تأکید بر گفت‌وگو برای ثبات پایدار؛ تکلیف جنگ و صلح هنوز روشن نیست

حسیب بهش

با ورود به ماه می سال روان میلادی، ابهام‌ها و نگرانی‌ها در میدان‌های جنگ و صلح بیش‌تر شده است. براساس توافق‌نامه دوحه، امریکا گفته بود که نیروهایش را تا این ماه از افغانستان خارج می‌کند، اما اداره بایدن در ادامه این روند را برای حدود چهار ماه به تاخیر انداخت؛ اقدامی که واکنش گروه طالبان را در پی داشت. اکنون این گروه می‌گوید که انتظار تصمیم سطح رهبری را می‌کشد تا در مورد تشدید درگیری‌ها تصمیم بگیرد. طالبان اعلام کرده‌اند که نقض توافق‌نامه دوحه راه برای «هر گونه اقدام مناسب» را برای جنگ‌جویان این گروه باز کرده است. در همین حال برخی از نظامیان بازنشسته امریکایی از وضعیت افغانستان ابراز نگرانی‌ کرده‌ و گفته‌اند که نیاز است بخشی از نیروها برای زیر فشار قرار دادن طالبان، دست‌یابی به توافق سیاسی و جلوگیری از تجدید حیات گروه‌های تروریستی، در افغانستان بمانند. حکومت نیز تصریح می‌کند که طالبان باید برای رهایی زندانیان‌شان به دولت مراجعه کنند و به آدرس اشتباه نروند. این در حالی است که گروه ترویکای توسعه‌یافته پس از برگزاری نشست‌ها با اعضای هیأت مذاکره‌کننده دولت و اعضای دفتر سیاسی طالبان در قطر، گفته است که جنگ افغانستان راه‌حل نظامی ندارد و گفت‌وگو تنها راه‌حل برای رسیدن به صلح و ثبات پایدار در افغانستان است. گفتنی است که از زمان امضای توافق‌نامه دوحه تا حال که ۱۴ ماه می‌گذرد، بیش‌ از ۲۵ هزار نفر در جنگ افغانستان کشته شده‌اند.

هم‌زمان با ورود ماه می، نگرانی‌ها از بدتر شدن وضعیت در افغانستان افزایش یافته است. هرچند امریکا اعلام کرد که روند خروج نهایی نیروهایش از افغانستان را آغاز کرده‌، اما این اقدام گروه طالبان را قانع نکرده است. این گروه روز شنبه، یازدهم ثور، در مورد احتمال از‌سرگیری حملاتش بر نیروهای خارجی و افزایش درگیری‌ها با نیروهای امنیتی «توضیحات» داد. ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی این گروه، در صفحه توییترش نوشت که خروج نیروهای امریکای متناسب به آن‌چه در توافق‌نامه دوحه تعیین شده بود، انجام نشده است. او افزود که در عملی شدن این مرحله تاخیر شده است و «این سرپیچی اصولاً راه هرگونه اقدام مناسب» را برای جنگ‌جویان این گروه در برابر نیروهای خارجی باز می‌کند.

ذبیح‌الله مجاهد اما تصریح کرده است که جنگ‌جویان این گروه انتظار تصمیم رهبری طالبان را می‌کشند. به گفته او، این تصمیم «با در‌نظرداشت استقلال کشور، ارزش‌ها و منافع علیای مردم» گرفته خواهد شد و جنگ‌جویان این گروه مطابق آن عمل خواهند کرد. گروه طالبان پیش از این نیز گفته بودند که امریکا به تعهداتش در توافق دوحه عمل نکرده‌ است و اگر این گروه هر اقدامی بکند، مسوولیت آن به دوش اداره بایدن خواهد بود. طالبان هم‌زمان با گره زدن میدان‌های جنگ به تصمیم رهبران این گروه، از آماده‌گی‌های‌شان برای نبرد در چارچوب قطعاتی زیر نام «کاروان فاتح» پرده برداشته‌اند.

