دو طرف بی‌جا شده‌اند.

او گفت که برداشتش از وضعیت کنونی هلمند «سقوط» این ولایت است؛ زیرا شاهراه عمومی لشکرگاه بسته است، میدان هوایی هدف قرار گرفته‌،‌ طالبان در سه کیلومتری مقام ولایت قرار دارند، شهر لشکرگاه محاصره است، هزاران نفر به نقاط مختلف بی‌جا شده‌اند و افراد حکومتی در هلمند گشت‌وگذار نمی‌توانند. به گفته آقای حق‌پرست، در حال حاضر تنها مقام ولایت، فرماندهی پولیس، ریاست امنیت ملی و چند چوک به دست طالبان سقوط نکرده است. این فعال سیاسی – مدنی افزود که با توجه به جغرافیای عمومی هلمند، ساحات مطلق به دست طالبان افتاده و شهر لشکرگاه نیز از سوی این گروه محاصره شده است. او خواستار توجه بیش‌تر حکومت و نهادهای امنیتی به وضعیت هلمند شد.

درگیری‌ها در غزنی؛ خطر تکرار حادثه سه سال پیش وجود دارد

فعالان مدنی در غزنی نیز می‌گویند که طالبان بر نقاط استراتژیک این ولایت تسلط یافته‌اند و اگر اقدامات لازم صورت نگیرد، این ولایت همانند سه سال پیش به دست این گروه سقوط می‌کند. میثم صحرا، فعال جامعه مدنی در غزنی، روز شنبه، هژدهم ثور، به روزنامه ۸صبح گفت که در سقوط سه سال پیش غزنی، طالبان در خانه‌های مسکونی جای گرفته بودند و حتا سلاح‌های سنگین را پس از انتقال به داخل شهر و خانه‌های مسکونی، در روز جنگ استفاده کردند. او افزود که در حال حاضر نیز چنین وضعیتی حاکم است؛ زیرا طالبان در ولسوالی خواجه‌عمری این ولایت بر ساحات مسکونی تسلط دارند و از مردم به عنوان سپر انسانی استفاده می‌کنند.

آقای صحرا گفت که سه شب پیش طالبان حتا اجازه نداده بودند که باشنده‌گان این ولایت مواشی را به چراگاه ببرند. به گفته او، طالبان یک پل در ولسوالی خواجه‌عمری را نیز انفجار داده‌اند؛ زیرا این پل، این ولسوالی را با ولایت غزنی وصل می‌کند و تلاش شده است که از بی‌جا شدن خانواده‌ها به شهر غزنی جلوگیری کنند. میثم صحرا تصریح کرد که طالبان در ساحه قلعه قاضی، از مربوطات شهر غزنی و بخش آرزو، از جان مردم به عنوان سپر انسانی استفاده می‌کنند و اجازه نمی‌دهند که مردم از ساحه بیرون شوند. این فعال مدنی افزود که جنگ در ساحه آرزو از یک سال بدین ‌سو شدید شده بود؛ زیرا این ساحه به شهر غزنی نزدیک است و در صورت تسلط بر آن، طالبان می‌توانند غزنی را سقوط دهند. او گفت که پاسگاه‌های ساحه آرزو یکی پس از دیگری سقوط کرده است و طالبان تا حدی بر شهر تسلط یافته‌اند.

میثم صحرا گفت که افزون بر ساحه آرزو، کوتل مومند که به دره قیاق نزدیک است و محل عبور و مرور طالبان از ساحه وردک و جغتو خوانده می‌شود، سقوط کرده و احتمال وجود دارد که حملات طالبان به سوی ولسوالی‌های ناور و مالستان و سایر نقاط گسترش یابد. این فعال مدنی تصریح کرد که پاسگاه پیره‌که سقوط کرده است و چند نقطه تهاجمی ساحه پیره‌که، کوتل مهمند و ساحه آرزو در تسلط طالبان قرار دارد. آقای صحرا افزود که جنگ در ساحه قلعه قاضی نیز ادامه دارد و هرچند نگرانی‌ها از تسلط طالبان بر این ساحه مطرح شده است، اما مسوولان توجهی نکرده‌اند. او این کار را «پرسش‌برانگیز» خواند؛ زیرا طالبان با تسلط بر این نقطه، به شهر نفوذ می‌کنند. به گفته میثم صحرا، نیروهای امنیتی مورال ضعیت دارند و از مرکز حمایت نمی‌شوند. او هشدار داد که اگر توافق میان حکومت محلی و طالبان به میان نیاید، «شهر غزنی به زودترین فرصت ممکن سقوط می‌کند».

