توزیع پاسپورت در بدل توبه‌نامه؛ پژوهشگر دینی که با پنج ماه تلاش موفق به دریافت پاسپورت نشد

امین کاوه

پس از فروپاشی نظم جمهوریت، روند توزیع پاسپورت در کشور نیز با چالش جدی مواجه شد. در نخستین روزهای سقوط حکومت اشرف غنی، توزیع پاسپورت نیز به‌سان سایر خدمات دولتی متوقف شد. اکثریت مردم به‌گونه قاچاقی از مرزها وارد کشورهای همسایه شده‌اند و پاسپورت به گهری کم‌یاب مبدل شد. در این میان چهره‌های فرهنگی و روشن‌فکران دینی با جدی‌ترین چالش مواجه شدند که اکثریت‌شان پس از هشت ماه نیز قادر به دریافت پاسپورت نشده‌اند.

روند توزیع پاسپورت در پنجشیر هم‌زمان با ۱۴ ولایت دیگر به تاریخ ۱۵ قوس سال ۱۴۰۰ خورشیدی، آغاز شد. این روند اما چندین مرتبه به دلیل آن‌چه مشکلات تخنیکی خوانده می‌شد، متوقف گردید، اما مردم از گرفتن پاسپورت خسته‌گی بر جان و تشنه‌گی بر کام نیاوردند و دست از تکاپو و تلاش نکشیدند. در این مدت شماری از فرهنگیان پنجشیر از روند توزیع پاسپورت شکایت داشته‌اند و تأکید می‌کردند که مسوولان محلی طالبان برای این ولایت با آنان به‌گونه تبعیض‌آمیز بر‌خورد می‌کنند و به بهانه‌های مختلف به قول معروف اکثریت را پشت «نخود سیاه» می‌فرستند و از طی مراحل قانونی اسناد‌شان ابا می‌ورزند.

مهران موحد، پژوهشگر امور دینی است که سخنان روشنگرانه در امور دینی ارایه می‌کند و همه‌ را به تساهل و مدارای مذهبی فرا می‌خواند. روایت آقای موحد از روند توزیع پاسپورت در پنجشیر، مأیوس‌کننده است. او می‌گوید که طالبان در پنجشیر از او خواسته‌اند تا در مقابل اخذ پاسپورت، توبه‌نامه بنویسد و از سخنان روشنگرانه‌اش در امور دینی اظهار ندامت کند.

این پژوهشگر دینی می‌افزاید که حدود پنج ماه پیش برای دریافت پاسپورت برای خود و دیگر اعضای خانواده‌اش به قوماندانی امنیه طالبان در ولایت پنجشیر عریضه نوشته و از نخستین مراجعه‌کننده‌گان بوده است. او می‌گوید که پس از رفت‌و‌آمدهای فراوان، سرانجام به تاریخ چهارم جدی ۱۴۰۰ موفق شده است پول تعرفه خویش را تسلیم بانک کند و پس از یک ماه تلاش مرحله بایویمتریک را نیز پشت سر بگذارد، اما تاکنون موفق به دریافت پاسپورت نشده است.

به گفته این پژوهشگر دینی، اسناد او و برخی از مراجعه‌کننده‌گان دیگر را کمیسیون تسریع و تسهیل روند توزیع پاسپورت که زیر نظر والی و قوماندان امنیه طالبان برای پنجشیر فعالیت می‌کند، از کمپیوترهای اداره پاسپورت پاک کرده و اجازه نمی‌دهند اسناد آنان برای چاپ پاسپورت به مرکز فرستاده شود. آقای موحد می‌افزاید که با مراجعه مکرر، با استدلال‌های غیر‌قانونی مواجه شده است. او به نقل از مسوولان محلی طالبان می‌گوید که آنان گفته‌اند: «مهران موحد افکار انحرافی دارد و عضو جمعیت فکر است و ما اجازه نمی‌دهیم پاسپورتی برایش صادر شود.»

این پژوهشگر دینی می‌گوید که از طرف طالبان برایش گفته شده است: «به ولایت حاضر شود و جلسه‌ای کلان دایر گردد و از سوی برگزار‌کننده‌گان آن جلسه حرف‌های الزام‌آور برای وی دیکته شود و او در حضور جمع کثیری از مردم توبه‌نامه بنویسد و آشکارا از کارهای گذشته‌اش اظهار ندامت کند.» آقای موحد می‌افزاید: «من تا درجه مولوی‌گیری و در مدرسه‌ دینی و در نزد زبده‌ترین علمای مذهبی افغانستان درس‌های دینی را فرا ‌گرفته‌ام و بیش‌تر از بسیاری از مدعیان در خصوص اسلام مطالعه کرده‌ام و چندین سال به طلاب علوم دینی درس دین آموخته‌ام و به معارف دینی خدمت کرده‌ام و ظالمانه‌ترین اتهام در حق من اتهام دوری از ارزش‌های دینی است.»

این پژوهشگر دینی تأیید می‌کند که طبعاً قرائت‌های متفاوتی از متون دینی وجود دارد و او هم بر‌اساس برداشتی که از آموزه‌های اسلامی داشته‌‌، در این سال‌ها قلم و سخن زده ‌است. به گفته او، دین نباید بازیچه‌ دست عده‌ای شود تا بر‌مبنای انگیزه‌های شخصی یا سیاسی آن را حربه‌ای برای آسیب زدن به دیگران بسازند.

آقای موحد تصریح می‌کند که فقط دو بار در جمعیت فکر سخنرانی کرده است که هیچ نسبتی با مسوولان این نهاد ندارد و از منتقدان عملکرد و دیدگاه‌های برخی از افراد در این نهاد نیز است.

به گفته موحد، روشن نیست کسانی که مدعی دینداری و پای‌بندی به اصول اسلام هستند، با چه معیاری به خود حق می‌دهند که پول مراجعان را بگیرند، اما از عرضه خدمات ابا ورزند. این پژوهشگر دینی می‌افزاید: «این یک حق‌تلفی آشکار است. اگر قرار بر این بود که برای ما پاسپورت ندهند، چرا این بازی را راه انداختند و پول‌های ما را به ناروا گرفتند؟»

دیده می‌شود که آقای موحد تنها کسی نیست که از وی خواسته شده است توبه‌نامه بنویسد، بلکه شمار زیادی از کسانی‌ که حرف‌های روشنگرانه زده‌اند، نیز از جمله افراد‌ی‌ا‌ند که از آن‌ها خواسته شده است تا در قبال اخذ پاسپورت توبه‌نامه بنویسند و از بیان حرف‌های‌شان اظهار ندامت کنند.

احمدالله بهراد (مستعار) که از ذکر نامش خود ‌داری می‌کند، نیز به سرنوشت مشابهی گرفتار شده‌ است. او می‌گوید که با سختی‌های فراوان توانسته‌ اسناد خویش را در ولایت پنجشیر طی مراحل کند، اما کمیته روند تسریع و تسهیل از او خواسته است که در یک محفل رسمی از کارکردهای گذشته خویش اظهار پشیمانی کند و توبه‌نامه بنویسد.

در همین حال شماری دیگر از باشنده‌گان پنجشیر نیز از برخورد طالبان با مردم این ولایت ابراز نگرانی می‌کنند و می‌گویند که با وجود داشتن اسناد قانونی و لازمی برای اخذ پاسپورت، از دریافت آن به اتهام دست داشتن در جبهه مقاومت محروم می‌شوند.

در همین حال با تماس‌های مکرر، موفق به دریافت دیدگاه مسوولان محلی طالبان برای پنجشیر نشدیم.

دکمه بازگشت به بالا