انتخابات؛ نقطه‌ی تلاقی دموکراسی پیر امریکایی و دموکراسی جوان افغانستانی

سلطان‌علی حسینی

برگزاری انتخابات از ساده‌ترین و در عین حال مهم‌ترین اصول و ویژه‌گی نظام‌های دموکراتیک است. دموکراسی در ساده‌ترین تعریف، حکومت مردم بر مردم عنوان شده است؛ به گونه‌ای که مردم با اختیار و آگاهی، افرادی را به عنوان نماینده‌ی خود انتخاب می‌کنند تا آن‌ها امور سیاست و دولت را براساس منافع مردم پیش ببرند. برخی تعریف‌های دیگر، دموکراسی را جامعه‌ای براساس فرصت‌های برابر و شایسته‌گی‌های فردی و نه سلسله‌مراتب و امتیازات، با هدف کم‌ترکردن نابرابری‌های اجتماعی خوانده است که با کنترل قدرت اکثریت، حقوق و منافع اقلیت در آن تامین می‌شود.

در حال حاضر در بسیاری از کشورهای غربی، الگوی خاصی از دموکراسی (لیبرال دموکراسی) به طور گسترده مورد پذیرش قرار گرفته است. هرچند دیدگاه‌های متفاوتی در مورد آن وجود دارد؛ اما این الگو برخی ویژه‌گی‌های مشخص دارد، از جمله این‌که در لیبرال دموکراسی، مقام سیاسی از راه پیروزی در انتخابات منظم بر سر کار می‌آید. یا این‌که لیبرال دموکراسی مبتنی بر رقابت و گزینش انتخاباتی است و از راه مدارای طیف وسیعی از باورهای متعارض و احزاب سیاسی رقیب حاصل می‌شود.

صرف نظر از درستی یا نارستی این تعریف‌ها و یا کارآمدی و ناکارآمدی این‌گونه نظام‌ها که بحث جداگانه‌ای را می‌طلبد، در حال حاضر ایالات متحده امریکا مهد دموکراسی و لیبرال دموکراسی غربی شناخته می‌شود که این مقوله از اوایل نیمه‌ی دوم قرن نوزدهم، کم‌کم در اظهارات مقامات امریکایی نمود پیدا کرد. چنان‌که آبراهام لینکلن در زمان اوج جنگ داخلی امریکا، در سال ۱۸۶۴ از چیزی که آن‌را «حکومت مردم بر مردم و برای مردم» می‌خواند، صحبت کرد و از برتری‌های آن گفت.

این مفهوم بعدها تقویت شد و بسیاری از کشورهای دیگر هم از این نمونه الگوبرداری کردند. در افغانستان هم حداقل طی دو دهه‌ی اخیر، بسیاری به صورت جدی مشق دموکراسی کردند؛ دموکراسی که به کمک پایه‌گذار دموکراسی غربی (امریکا) دنبال و اساس‌گذاری شد. گذشته از این‌که ویژه‌گی‌های دموکراسی تا چه میزان در افغانستان رعایت و مشاهده شده است یا می‌شود، برخی ویژه‌گی‌های عمومی آن مانند برگزاری انتخابات، ایجاد نهادهای قانونی، آزادی بیان و آزادی فعالیت‌های مدنی در این کشور تمرین شده است.

از عمر دموکراسی جدید در امریکا و غرب، حدود ۱۵۰ سال می‌گذرد و از عمر دموکراسی جدید در افغانستان حدود ۲۰ سال. به عبارت دیگر، دموکراسی امریکا یک دموکراسی پیر است و دموکراسی افغانستان یک دموکراسی جوان. گذراندن آزمون‌ها و خطاها، تجربه و پخته‌گی از خصوصیات پیران و انجام آزمون و خطا، کسب تجربه و گام‌گذاشتن در مسیر پخته‌گی، از ویژه‌گی‌های جوانان است. اما در دوره‌های از تاریخ و در مواردی خاص، دیده شده است که واکنش‌های افراد و سیستم‌های قدیمی و با تجربه با واکنش‌های افراد و سیستم‌های جوان و کم‌تجربه، هم‌سان بوده است. در چنین شرایطی باید دید که آیا مشکل از افراد است و یا از سیستم‌ها و نظام‌ها. آیا ویژه‌گی‌های افراد باید مورد بازنگری و بررسی قرار بگیرد، یا ویژه‌گی‌های سیستم‌ها و نظام‌ها.

انتخابات ریاست جمهوری ۲۰۱۹ افغانستان و انتخابات ریاست جمهوری ۲۰۲۰ امریکا به نوعی محل تلاقی یک سیستم جوان و کم‌تجربه با یک نظام دموکراتیک قدیمی و باتجربه است. هر دو نظام دموکراتیک است و یا دست‌کم ادعای آن‌را دارد. یکی جوان و ناپخته و دیگری پیر و پخته. در این مقطع از تاریخ و این دو انتخابات، نقطه‌ی تلاقی دموکراسی پیر امریکایی و دموکراسی جوان افغانستانی به وضوح قابل مشاهده است.

