کرونا؛ آغاز یک انقلاب دیجیتالی در نظام تحصیلی افغانستان

محمدحنیف فرزان، معاون سخنگوی وزارت تحصیلات عالی

کرونا به یک بحران بین المللی مبدل شده است؛ بحرانی که تمام ابعاد زنده‌گی را تحت شعاع قرار داده، جهان زخم خورده، گرگ کرونا در کمین است تا انسان‌های را شکار کند و نظم جهان را برهم زده است. بر علاوه نهاد‌های دیگر، نهادهای آموزشی در جهان نیز از شر کرونا در امان نیست، بنا بر آمار یونسکو در حداقل ۴۹ کشور در پنج قاره دنیا نظام‌های آموزشی تحت تاثیر قرار گرفته اند، نهادهای آموزشی ۳۰ کشور کاملا تعطیل شده و بیش از ۳۹۱ میلیون دانش آموز و دانشجو و از جمله حدود ۵۰۰ هزار دانشجو در افغانستان خانه‌نشین گردیده‌اند.

صرف نظر از تمام پی‌آمد‌های اجتماعی، اقتصادی و بهداشتی ناشی از آن، یکی از محسوس‌ترین نتایج آن تحت تاثیر قرار دادن نظام‌های آموزشی در حداقل ۴۹ کشور، تعطیلی سراسری مراکز آموزشی ولو به مدت کوتاه و در واکنش به یک اضطرار خسارات سنگینی را بر جامعه و اقتصاد وارد می‌کند و البته مانند بسیاری مسایل دیگر کودکان و خانواده‌های فقیر و محروم را بیش از دیگران در تنگنا قرار می‌دهد.

در برخی از کشورها، دولت‌ها برنامه‌های جایگزینی را برای ادامه فرایند آموزش به اجرا درآورده‌اند از جمله این برنامه‌ها، آموزش از راه دور از طریق برنامه‌های رادیویی و تلویزیونی هم‌چنین استفاده از اینترنت برای آموزش آنلاین است. اما اجرای این برنامه‌ها هم خالی از چالش و دغدغه‌ نیست. از جمله مهم‌ترین چالش‌هایی که پیش روی استفاده از روش‌های آموزش آنلاین به عنوان بدیلی برای دانشجویان قرار دارد، برق، انترنت، وسایل تکنولوژی و نو بودن این پدیده می‌باشد.

افغانستان هم در عصر کرونا برای ادامه فرایند آموزش اقدام به راه اندازی طرح بدیل آموزش حضوری به شیوه الکترونیک کرده است که می‌توانند از توقف تحصیلی جلوگیری نموده و در شرایط کنونی با وجود چالش‌های موجود موثر واقع گردد. گرچه بحران بیماری همه‌گیر کرونا سبب توقف فعالیت نهاد‌های آموزشی به منظور پیشگیری از شیوع بیماری شد اما آغاز فعالیت آموزش آنلاین برای جبران این خلاء به عنوان راه‌کاری برای تبدیل تهدید به فرصت، خود زمینه‌ساز رشدی دیگر در عرصه آموزش در افغانستان شده است.

آموزش از راه دور در قالب فضای مجازی به صورت برخط (آنلاین) یا آفلاین، راه‌اندازی سامانه‌های الکترونیک آموزش برای استمرار تعلیم و تربیت دانش‌آموزان و دانشجویان با ارایه دروس مقاطع مختلف تحصیلی شیوه‌ای است که گرچه پیش از این هم در قالب‌های خاص و محدود در نظام تحصیلی کشور مورد استفاده بوده اما تحت شرایط بحران شیوع بیماری کرونا برای نخستین بار در افغانستان به طور عام به کار گرفته شده است.

این روش که در وضعیت بحرانی کنونی تنها راه ممانعت از توقف فعالیت آموزش و پرورش در کشور شناخته می‌شود در همین مدت کوتاه از اجرا، نشان داد نه تنها آموزش و پرورش تعطیل‌بردار نیست بلکه آموزش آنلاین با وجود آسیب‌ها و کاستی‌های احتمالی در مجموع به عنوان ابزاری برای تداوم آموزش و حضور دانشجویان در فضای آموزش، اقدامی لازم و ضروری برای توسعه دانش و توان‌افزایی نسل آینده‌ است.

