شمارش معکوس برای آغاز مذاکرات بین‌الافغانی؛ اختلاف‌ نظرها پیرامون رهایی زندانیان هنوز پابرجاست

حسیب بهش

هر چند یک منبع آگاه از گفت‌وگوهای صلح می‌گوید که مذاکرات بین‌الافغانی تا یک هفته دیگر آغاز خواهد شد، اما به نظر می‌رسد که تفاوت دیدگاه میان حکومت و طالبان پیرامون رهایی زندانیان گروه طالب هم‌چنان پابرجا مانده است. حکومت می‌گوید که یک‌جا با نهایی شدن روند رهایی زندانیان، فردا اعلام می‌کند که چند نفر از پنج هزار زندانی پیشنهاد شده طالبان را آزاد خواهد کرد و بدیل آن نیز مشخص خواهد شد. طالبان اما خواستار تسریع این روند شده و تصریح می‌کنند که در صورت‌ آزاد نشدن کامل زندانیان‌شان، روی میز مذاکره حاضر نمی‌شوند. زلمی خلیل‌زاد نیز پس از گفت‌وگو با مقامات افغان گفته است که تاخیر در آغاز مذاکرات بین‌الافغانی فرصت‌ را به تخریب‌کننده‌گان صلح در افغانستان مهیا می‌کند. همه این مسایل در حالی مطرح می‌شود که به تازه‌گی اطلاعاتی مبنی بر ادامه روابط طالبان با گروه القاعده از سوی شورای امنیت ملل متحد و وزارت دفاع امریکا همه‌گانی شده است. با آن‌که گروه طالبان ادامه روابط‌ این گروه با القاعده را تکذیب کرده و می‌گوید که به تفاهم‌نامه دوحه پابند است، اما نشر این گزارش‌ها نگرانی‌های‌ حکومت را در پی داشته است.

صحبت‌های اخیر محمداشرف غنی، رییس جمهور در مورد تبادله زندانیان، سبب شکل گرفتن گمانه‌زنی‌های تازه‌ای پیرامون این روند در کشور شده است. آقای غنی چهارشنبه شب، یازدهم سرطان در گفت‌وگو ویژه با تلویزیون ملی تصریح کرد که روند رهایی زندانیان توافق‌شده طالب روز یک‌شنبه نهایی می‌شود و حکومت موقفش پیرامون سایر مسایل مربوط به این روند را همه‌گانی خواهد کرد. وی که به پرسش‌ها پیرامون روند صلح پاسخ می‌داد، افزود که بر اساس دوسیه‌های زندانیان گروه طالب، حکومت فردا یک‌شنبه، سیزدهم جوزا به چارچوب نهایی در این روند می‌رسد و مطابق به آن خواهد گفت که تا چه اندازه از زندانیان طالب از زندان‌ها آزاد می‌شوند و بدیل آن، چه خواهد بود. به گفته رییس جمهور غنی، روند کنونی تبادله زندانیان یک طرفه نیست و بدون رهایی زندانیان نیروهای امنیتی به پیش برده نمی‌شود.

وی در ادامه صحبت‌هایش پیرامون رهایی زندانیان طالب گفت که قانون اساسی به رییس جمهور در امر رهایی زندانیان صلاحیت بیش‌تری بوده، اما این صلاحیت‌‌ها در کُد جزای کشور محدود است. آقای غنی تصریح کرد که رهایی هر زندانی طالب به تاییدی اداره لوی‌سارنوالی، ریاست امنیت ملی و اداره تنظیم امور زندان‌ها نیاز دارد و باید هر سه اداره آن را امضا کنند. به این ترتیب، وی روند رهایی زندانیان طالب در کشور را به نهادهای مختلف و سرانجام به تاییدی مردم وابسته دانست، زیرا به باور وی، «هر صلحی که می‌آید، باید مردم افغانستان آن را بپذیرند و آخرین فیصله باید از مردم، لویه‌جرگه و پارلمان افغانستان باشد.» رییس جمهور غنی دلیل تاخیر در روند رهایی زندانیان را نیز نبود اجماع در «قیمت صلح» عنوان کرد. وی در صحبت‌هایش گفت که مردم در آوردن صلح اجماع دارند، اما این اجماع در مورد قیمت آن هنوز وجود ندارد.