باشنده‌گان بغلان: طالبان در خانه‌های مسکونی سنگر گرفته‌اند

تصاویر نشر شده از بغلان نشان می‌دهد که جنگ‌جویان طالبان در خانه‌های مسکونی جای گرفته‌اند و از بام‌ها بر مواضع نیروهای امنیتی راکت پرتاب می‌کنند. فعالان مدنی در این ولایت نیز می‌گویند که طالبان در ساحات مسکونی حضور دارند و از درون خانه‌های مردم بر مواضع امنیتی شلیک می‌کنند. عبدالله قادری، رییس اجرایی مجتمع نهادهای جامعه مدنی بغلان، روز شنبه، هژدهم ثور، گفت که طالبان در نقاط مختلف شهر کهنه بغلان مرکزی، ولسوالی نهرین و دند از خانه‌های مردم به عنوان سنگر استفاده می‌کنند. او گفت که وضعیت بغلان «بسیار خراب» است و مردم نمی‌توانند از ساحه دو‌سرکه به طرف پایین ولایت بروند و مردم از ساحه دهنه غوری بی‌جا شده‌اند. این فعال مدنی وضعیت بغلان را از روز جمعه به بعد «قناعت‌بخش» خواند و  گفت که با توجه به شرایط در دو روز اخیر، احتمال سقوط این ولایت به دست طالبان کم‌تر است.

باشنده‌گان محل نیز در گفت‌وگو با روزنامه ۸صبح تایید می‌کنند که جنگ‌جویان طالبان در خانه‌های‌ آن‌ها حضور دارند و از آن‌جا جنگ را ادامه داده‌اند. یک باشنده نهرین به شرط فاش نشدن نامش گفت که طالبان جمعه‌شب به خانه‌های مردم هجوم برده‌اند و در حضور صاحبان خانه‌ها، از اتاق‌ها به عنوان سنگر استفاده می‌کنند. باشنده‌گان این ولسوالی می‌گویند که نمی‌توانند در مقابل این خواست طالبان مخالفت کنند؛ زیرا در غیر آن صورت از سوی جنگ‌جویان این گروه لت‌وکوب می‌شوند. او گفت که درگیری‌ طالبان با نیروهای امنیتی در محور خانه‌های مسکونی از ۸:۰۰ شب تا ۲:۰۰ بامداد جمعه‌شب ادامه داشت و جنگ‌جویان این گروه از خانه‌های مسکونی پاسگاه‌های امنیتی را هدف قرار می‌دادند.

استفاده از خانه‌های مسکونی در جنگ، نقض آشکار حقوق بشردوستانه بین‌المللی است

هم‌زمان با استفاده گروه طالبان از خانه‌های مسکونی، کمیسیون مستقل حقوق بشر این کار را محکوم می‌کند. شکرالله مشکور، کمیشنر این کمیسیون، روز شنبه، هژدهم ثور، به روزنامه ۸صبح گفت که استفاده از محلات مسکونی به حیث سنگر می‌تواند «نقض آشکار قواعد جنگ و حقوق بشردوستانه بین‌المللی» باشد. به گفته او، کمیسیون مستقل حقوق بشر از همه طرف‌های درگیر می‌خواهد که با مراعات جدی اصول بشردوستانه بین‌المللی در جنگ‌ها و تاکتیک‌های جنگی‌شان، از محلات مسکونی به عنوان سنگر استفاده نکنند. این کمیسیون پیش از این نیز از طرف‌های درگیر خواسته بود که به امنیت غیرنظامیان در جریان درگیری‌ها توجه کنند.

درگیری‌ها در حالی ادامه می‌یابد که وزارت دفاع ملی و وزارت امور داخله به عنوان دو نهاد عمده امنیتی در کشور توسط سرپرستان اداره می‌شوند؛ موردی که با اعتراض اعضای نماینده‌گان مجلس و آگاهان نظامی روبه‌رو شده است. میرحیدر افضلی، رییس کمیسیون امور دفاعی و تمامیت ارضی مجلس نماینده‌گان، به روزنامه ۸صبح گفت که هرچند وزارت دفاع ملی توسط رییس ستاد ارتش سرپرستی می‌شود، اما حضور سرپرست‌ها روی کیفیت کار این نهادها تاثیر‌گذار است.

پیش‌تر آگاهان نظامی به روزنامه ۸صبح گفته بودند که سرپرست‌ها صلاحیت کافی برای تصمیم‌گیری در میدان‌های جنگ را ندارند و باید نامزدوزیران جدید برای تصدی کرسی‌های نهادهای امنیتی معرفی شوند. به باور این آگاهان، حضور سرپرستان هم‌چنان سبب می‌شود که مسوولان به حد کافی مسوولیت‌پذیر نباشند.

گفتنی است که براساس آمارها، میزان درگیری‌ها در کشور پس از آغاز ماه می شدت گرفته است. طالبان پیش‌تر گفته‌اند که دلیل افزایش خشونت، عملی نشدن توافق‌نامه دوحه و آغاز عملیات‌های نیروهای امنیتی در برخی از ولایت‌ها است.

دکمه بازگشت به بالا