آموزش آنلاین در شرایط بحرانی کنونی، پدیده‌ای به سرعت در حال رشد در سطح جهان است تا آنجا که نمود انقلاب آموزشی در عرصه آموزش و پرورش محسوب می‌شود و یک فرصت استثنایی را برای تحول در نظام آموزشی کشور فراهم کرده است. فرصت استثنایی ایجاد شده در این شیوه آموزش باید سالها قبل در نظام آموزشی ما مورد بهره‌برداری قرار می‌گرفت. باید بپذیریم با این که ممکن است زیرساخت، امکانات و ابزارهای آموزش آنلاین در تمام بخش‌های جامعه وجود نداشته باشد که این هم ناشی از بی عدالتی و نابرابری آموزشی است با این حال باید از فرصت پیش آمده استفاده بهینه و مطلوب شود.

آموزش آنلاین چیست؟

هنگامی که صحبت از تحصیل به عمل می‌آید، الگوی مشخصی تعریف می‌شود. تا اوایل قرن بیست و یکم تحصیل در یک محیط آموزشی بود که شاگردان به واسطه‌ی یک معلم هدایت می‌شدند. حضور فیزیکی افراد امری بدیهی بود و هر روش دیگری از یادگیری در بهترین حالت، به نحوی زیر سوال برده می‌شد. سپس با تحول دنیای کامپیوتری، چشم‌انداز یادگیری تغییر بنیادی کرد و آموزش هم مانند سایر ابعاد زنده‌گی، با پیش‌رفت تکنولوژی، شکل تازه‌ای به خود گرفت.

جامعه امروزی ما در حال رشد در زمینه‌های گوناگونی است این تحول نه تنها در فناوری و ابزارها خلاصه نمی‌شود بلکه نحوه آموزش را نیز دچار تغییر کرده است. در دنیای امروزی افراد باید بتوانند اطلاعات، دانش و مهارت‌های لازم برای زنده‌گی آسان و موفق را از طریق استفاده از منابع اطلاعاتی و ارتباطی متنوع به دست آورند. پدیدار شدن تکنولوژی‌های جدید در حوزه ارتباطات و اطلاعات، سبب ظهور اصطلاحات و مفاهیم جدیدی شده است. بطور مثال می‌توان به این مفاهیم اشاره کرد: تجارت الکترونیک، بانکداری الکترونیک، کسب و کار الکترونیک، نشر الکترونیک، شهر الکترونیک. از دیگر مفاهیم جدیدی اند که متعاقباً شکل گرفت اصطلاح آموزش الکترونیک می‌باشد که در حوزه تعلیم و تحصیل مطرح شد و توجه زیادی را به خود جلب کرد.

امروزه، دیگر نمی‌توان با طرز تلقی گذشته و سوگیری‌های کهنه به استاد و دانشجو نگریست. در حال حاضر، جامعه امروزی به افراد تحصیل کرده که از قدرت تصمیم گیری برخوردار بوده و بتوانند در دنیایی که روز به روز در حال تغییر است، براساس توانایی خود در اندیشیدن، عمل و برقراری ارتباط با دیگران به اجرای تصمیمات بپردازند، نیاز دارد. بایستی تمامی افراد، موسسات و نظام‌های آموزشی خود را برای تغییرات مختلفی که یادگیری را امری ضروری می‌سازد، آماده سازند. اگر نظام آموزشی و نسل نو ما خواهان مشارکت در جامعه‌ای باشد که براساس دانش و فناوری حرکت می‌کند، باید خود را برای این تحول عظیم و حیاتی آماده نماید و مزایای استفاده از این فناوری با توجه به اهداف نظام آموزشی را به عرصه ظهور برسانند.