هم‌زمان با این صحبت‌ها، روند تبادله زندانیان از چندی بدین‌سو با کُندی دنبال شده که به وضوح نمایان‌گر اختلاف‌های دیدگاهی و حتا آماری در این روند است. پس از تبادل کم‌تر از پنج هزار زندانی میان دو طرف در جریان چهار ماه اخیر (که حدود چهار هزار زندانی طالب و حدود ۷۰۰ زندانی نیروهای امنیت را شامل‌اند) طالبان تاکنون حتا یک اینچ از موقف‌گیری‌‌‌شان عقب ننشسته‌اند. ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی این گروه روز جمعه، سیزدهم سرطان به روزنامه ۸صبح گفت که مذاکرات بین‌الافغانی تا زمان رهایی کامل زندانیان طالب آغاز نخواهد شد. وی اما افزود که این روند در کُل شکل امتحانی دارد و نمایان‌گر میزان اعتماد متقابل حکومت و این گروه است. به گفته ذبیح‌الله مجاهد، نیاز است که دو طرف از ملاحظات در شرایط کنونی بگذرند و تمام توان‌شان را بر تبادله هرچه زودتر زندانیان متمرکز سازند. سخنگوی طالبان تصریح کرد که این گروه بر رهایی کامل زندانیان متعهد است و زندانیان طالب نیز باید بر اساس توافق‌نامه امضا شده، آزاد شوند.

از سویی هم، تفاوت در آمارهای طالبان آزاد شده محسوس بوده و مشخص نیست که این تفاوت آماری میان دو طرف چگونه و چه زمانی حل خواهد شد. حکومت پیش‌تر گفت که سه هزار و ۸۹۵ زندانی طالب را از زندان‌های کشور آزاد کرده، اما آمار طالبان حکایت دیگری دارد. به گفته ذبیح‌الله مجاهد، حکومت تاکنون حدود سه هزار ۵۸۰ زندانی طالب را از زندان‌‌ها آزاد کرده و به این ترتیب، حدود یک هزار و ۴۰۰ زندانی دیگر این گروه هنوز در زندان‌های حکومت به سر می‌برند. این تفاوت‌های آماری پیش‌تر نیز مطرح شده بود، اما دو طرف تاکنون به گونه واضح در مورد آن صحبت نکرده‌اند. گفتنی است که بر اساس آمارهای ارایه شده از سوی طالبان، این گروه تا کنون ۷۳۷ زندانی نیروهای امنیتی را از زندان‌هایش آزاد کرده است. شورای امنیت ملی هر چند پیش‌تر گفته بود که برخی از زندانیان آزاد شده اعضای نیروهای امنیتی نیستند، اما در روزهای اخیر پیرامون این موضوع نپرداخته است.

 منابع می‌گویند که مذاکرات بین‌الافغانی تا یک هفته دیگر آغاز می‌شود

هم‌زمان با تاکید طالبان مبنی بر ارتباط مستقیم مذاکرات بین‌الافغانی با رهایی کامل زندانیان این گروه، یک منبع آگاه از گفت‌وگوها صلح می‌گوید که این مذاکرات تا یک هفته دیگر آغاز می‌شود. با این همه، وزارت دولت در امور صلح (که دارالانشای شورای عالی مصالحه ملی نیز به شمار می‌آید) می‌گوید که هنوز زمان و مکان دقیق مذاکرات مشخص نشده، اما این موارد به زودی روشن می‌شود. ناجیه انوری، سخنگوی این وزارت به روزنامه ۸صبح گفت که هم‌آهنگی میان دو طرف ادامه یافته که و اکنون بیش‌تر روی تعیین زمان مشخص و مکان مذاکرات متمرکز است. با این حال، وی تصریح کرد که دور اول یا شروع مذاکرات در قطر صورت خواهد گرفت. گروه طالبان در سهم خود تایید می‌کنند هنوز روی زمان و مکان مشخص مذاکرات بین‌الافغانی توافق نشده است.

رییس جمهوری غنی نیز در مصاحبه ویژه‌اش با تلویزیون ملی به زمان و مکان احتمالی مذاکرات بین‌الافغانی پرداخت. وی هر چند تصریح کرد که گفت‌وگوهای روی تعیین زمان و مکان مذاکرات بین‌الافغانی میان دو طرف ادامه یافته، اما خاطر نشان ساخت که مذاکرات باید در مکان‌های مختلف برگزار شود و همه گزینه‌های میزبانی دخیل شوند؛ موقفی که پیش‌تر طالبان نیز در گفت‌وگو با روزنامه ۸صبح بر آن تاکید کردند. به گفته‌ی آقای غنی، اندونیزیا، ازبیکستان، آلمان، ناروی، چین، روسیه و جاپان از کشورهایی‌اند که برای میزبانی این گفت‌وگوها اعلام آماده‌گی کرده‌اند. وی اما در ادامه صحبت‌هایش تصریح کرد که قرار است حکومت در هفته جاری و پیش از آغاز مذاکرات بین‌الافغانی با ۱۸ کشور همسایه‌ی دور و نزدیک صحبت کند و سپس با جامعه‌ی بین‌المللی وارد گفت‌وگو شود. به باور رییس جمهور غنی، از آن‌جایی که صلح، بخش‌های «مذاکرات روی میز» و «مذاکرات آن‌سوی میز» را شامل است و جنگ کشور نیز گسترده‌تر بوده، نیاز است که اجماع ملی، منطقه‌ای، بین‌المللی و جامعه‌ی اسلامی آورده شود. به گفته او، کار روی این موضوع به شدت ادامه دارد و مردم نتیجه آن را خواهند دید.

