اختلاف ‌نظرها در حوزه جمهوریت پیش از برگزاری نشست استانبول

حسیب بهش

در حالی که رای‌زنی‌ها روی تعیین زمان دقیق نشست استانبول ادامه دارد، اختلاف‌ها در حوزه جمهوریت بالا گرفته است. معاونیت دوم ریاست جمهوری می‌گوید که مسوده طرح صلح «کاستی‌ها و ضعف‌های بسیار زیادی» دارد؛ زیرا در بحث دوره گذار و نظام آینده «چندین گزینه» بدون تحلیل شدن مزایا و معایب آن درج شده، اما هیچ‌گونه انسجامی میان نظرها و طرح‌های مختلف صورت نگرفته است. سرور دانش، معاون دوم ریاست جمهوری معتقد است که با توجه به «برخورد توهین‌آمیز» با طرح رییس جمهور غنی، برجسته شدن دیدگاه یک حزب خاص، تقسیم قدرت میان اقوام و برخی دیگر از موارد، باید این طرح از نو و با دقت بیش‌تری به گونه «جامع» و «مورد توافق» تدوین شود. دانش با انتقاد پیرامون عجله در نشر طرح، گفته است که نباید این کار پیش از تصویب کمیته رهبری و «تصویب نهایی رهبری دولت» صورت می‌گرفت. این در حالی است که براساس توافق سیاسی، رهبری روند صلح بر عهده شورای مصالحه است و تنها این نهاد است که در بحث صلح تصمیم می‌‌گیرد. کمیته‌ تهیه و توحید مسوده‌ طرح صلح اما می‌گوید که طرح با درج دو گزینه توحید شده است تا به این ترتیب، هیأت دولت با یک طرح و دو گزینه به استانبول برود. به باور اعضای این کمیته، این طرح به هدف تأمین وحدت ملی و وحدت سیاسی توحید شده است و دعوت کردن همه به یک طرح، «غیرعملی» است. این کمیته هم‌چنان ادعای توهین به طرح رییس جمهور غنی را رد می‌کند و محدود شدن این طرح به دیدگاه یک حزب خاص را توهین به احزاب می‌داند. این اختلاف نظرها در حالی شکل می‌گیرد که رای‌زنی روی تعیین زمان برگزاری نشست استانبول ادامه دارد. قرار است در جریان روزهای آینده زمان برگزاری این نشست روشن شود.

هم‌زمان با نزدیک شدن زمان برگزاری نشست استانبول، اختلاف‌ نظرها در حوزه جمهوریت در مورد طرح پیشنهادی دولت شدت گرفته است. محمدسرور دانش، معاون دوم ریاست جمهوری در پایان روز دوشنبه، بیست‌وسوم حمل در یادداشتی که در صفحه فیس‌بوک معاونیت دوم ریاست جمهوری نشر شد، بر طرح صلح گروه توحید شورای عالی مصالحه انتقاد کرد. او این مسوده را «کوتاه» و «ابتدایی» عنوان کرد و گفت که طرح توحید شده توسط گروه فنی شورای عالی مصالحه ملی «کاستی‌ها» و «ضعف‌های بسیار زیادی» دارد. او دست‌کم هشت مورد از انتقاد را پیرامون مسوده طرح توحید شده مطرح کرده است. به گفته آقای دانش، در مسوده «هیچ‌گونه توحید و انسجامی بین نظرها و طرح‌های مختلف جانب جمهوریت صورت نگرفته است»؛ زیرا به باور او، در بحث دوره گذار و نظام آینده «چندین گزینه» ارایه شده و هیچ‌گونه تحلیلی در مورد مزایا و معایب این طرح‌ها انجام نشده است. آقای دانش گفته است: «در این صورت بهتر این بود که گروه تخنیکی توحید نظریات صادقانه اعلام می‌کرد که موفق به توحید طرح‌ها نشده و نیاز به وقت بیش‌تر دارد».