ظهور فناوری اطلاعات و ارتباطات دریچه‌ی جدیدی را فرا روی انسان گشوده و بر جنبه‌های مختلف زنده‌گی فردی و اجتماعی او تاثیر گذاشته است. انسان سعی کرده با افزایش دانش خود در این زمینه از آن به شکل‌های گوناگون استفاده کند که از جمله آنها در آموزش است. حتی امروزه در مفهوم سواد نیز تغییرات شگرفی صورت گرفته است. دیگر از آن به عنوان سواد سنتی یاد نمی‌شود. سواد در گذشته تنها در خواندن، نوشتن و محاسبه کردن خلاصه می‌شد و اکنون از سواد به شکل پیش‌رفته آن به عنوان سواد اطلاعاتی استفاده می‌شود که با توجه به تحولات جامعه کنونی ضروری به نظر می‌رسد. در این شرایط یکی از اصلی ترین وظایف سازمان‌های مختلف، از جمله مؤسسات آموزشی به‌هنگام‌سازی خود و دانش آموزان با این تغییر وتحولات همراه با پیش‌رفت‌های جدید می‌باشد.

تردیدی نیست که آینده هر جامعه‌ای به کیفیت و نحوه کاربرد آموخته‌هایی است که در زمینه علمی به کار برده می‌شود. در دنیای امروز در حیطه آموزشی میزان دسترسی به اطلاعات علمی و هم‌چنین استفاده از فناوری‌های جدید و نحوه کاربرد آنها به ویژه در تولید علمی‌، معیار رشد و پیش‌رفت محسوب می‌گردد به طوری‌که این امر در رتبه‌بندی آنها تأثیر بسزایی دارد. از سوی دیگر در جامعه اطلاعاتی و عصر اطلاعات، دست‌یابی و نیل به سواد اطلاعاتی امری ضروری است. نیاز دانش آموزان و دانشجویان برای دستیابی به منابع معتبر و کارآمد بر همه‌گان مبرهن و آشکار است .

آموزش آنلاین روش یادگیری از راه دور است؛ به این معنا که دانش‌آموزان می‌توانند بخشی یا تمام دوره‌ها را بدون نیاز به حضور فیزیکی در صنف بگذرانند. روش‌های یادگیری آنلاین در شرایطی که رفت و آمد روزانه غیر عملی باشد ضروری است. آموزش‌های آنلاین جایگزین مفیدی برای دانش‌آموزان مبتلا به بیماری‌های مزمن یا معلولیت هستند. یادگیری از راه دور برای افراد شاغل که وقت شرکت در دوره‌های سنتی را ندارند نیز مناسب است. هم‌چنان آموزش آنلاین در شرایط اضطراری مانند شرایط امروز که برخواسته از ویروس کرونا می‌باشد بهترین وسیله هم برای یادگیری و هم کسب مهارت‌ها است.

در حقیقت، یادگیری آنلاین ابزار یا سیستم آموزشی مبتنی بر کامپیوتر است که به شما این امکان را می‌دهد در هر کجا و هر زمان به یادگیری بپردازید. امروزه یادگیری آنلاین بیش‌تر از طریق اینترنت اجرا می‌شود حال آن که در گذشته این عمل از تلفیق میتودهای مبتنی بر کامپیوتر نظیر سی-دی رام صورت می‌گرفت. فناوری به قدری پیش‌رفت کرده است که فاصله‌ی جغرافیایی با استفاده از ابزاری که به شما این حس را می‌دهد که گویی در صنف درس نشسته‌اید، از بین رفته است. یادگیری آنلاین این توانایی را به شما عرضه می‌کند که موارد درسی را در قالب‌های مختلفی از جمله ویدیوها، تصاویر متحرک، اسناد word و pdf به اشتراک بگذارید. اجرای وِب‌ینارها (صنف‌های زنده و آنلاین) و ارتباط با اساتید از طریق چت و سایت‌های پرسش و پاسخ از دیگر گزینه‌های موجود برای کاربران است.