این در حالی است که براساس گزارش خبرگزاری رویترز، گروه طالبان مطابق به مفاد یک ضمیمه پنهانی توافق‌نامه دوحه، از پایگاه‌های نظامی نیروهای بین‌المللی در برابر حملات گروه‌های تندرو رقیب محافظت کرده است. گروه طالبان اما این موضوع را رد کرد و آن را تبلیغات بی‌اساس خواند‌. مقام‌ها در حکومت نیز تصریح کردند که در جریان این موضوع قرار ندارند، اما در صورت صحت آن، «حیران‌کننده» نیست؛ زیرا طالبان یک گروه قدرت‌طلب است و برای کسب قدرت به هر اقدامی دست می‌زند.

حمدالله محب، مشاور امنیت ملی، روز شنبه، یازدهم ثور، در یک نشست خبری گفت که با «خوب و بد» بودن محافظت پایگاه‌های امریکایی از سوی طالبان کاری ندارد، اما این گروه در گذشته مردم را به بهانه همکاری با نیروهای خارجی و حضور آن‌ها، می‌کشت. محب تأکید کرد که طالبان یک گروه وابسته به یک کشور و به ویژه «استخبارات» پاکستان است. به باور حمدالله محب، گروه طالبان برای رهایی زندانیانش باید به دولت افغانستان مراجعه کند و به آدرس‌های اشتباه نرود؛ زیرا دولت دروازه صلح را به روی طالبان گشوده‌ است.  به باور مشاور امنیت ملی، طالبان با حمله بر شفاخانه‌ها و وارد کردن تلفات به غیرنظامیان، قصد خروج از فهرست سیاه سازمان ملل متحد را ندارد. مسوولان در وزارت دفاع ملی هم‌چنان می‌گویند که نیروهای امریکایی روند رسمی خروج از افغانستان را آغاز کرده‌اند.

با این حال نگرانی‌ها از خروج این نیروهای در داخل و خارج از کشور پابرجا است. برخی از مقام‌های بازنشسته نظامی در امریکا از آن‌چه در افغانستان می‌گذرد، ابراز نگرانی‌ کرده‌اند. جمیز استاوریدیس، فرمانده بازنشسته نیروهای دریایی امریکا، به شبکه سی‌ان‌بی‌سی گفته است که شمار کنونی نیروهای امریکایی برای کنترل وضعیت در افغانستان «بسیار اندک» است. به گفته او، حضور اندک نیروها سبب فرصتی برای تحت فشار قرار دادن طالبان و دست‌یابی به یک توافق سیاسی است؛ زیرا در غیر آن نگرانی‌هایی وجود دارد که نیروهای امنیتی افغان از هم بپاشند. او اما تصریح کرده است که امریکا باید برای برگشت آماده‌گی داشته باشد، چرا که علاوه بر گروه طالبان و القاعده، داعش نیز اکنون در افغانستان فعالیت دارد. این فرمانده بازنشسته نیروی دریایی امریکا پیشنهاد کرده است که بین دو تا سه هزار سرباز امریکایی در افغانستان حفظ شوند تا بدین ترتیب از تجدید تروریسم جلوگیری کنند.

گروه ترویکای توسعه‌یافته: هیچ راه‌حل نظامی برای معضل افغانستان وجود ندارد

نگرانی‌ها در مورد آینده افغانستان در دوحه نیز مطرح شده است. اعضای گروه ترویکای توسعه‌یافته پایان روز جمعه، دهم ثور، با هیأت مذاکره‌کننده دولت و مقام‌های دفتر سیاسی طالبان در قطر به گونه جداگانه دیدار و گفت‌وگو کردند. در این دیدارها نماینده‌گان کشورهای امریکا، روسیه، چین و پاکستان حضور داشتند و در پایان آن نیز اعلامیه مشترک ۱۴ ماده‌ای صادر کردند. کشورهای عضو ترویکای توسعه‌یافته تأکید کرده‌اند که در هیچ صورتی از حکومتی که با زور و خشونت در افغانستان حاکم شود، حمایت نمی‌کنند. این کشورها هم‌زمان با حمایت از روند صلح به عنوان خواست مردم افغانستان تأکید کرده‌اند که هیچ راه‌حل نظامی برای معضل افغانستان وجود ندارد و یک حل‌و‌فصل سیاسی با مذاکره از طریق یک روند به رهبری افغانستان و متعلق به افغانستان تنها راه رسیدن به صلح و ثبات پایدار در افغانستان است.