او هم‌چنان تصریح کرده است که با طرح رییس جمهور و حکومت «برخورد توهین‌آمیز» شده است و به جز یک تصویر از فهرست آن، هیچ‌گونه توضیحی ارایه نشده است. به باور آقای دانش، باید امتیازات طرح رییس جمهور به عنوان گزینه نخست برجسته می‌شد؛ اما به جای آن در بحث طرح دولت انتقالی «چندین برابر» توضیحات و تفصیلات داده شده است. او این نگرش گروه فنی شورای مصالحه را «یک‌جانبه» خواند و گفت که با این کار «عمداً» خواسته شده است که طرح حکومت مبهم جلوه داده شود و به حاشیه برود. به باور معاون دوم رییس جمهور، طرح دولت انتقالی به صورت عمده طرح زلمی خلیل‌زاد را محور قرار داده است و بدون ابتکاری، همه عناصر آن را با تعدیلات و اصلاحات تأیید کرده است.

به باور سرور دانش، طرح اخیر شورای مصالحه «به جای تقویت اجماع در جبهه جمهوریت، اختلافات در درون جبهه جمهوریت را برجسته ساخته است و به همین جهت به هیچ صورت قابل ارائه به نشست استانبول یا نشست دیگر نیست». او پیشنهاد کرده است که این طرح باید از نو و با دقت بیش‌تری به گونه «جامع» و «مورد توافق» تدوین شود. او به عجله در نشر مسوده طرح صلح پیش از تصویب توسط کمیته رهبری شورای عالی مصالحه ملی و «تصویب نهایی رهبری دولت» انتقاد کرده و گفته است که این کار سبب امتیازدهی به طالبان، تضعیف دولت و نشان دادن چندپارچه‌گی جمهوریت می‌شود. بحث «تصویب نهایی رهبری دولت» در حالی از سوی معاونیت دوم ریاست جمهوری مطرح می‌شود که پیش‌تر براساس توافق‌ سیاسی بیست‌وهشتم ثور ۱۳۹۹، شورای عالی مصالحه ملی رهبری روند صلح را برعهده دارد. احتمال می‌رود بحث تصویب طرح حوزه جمهوریت توسط ارگ در ادامه به اختلاف‌ها بیفزاید.

افزون بر این موارد، آقای دانش افزود که طرح توحید شده در حقیقت دیدگاه تنها یک جناح یا یک حزب را برجسته ساخته است. ظاهراً هدف او از این جناح، حزب جمعیت اسلامی بوده است. به باور معاون دوم رییس جمهور، نظام پارلمانی یا صدارتی برای دوره انتقالی یا نظام آینده تنها نظر یک حزب است و نباید به عنوان نظر حوزه جمهوریت، اقوام و احزاب عنوان شود؛ زیرا به گفته او، زمینه تطبیق نظام کامل پارلمانی با توجه به مساعد نبودن بستر نظام حزبی فراگیر «فراهم نیست» و این نظام در تاریخ سیاسی افغانستان موفق نبوده است. سرور دانش مسوده طرح صلح را «تقسیم قدرت بین دو قوم» عنوان کرد که «به نام نظام صدارتی یا پارلمانی و در لفافه تمرکززدایی ارائه شده و یکی را مستحق ریاست جمهوری و دیگری را مستحق صدراعظمی دانسته است». به باور دانش، کسانی که در سال‌های اخیر «شعار صدراعظمی» سر می‌داند و می‌دهند، «در حقیقت جامه مفشن این مقام را برای قوم خاصی دوخته‌اند».

دانش با مطرح کردن سوال‌هایی در مورد «تکلیف دیگر اقوام»، «مشارکت عادلانه» با توجه به «تنزل اقوام دیگر» در این طرح به درجه‌های پایین‌تر و احتمال گسترش شکاف‌ها و تضادهای قومی، از این طرح انتقاد کرده است. او با پیشنهاد نظام ریاستی، گفته است که این روش می‌تواند هدف طرح صلح مبنی بر پایان جنگ و مشارکت عادلانه اقوام را «بیش‌تر» و «بهتر» برآورده سازد. او خصوصیات این پیشنهاد را در این یادداشت طوری برشمرده است که رییس جمهور از یک قوم و چهار معاون آن از اقوام دیگر باشد. به باور دانش این نظام «با واقعیت‌های کشور مطابقت دارد»، «از تمرکز می‌کاهد»، «زمینه پذیرش در میان همه اقوام و گروه‌های سیاسی کشور دارد» و «از بیش‌تر شدن شکاف‌ها و تضادهای قومی جلوگیری می‌کند». او تصریح کرده است: «ما نباید همیشه هر جامه‌ای را تنها برای اندام خود بدوزیم و در هر طرحی تنها برای خود یک جایگاه تعریف کنیم. باید منافع عمومی و نظریات همه جریان‌ها را احترام کنیم و هر گونه طرح و نظریه‌پردازی باید منطبق با واقعیت‌های جامعه افغانستان و برگرفته شده از آرای همه جناح‌ها، اقوام، کتله‌های اجتماعی و نخبه‌گان کشور باشد. هیچ‌کسی نباید دیدگاه خود را بر دیگران تحمیل کند و آن را نظر نهایی و مساوی با حقیقت بپندارد».