تعداد بسیار زیادی از سیستم‌های مختلف یادگیری آنلاین و میتود‌های دیگری وجود دارند که به دوره‌های آموزشی قابلیت دسترسی می‌دهند. با ابزار صحیح فرآیندهای گوناگون هم‌چون نمره‌ دهی امتحانات یا فرآیند تولید محتوا به صورت خودکار عمل می‌کنند. یادگیری آنلاین به دانشجویان این توانایی را می‌دهد که یادگیری متناسب با سبک زنده‌گی خود را برگزینند و به طور موثر به پرمشغله ترین افراد هم اجازه‌ی پیشبرد شغلی و کسب صلاحیت‌های جدید را می‌دهد.

فناوری آموزش‌های آنلاین با دارا بودن ویژه‌گی‌های منحصر به فردی هم‌چون انعطاف‌پذیری، غیرحضوری بودن، محصل محور بودن، یادگیری مستقل مبتنی بر استعداد و علاقه توجه بسیاری از افراد و گروه‌های اجتماعی را در دنیا به خود جلب نموده است .مهم‌ترین فرصت‌های آموزش‌های آنلاین در تربیت منش محصلان شامل توسعه‌ی آموزش‌های چند فرهنگی، آزادی آکادمیک، منش علمی، گسترش پوشش تحصیلی، ایجاد محیط‌های یادگیری تعاملی و پرورش تفکر انتقادی است.

موفقیت در دوره‌های آموزش آنلاین نیاز به نظم و سازماندهی زیادی دارد. این دوره‌ها تقریبا برای همه رشته‌ها و در تمام سطوح آموزشی در دسترس هستند. دانش‌آموزان نام‌نویسی شده در این صنف‌ها همان کیفیت تحصیل سنتی را دریافت می‌کنند. آن‌ها هم‌چنین همان پشتیبانی آموزشی و دسترسی به منابع دانشگاه را دارند. امروزه دانشجویان می‌توانند بدون حضور در صنف، مدارک لیسانس، کارشناسی ارشد و یا حتی دکترا را کسب کنند. دانشجویان هم‌چنین می‌توانند برای کسب مهارت‌های شغلی از دوره‌های آموزش آنلاین استفاده کنند.

آموزش آنلاین امکان دسترسی به آموزش‌ها و اساتید واحد را برای افراد در همه جای جهان صرف‌نظر از موقعیت جغرافیایی، نژاد، سن، جنسیت و دیگر عوامل تبعیض‌آمیز فراهم می‌کند و نوع بشر را یک گام به سمت «عدالت آموزشی» نزدیک‌تر می‌کند. این نوع آموزش برای گروه‌ها و اهداف خاص نیز دارای مزایای منحصر به فردی است.

افغانستان و آموزش آنلاین در عصر کرونا

افغانستان از جمله کشورهای است که با ایجاد هر بحران جهانی مانند کرونا نسبت به سایر کشورهای دیگر آسیب پذیراست. اپیدمی کرونا مانند سایر بخش‌ها بالای روند آموزشی سایه افگند و درب تمام نهادهای آموزشی را بست، حدود ۵۰۰ هزار دانشجو کشور را خانه نشین کرد و فرایند آموزشی را با چالش مواجه ساخت اما دولت افغانستان در هربخش جهت مبارزه با کرونا برنامه ریزی نمود و تدابیر لازم را روی دست گرفت.

وزارت تحصیلات عالی به عنوان سکان دار نظام تحصیلی افغانستان که مسوولیت پرورش نسل جوان کشور را بدوش دارد، دست بکار شد و برای اینکه نظام تحصیلی کشور با رکود مواجه نشود، فاصله میان دانشجو و دانشگاه ایجاد نگردد، برای دانشجویان مصروفیت معقول خلق شود، چالش را به فرصت مبدل سازد، رسالت خویش را در قبال نسل جوان کشور انجام دهد و تحولی را در راستای آموزش در کشور به وجود بیاورد، آستین برزد و بالای طرح بدیل آموزش حضوری به شیوه الکترونیک کار کرد.