ترویکای توسعه‌یافته با توجه به خروج نیروهای ناتو و امریکایی، گفته است که هرنوع خروج باید متضمن وضعیت ثبات افغانستان باشد. هم‌چنان تأکید شده است که در جریان خروج از افغانستان، روند صلح نباید مختل شود و هیچ‌گونه جنگ و خون‌ریزی نباید رخ دهد و امنیت نیروهای بین‌المللی تأمین شود. گفته شده است که پرسنل و اموال دیپلماتیک مصون است و عاملان هرگونه حمله یا تهدید به پرسنل دیپلماتیک خارجی و املاک در کابل پاسخ‌گو باشند. این کشورها هم‌چنان از طالبان خواسته‌اند که تعهدات‌شان درباره قطع روابط با گروه‌های تروریستی و جلوگیری از استفاده گروه‌ها و افراد تروریستی از خاک افغانستان برای تهدید امنیت هر کشور دیگر را عمل کنند.

اعضای گروه‌های ترویکای توسعه‌یافته در کنار این از دولت افغانستان خواسته‌اند که به همکاری در امر مبارزه با تروریسم با جامعه جهانی ادامه دهد. این کشورها از طرف‌های درگیر خواسته‌اند که سطح خشونت‌ها را پایین نگهدارند و از طالبان خواسته‌اند که حملات بهاری خود را آغاز نکنند. در اعلامیه هر نوع حمله‌ای که در آن غیرنظامیان آسیب ببینند، محکوم شده و در کنار آن از دولت و شورای عالی مصالحه ملی خواسته شده است که با طالبان در مورد توافق با مذاکره به صورت صریح وارد تعامل شوند. ترویکای توسعه‌یافته هم‌چنان از بررسی وضعیت افراد و نهادهای مرتبط به طالبان در تحریم‌های کمیته ۱۹۸۸ سازمان ملل متحد حمایت کرده است. به باور این کشورها، اقدامات عملی طالبان برای کاهش خشونت و تلاش‌های مداوم برای پیش‌برد مذاکرات بین‌الافغانی، به بررسی این موضوع تأثیر مثبت خواهد داشت.

این کشورها در ادامه از تلاش ترکیه برای میزبانی نشست رهبران ارشد افغانستان و طالبان به منظور تسریع مذاکرات بین‌الافغانی و نقش سازمان ملل متحد و قطر قدردانی کرده و از طرف‌های مذاکره‌کننده خواسته‌اند که روی یک توافق سیاسی فراگیر و آتش‌بس دایمی، به توافق برسند. ترویکای توسعه‌یافته تأکید کرده است که از توافق‌ صلح پایدار و عادلانه حمایت می‌کند که منجر به تشکیل یک افغانستان مستقل، حاکم، متحد، صلح‌آمیز، دموکراتیک، بی‌طرف و خودکفا، عاری از تروریسم و تولید مواد مخدر شود.

گفتنی است که با وجود تأکید بر کاهش خشونت‌ها و حل معضل کنونی افغانستان از راه گفت‌وگو، خشونت‌ها هم‌چنان بلند نگه داشته شده است. براساس آمارهایی که برخی از نهادهای ناظر بر جنگ افغانستان نشر کرده‌اند، بیش از ۲۵ هزار تن، به شمول غیرنظامیان، نیروهای امنیتی و جنگ‌جویان طالب کشته شده‌اند. در آخرین مورد، در نتیجه حمله موتربمب در ولایت لوگر دست‌‌کم ۲۴ تن کشته و ۱۱۵ تن زخمی شدند که با موجی از واکنش‌ها روبه‌رو شد.

دکمه بازگشت به بالا