عدالت قربانی نشود

در سال‌روز گرامی‌داشت از حقوق بشر، در همه‌ی کشورهای جهان یاد قربانیان جنگ و نقض حقوق بشر را گرامی می‌دارند. در افغانستان به دلیل چهل سال جنگ، نقض گسترده‌ی حقوق بشر صورت گرفته است. در جنگ‌های پس از سال ۲۰۰۱ هم نظر به آمارهای رسمی و غیر‌رسمی چیزی حدود ۵۰۰۰۰ غیر‌نظامی جان خود را از دست داده‌اند. سازمان ملل متحد از سال ۲۰۰۹ به بعد در مورد کشتار غیر‌نظامیان و نقض حق حیات آنان در افغانستان گزارش می‌دهد. گزارش‌های این سازمان نشان می‌دهد که طالبان و دیگر عناصر ضد دولت افغانستان در عملیات‌هایی که به هدف کشتن نیروهای نظامی دولتی و بین‌المللی انجام می‌دهند، پروای جان غیر‌نظامیان را نمی‌کنند. این گزارش‌ها نشان می‌دهد که پس از سال ۲۰۰۹ بیش‌تر قربانیان حمله‌های انتحاری، ‌انفجاری و بمب‌گذاری گروه طالبان، غیرنظامیان بوده‌اند.

آمار سازمان ملل متحد هم‌چنان نشان می‌دهد که گروه تروریستی داعش هم بیش‌تر از گروه‌های دیگر از مردم افغانستان قربانی گرفته است. گروه‌های جهادیست ایدیولوژیک برای رسیدن به اهداف ایدیولوژیک‌شان دست به کشتار غیرنظامیان و نقض نظام‌مند حقوق بشری مردم افغانستان زده‌اند. گزارش‌های سازمان ملل متحد نیروهای دولتی و نیروهای نظامی بین‌المللی را هم در مواردی مسوول کشتار غیر‌نظامیان عنوان کرده است. محکمه‌ی بین‌المللی جرایم جنگی که در شهر هاگ هالند موقعیت دارد، در این روزها سرگرم بررسی کشتار غیرنظامیان در افغانستان و رسیده‌گی به شکایاتی است که در این مورد دریافت کرده است. در آن دادگاه به احتمال زیاد، اتهام‌هایی که به تمام جهت‌های درگیر در افغانستان وارد شده است، مورد بررسی قرار می‌گیرد.

تمام قربانیان جنگ حق دارند که به عدالت دسترسی داشته باشند. بازمانده‌گان قربانیان نقض حقوق بشر اگر به عدالت دست نیابند، احتمال آن زیاد است که دست به انتقام‌گیری شخصی و گروهی بزنند. حال که بحث حل سیاسی جنگ افغانستان بسیار داغ است، ‌نیاز است که عدالت هم در آن لحاظ شود. صلح بدون دست‌یابی به عدالت، ممکن نیست. اگر صلح را آتش‌بس و خاموشی تفنگ‌ها تعریف کنیم، بدون عدالت هم می‌توان به آن دست یافت؛ ولی روشن است که آتش‌بس پایدار نمی‌ماند. وقتی از آتش‌بس به صلح گذار کرده می‌توانیم که عدالت در محور تلاش‌هایی که برای حل سیاسی جنگ صورت می‌گیرد، قرار داشته باشد. اگر عدالتی وجود نداشته باشد و همه‌ی کسانی که مرتکب نقض نظام‌مند حقوق بشر پس از سال ۲۰۰۱ شده‌اند به نحوی معافیت حاصل کنند، هیچ تضمینی وجود ندارد که آتش‌بس به دست آمده پایدار بماند.

 تجربه‌ی  آفریقای جنوبی و کشورهای دیگر نشان می‌دهد که صلح پایدار با قربانی کردن عدالت به دست نمی‌آید. عدالت هم وقتی در محور تلاش‌های حل سیاسی جنگ لحاظ می‌شود که فعالان حقوق بشر و جامعه‌ی مدنی در آن سهم ارزنده و فعال داشته باشند. در نشست بن نقش فعالان حقوق بشر و جامعه‌ی مدنی بسیار کم‌رنگ بود. در آن زمان برخی از دیپلمات‌های کارکشته مثل لخضر ابراهیمی برای خالی نماندن عریضه و ویترینی کردن نشست‌های خبری خود برخی از نماینده‌گان جامعه‌ی مدنی را هم در نشست بن برده بودند، ‌ولی آنان در بحث‌های اصلی و تسوید موافقت‌نامه نقشی نداشتند. در آینده باید فعالان حقوق بشر و جامعه‌ی مدنی که در دو دهه‌ی گذشته در افغانستان فعال بودند، نقش بسیار مهم در تلاش‌های حل سیاسی جنگ داشته باشند. این فعالان باید بخشی از هیأتی باشند که افغانستان را در مذاکره برای حل سیاسی جنگ نماینده‌گی می‌کند. هیچ نیروی سیاسی و قدرت بیرونی و داخلی حق ندارد فعالان حقوق بشر،‌ حقوق زن و جامعه‌ی مدنی را از نشست‌هایی که برای حل سیاسی جنگ افغانستان صورت می‌گیرد، بیرون کند. سازمان‌های جهانی مدافع حقوق بشر، سازمان ملل متحد و کشورهایی که در چارچوب وزارت خارجه‌ی‌شان بخش حمایت از حقوق بشر دارند و هر‌سال از کارنامه‌ی سیاه و سفید حقوق بشری دولت‌ها گزارش می‌دهند، باید تلاش کنند تا در آن‌چه که حل سیاسی جنگ افغانستان خوانده می‌شود، عدالت قربانی نشود.

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا
بستن