امریکا اما خواستار آغاز سریع‌تر مذاکرات بین‌الافغانی است و تاخیر در آن را به نفع «تخریب‌کننده‌گان صلح» می‌داند. زلمی خلیل‌زاد، فرستاده ویژه امریکا برای افغانستان روز جمعه، سیزدهم سرطان در یک سلسله توییت‌هایی از لابه‌لای صحبت‌هایش با رییس جمهور غنی و عبدالله عبدالله، رییس شورای عالی مصالحه ملی پرده برداشته است. به گفته خلیل‌زاد، در گفت‌وگو با رییس جمهور و رییس شورای عالی مصالحه تاکید شده که باید گام‌های ضروری و بعدی روند صلح با فوریت برداشته شده و موضوعات باقی‌مانده برای شروع مذاکرات صلح هرچه زودتر حل شود. وی هرچند اشاره مستقیم به تخریب‌کننده‌گان روند صلح نداشته، اما پیش از این بارها از تخریب‌کننده‌گان این روند یاد کرده است. او حملاتی را که اخیراً در کابل علیه روحانیون، روزنامه‌نگاران، سارنوالان و فعالان حقوق بشری صورت گرفته است، به تخریب‌کننده‌گان صلح نسبت داده است. گفتنی است که زلمی خلیل‌زاد پیش‌تر نیز به دو طرف هشدار داده بود که گروه‌هایی در کشور در پی تخریب روند صلح‌اند.

نگرانی‌های رابطه طالبان با القاعده هم‌چنان پابرجاست

گزارش اخیر وزارت دفاع امریکا مبنی بر ادامه رابطه گروه طالبان با القاعده در شبه جزیره هند اما نگرانی‌های پیرامون آینده پس از صلح را بیش‌تر ساخته است. این گزارش در حالی نشر شد که پیش از این، شورای امنیت سازمان ملل متحد نیز با نشر یک گزارش، از این موضوع ابراز نگرانی کرده بود. حکومت می‌گوید که ادامه رابطه گروه طالبان با القاعده مطرح بحث بوده و نگرانی‌های حکومت را در پی داشته است. صدیق صدیقی، سخنگوی ارگ ریاست جمهوری به روزنامه ۸صبح گفت که جنگ‌جویان طالب هنوز رابطه‌شان با گروه‌های هراس‌افگنی را پایان نداده‌اند. وی افزود که حکومت باور دارد که طالبان هنوز پیرامون قطع روابط شان با گروه‌های هراس‌افگن، اقدام نکرده‌اند و این موارد در گزارش پنتاگون نیز وضاحت یافته است.

طالبان اما هر گونه رابطه‌شان با گروه القاعده را در شرایط کنونی رد می‌کنند. ذبیح‌الله مجاهد افزود که جنگ‌جویان القاعده پس از حضور امریکا در افغانستان و حملات پی‌هم‌شان، این‌جا را ترک کرده‌اند و در جریان بهار عربی نیز بیش‌تر به کشورهای شان بازگشته‌اند. وی افزود که این گروه پس از آن هیچ‌ تماسی با اعضای گروه القاعده نداشته‌اند و از سویی هم، بر مواد تفاهم‌نامه صلح دوحه متعهد مانده است. در توافق‌نامه صلح امریکا با طالبان آمده است که خاک افغانستان پس از برقراری صلح با گروه طالبان بر ضد امریکا استفاده نخواهد شد. پیش‌تر، شورای امنیت سازمان ملل متحد نیز گفته بود که گروه طالبان روابط‌ش با القاعده را ثابت نگه داشته‌ و حتا در برخی از موارد در مذاکرات با امریکا از این اعضای این گروه نظر خواسته است.

باید گفت که هم‌زمان با مطرح شدن بحث رهایی زندانیان، آغاز مذاکرات بین‌الافغانی و نگرانی‌ها از ادامه روابط گروه طالبان با القاعده، سطح خشونت‌ها در کشور هم‌چنان بلند نگه داشته شده است. هر چند حکومت آتش‌بس در جریان مذاکرات را از پیش‌شرط‌های صلح نمی‌داند، اما بارها بر عملی شدن این طرح در کشور تاکید کرده است. پیش‌تر، شورای امنیت ملی گفته بود که طالبان در اخیر جوزا، هفته خونینی را رقم زده‌اند که در نتیجه آن، ۲۹۱ نیروی امنیتی کشته و ۵۵۰ تن دیگر نیز زخمی شده‌اند. هم‌زمان با این، این شورا تصریح کرده بود که علاوه بر نیروهای امنیتی، ۱۴۸ غیرنظامی در جریان همان هفته «کشته یا زخمی» شده‌اند.

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا
بستن