وزارت تحصیلات عالی پس از تلاش گسترده موفق به ایجاد سستیمی آموزشی آنلاین شد که با کمترین دانش تکنولوژی قابل استفاده بوده و از مزایای فراوان نیز برخور دار می‌باشد و می‌توانند برای آموزش از راه دور در عصر کرونا موثر واقع گردد. طرح بدیل آموزش حضوری به شیوه الکترونیک تحت نام(HELMS) با رییس جمهور درمیان گذاشته شد که با استقال ایشان مواجه و نیز از سوی کابینه به عنوان ممد درسی تصویب شد.

قابل ذکر است که نخستین سیستم آموزشی آنلاین با شعار ” علم توانایی است”، زیر نام افغان ایکس، در سال ۱۳۹۷ از سو ی وزارت تحصیلات عالی راه اندازی گردیده بود که با استفاده از این سیستم، متقاضیان می‌توانند از طریق انترنت بدون محدودیت زمانی و مکانی در همه جا و همه وقت با داشتن امکانات ابتدایی مثل موبایل و لپتاپ به کورس‌های تحصیلی (MOOC) پوهنتون‌های معتبر کشور و جهان دست‎رسی داشته و در ارتقای دانش مسلکی خویش از آن بهره‎مند شوند.

سیتم مدیریت آموزشی تحصیلات عالی یا (HELMS) چیست؟

سیستم مدیریت آموزشی تحصیلات عالی یکی از موثر ترین سیستم آموزش آنلاین در سطح جهان می‌باشد که با استفاده از تکنولوژی‌های کد باز ( open source) طرح، انکشاف و عیار گردیده است که بیش از ۹۰ میلیون استفاده کننده در دنیا و معتبرترین نهادهای تحصیلی دنیا نیز از این سیستم بخاطر آموزش آنلاین استفاده می‌نماید. این سیستم طوری دیزاین گردیده که به آسانی قابل استفاده بوده وبا کمترین دانش تکنولوژی می‌توان از آن استفاد کرد که ۱۷۰ نهاد تحصیلی را تحت پوشش قرار می‌دهد.

در این سیستم سهولت‌های مانند ویدیو کنفرانس، مبایل اپلیکشن، توانایی استفاده از زبان‌های رسمی کشور و زبان انگلیسی، سیستم مدیریتی، راپور دهی، تحلیل ارقام، تمام نیازمندی‌های مدیریتی و عیارسازی کورس‌ها مانند کار خانگی، کار صنفی، امتحانات ( صنفی، وسطی و نهایی ) حاضری، نمره دهی، اشتراک گذاری مواد درسی از قبیل مواد تصویری، صوتی، سلاید، کتاب و غیره و آنلاین کنفرانس را دارا می‌باشد.

در سیستم(HELMS) ۳۸ پوهنتون دولتی و بیش از ۱۰ پوهنتون دولتی تا اکنون وصل گردیده که بیش از ۱۴۰ هزار محصل با استفاده از سیستم مذکور در حال فرا گرفتن آموزش آنلاین هستند. از جمله حدود ۵۰۰ هزار دانشجو که در نهاد‌های تحصیلی دولتی و خصوصی مصروف فراگیری دانش اند ۵۰ درصد آن یعنی حدود ۲۵۰ هزار محصل از این مدل آموزشی مستفید خواهند شد و بقیه محصلان که دسترسی به برق و انترنت ندارند راهکارهای بدیلی مانند در اختیار قرار دادن منابع فزیکی برای شان در نظر گرفته شده که توسط نهادهای تحصیلی این راه‌کار تطبیق می‌گردد.