امریکا که خود را مهد دموکراسی در جهان می‌داند به ادعای خودش نوعی از دموکراسی را در افغانستان پایه‌گذاری کرد؛ اما امروز پس از دست‌کم ۱۵۰ سال، خودش همان چیزی را تجربه می‌کند که افغانستان با گذشت ۲۰ سال آن‌را به تجربه می‌گیرد. انتخابات ریاست جمهوری ۲۰۱۹ افغانستان و انتخابات ریاست جمهوری ۲۰۲۰ امریکا، هرچند تفاوت‌های زیادی باهم دارد، شباهت‌هایی نیز دارد که قابل تأمل است. یک نکته عمده تفاوت هر دو انتخابات این است که رییس جمهور برحال افغانستان نتایج اعلام‌شده از سوی کمیسیون انتخابات را (که به نفع تیمش بود) پذیرفت و رقیبش نتایج را قبول نکرد؛ اما رییس جمهور برحال امریکا که انتخابات تحت نظارت دولت وی برگزار شد، نتایج اعلام‌شده را (که البته به نفع تیمش نبود) نپذیرفت و رقیبش نتایج را قبول کرد.

صرف نظر از این‌که اگر نتایج اعلام‌شده‌ی انتخابات ریاست جمهوری افغانستان به نفع رقیب رییس جمهور برحال می‌بود، او این نتایج را می‌پذیرفت یا نه و یا این‌که اگر نتایج انتخابات ریاست جمهوری امریکا به نفع تیم حاکم می‌بود آیا باز هم رییس جمهور برحال از تقلب گسترده سخن می‌گفت یا نه، شباهت‌های قابل توجهی بین انتخابات امریکا و افغانستان مشاهده می‌شود:

– هر دو نامزد ریاست جمهوری یک‌دیگر را به تقلب در انتخابات متهم می‌کنند.

– در هر دو کشور از افرادی سخن گفته می‌شود که واجد شرایط رأی‌دهی نبوده‌اند؛ اما به‌نام آن‌ها رأی به صندوق‌ها ریخته شده است.

– هر دو نامزد خود را پیروز و رییس جمهور قانونی و منتخب می‌دانند.

– طرف‌داران هر دو نامزد در فضای مجازی و فضای واقعی ادعای پیروزی نامزد مورد نظر خود را تکرار می‌کنند.

– طرف‌داران هر دو نامزد، البته در سطح‌های متفاوت باهم درگیری فیزیکی پیدا کرده‌اند.

– در هر دو انتخابات، پیشنهاد ابطال و بازشماری بخشی از آرا مطرح شده است.

– در هر دو انتخابات، رأی‌دهنده‌گان گم‌نام و آرای بی‌سرنوشت بر سر زبان‌ها افتاده‌اند و بخشی از شعارهای هواداران تیم‌های رقیب شده است.

در افغانستان نامزدی که بازنده اعلام شد، تا آخرین لحظه نتایج را نپذیرفت و حتا در جمع هواداران خود سوگند ریاست جمهوری یاد کرد؛ اما با همه‌ی این‌ها، با پادرمیانی‌هایی که صورت گرفت و توافق‌نامه‌ای که با تیم پیروز امضا کرد، از ادعای خود صرف نظر نمود، ریاست یک نهاد مهم غیردولتی را به عهده گرفت و اکنون با دولت تشکیل‌شده از سوی رقیب، هم‌کاری می‌کند. این در حالی است که پایان انتخابات ریاست جمهوری امریکا مشخص نیست. کسی نمی‌داند که سرنوشت این انتخابات به کجا کشیده و در نهایت چه کسی رییس جمهور خواهد شد. آن‌چه این روزها از امریکا به جهان مخابره می‌شود، درگیری‌های شدید خیابانی هواداران هر دو نامزد مدعی پیروزی است.

به هر صورت پس از اعلام رسمی نتایج انتخابات و فراز و فرودهایی در سطح جامعه و دولت، به نظر می‌رسد که اعتراضات و درگیری‌های لفظی و فیزیکی فروکش خواهد کرد و در نهایت یکی از دو نامزد، زمام امور را به دست خواهد گرفت. در این میان اما این سوالات در اذهان متبادر می‌شود:

– در صورتی که در یک نظام دموکراتیک و با ۱۵۰ سال عمر که الگوی بسیاری از نظام‌های دموکراتیک است، انتخاباتی با این همه شاخصه‌ی منفی و مشابه با انتخابات در کشوری که هنوز مشق دموکراسی می‌کند، برگزار می‌شود، آیا زمان بازنگری این نظام فرا نرسیده است؟

– اگر چنین ضرورتی وجود دارد، این بازنگری باید بیش‌تر مبتنی بر افراد باشد، یا سیستم و نظام؟

– آیا اصولاً و به صورت کلی، شیوه‌ی برخورد افراد با این نوع نظام زیر سوال است و یا خود آن؟

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا
بستن