در همین حال، گفته‌های سرور دانش با واکنش محمدیونس قانونی روبه‌رو شد. قانونی که مسوولیت ریاست کمیته‌ تهیه و توحید مسوده‌ طرح صلح را در شورای عالی مصالحه ملی عهده‌دار است، روز سه‌شنبه، بیست‌وچهارم حمل در نشست خبری گفت که برای توحید طرح‌ها «جلسات نفس‌گیر» داشته است و راه سومی را که برای صلح نیاز است، انتخاب کرده است. به گفته قانونی، یکی از طرح‌های ارائه شده، طرح رییس جمهور غنی بود که بدون توضیحات در یک صفحه به کمیته تهیه و توحید طرح‌های صلح آمده بود. با این حال، او گفت که طرح رییس جمهور غنی در یک صفحه به کمیته توحید طرح‌ها رسید و تا زمانی که طرح نهایی و به رییس شورای عالی مصالحه ملی سپرده شد، جزئیات بیش‌تری از آن نیامده بود.

به گفته قانونی، به طرح رییس جمهور غنی اهانت نشده است و اخلاقاً حرمت ریاست جمهوری را درک می‌کند. او با تأکید به درج گزینه «حکومت صلح» و «دولت انتقالی صلح»، تصریح کرد که به این ترتیب، هیأت اعزامی افغانستان به نشست استانبول با یک طرح اما دو گزینه شرکت می‌کند. او تأکید کرد که این طرح به هدف تأمین وحدت ملی و وحدت سیاسی توحید شده است و دعوت کردن همه به یک طرح، غیرعملی است. محمدیونس قانونی در واکنش به سخنان سرور دانش که گفته است که طرح توحید شده در شورای عالی مصالحه ملی براساس نظریات یک حزب تهیه شده است، گفت که حزبی که سرور دانش عضویت آن را دارد، «توافق‌نامه صلح» را با تمام قوت حمایت کرده است.

او اظهارات سرور دانش را «توهین» به احزاب خواند. به گفته قانونی، علاوه بر احزاب، مقام‌های حکومتی نیز در کمیته توحید طرح‌ها حضور داشتند و طرح جمعیت غیر از طرحی است که توحید شده است. محمدیونس قانونی هم‌چنان گفت که در هیچ جای طرحی که توحید شده، گفته نشده است که چه کسی و کدام قوم رییس جمهور باشد و یا هم نخست‌وزیر. یونس قانونی گفت که اگر سرور دانش طرح توحید شده را یک‌بار به دقت می‌خواند، طرح پیشنهادی خود را در آن می‌یافت. گفتنی است که سرور دانش عضو حزب وحدت اسلامی افغانستان به رهبری محمدکریم خلیلی است.

این در حالی است که هم‌‌اکنون رای‌زنی‌ها در مورد تعیین زمان دقیق برگزاری نشست استانبول ادامه دارد. منابع به روزنامه ۸صبح می‌گویند که احتمال دارد زمان دقیق برگزاری این نشست در جریان دو روز آینده روشن شود. طالبان نیز تصریح می‌کنند که پس از پایان رای‌زنی‌ها، موقف‌شان را اعلام می‌کنند. نشست استانبول به رهبری سازمان ملل متحد، امریکا، ترکیه و قطر برگزار و در آن در مورد ایجاد دولت انتقالی صلح تصمیم گرفته می‌شود. زمان احتمالی آغاز این نشست بیست‌وهفتم حمل است که طالبان پیش‌تر با آن مخالفت کرده‌اند.

دکمه بازگشت به بالا