یکی از بحث‌های مهم در این سیستم نظارت وزارت تحصیلات عالی از روند آموزش است؛ نظارت و ارزیابی در جوامع پیش‌رفته، بسترساز کارایی و اثربخشی نظام است و همواره از جایگاه با ‌اهمیت و درخور توجهی برخوردار است. اهمیت این امر در تحصیلات عالی دوچندان است، زیرا نظام تحصیلات عالی به عنوان نظامی پیش رو و تعیین‌کننده‌ی خط مشی قادر است زمینه توسعه در ابعاد اجتماعی، فرهنگی و انسانی را فراهم آورد و سایر حوزه‌ها را تحت تأثیر قرار دهد به همین منظور وزارت تحصیلات عالی در قسمت ایجاد یک سیستم واحد که تمام نهادهای تحصیلی را تحت پوشش قرار دهد و زمینه نظارت برای این وزارت مساعد گردد، تلاش ورزید تا از یک طرف سیستمی را ایجاد نماید که تمام پراکنده‌گی‌ها در روند آموزش آنلاین از میان برداشته شود و از جانب دیگر روند آموزش مورد نظارت قرار گیرد تا ارایه خدمات تحصیلی با کیفیت بهتر صورت گیرد.

تبدیل چالش به فرصت ایجاد زیرساخت‌های آموزش الکترونیک

آموزش آنلاین فرصتی ایده‌آل برای تحول در سیستم آموزش سنتی دانشگاه‌ها محسوب می‌شود که می‌تواند بسیاری از مشکلات حوزه آموزش را رفع کند. این حقیقت غیرقابل انکار است که پاندمی”کووید-۱۹” از جهات مختلف، تاثیرات منفی زیادی بر زنده‌گی همه ما گذاشته است و همه ما خواهان بازگشت زنده‌گی به روزهای معمولی و عادی قبل از کرونا هستیم.

در شرایط فعلی که شیوع ویروس کرونا فعالیت‌های اجتماعی عادی را محدود کرده است، اگر به صورت فعال در خصوص راه‌اندازی و استفاده بهینه از آموزش‌های الکترونیک در ارایه دروس دانشگاهی استفاده کنیم، این شرایط تهدید می‌تواند به یک فرصت استثنایی برای تحول در آموزش کشور و تقویت زیرساخت‌ها برای ارایه آموزش‌های متنوع غیر حضوری و بالا بردن سطح تاب‌آوری نظام تحصیلی کشور در مواجهه با شرایط مشابه احتمالی در آینده شود. ولی می‌توان گفت نظام تحصیلی افغانستان در چندین جهت، تاثیر مثبتی از این بیماری گرفته است. دلیل ایجاد این تغییر مثبت هم تغییر ناگهانی الگوی آموزش سنتی به مدل آنلاین است. گر چه که نظام تحصیلی کشور پیش از این نیز از الگوی آموزش از راه دور را استفاده می‌کرد، ولی این شیوه در نظام تحصیلی افغانستان فراگیر نبود.پاندمی کووید-۱۹ دانشگاه‌های را وادار ساخت که زیرساخت‌های فنی خود را بهبود بخشند و به دانشجویان به صورت آنلاین تدریس کنند. هم‌چنین این موقعیت جدید بسیاری از افراد حوزه تحصیلات عالی افغانستان را قادر ساخت چگونگی استفاده از فناوری برای برقراری ارتباط با دانشجویان خود را فرا گیرند. از این پس ممکن است این فضای جدید منجر به تغییر استراتژی اشتغال در افغانستان شود. به این ترتیب که موسسات تحصیلات عالی ممکن است افرادی را استخدام کنند که نسبت به فناوری‌های روز دنیا بیش‌تر آشنا هستند تا به این ترتیب اساتیدی در دانشگاه‌ها استخدام شوند که بتوانند علاوه بر تدریس در صنف، به صورت مجازی هم آموزش دهند تا همیشه برای پاسخگویی به دانشجویان در دسترس باشند و دایما مطالب جدیدی را در اختیار دانشجویان قرار دهند. دلیل بعدی این است که تدریس آنلاین در دانشگاه‌های کشور که ناشی از بیماری کووید-۱۹ است، سیستم آموزشی این کشور را از الگوی آموزش استاد محور، به دانشجو محور تبدیل کرده است. هدفی که نظام تحصیلی افغانستان چند سال برای رسیدن به آن تلاش کرد. در شیوه استاد محور، تدریس به شیوه یک طرفه است و اصولا دانشجویان ساکت هستند ولی در تدریس آنلاین، دانشجویان در روند برگزاری صنف بیش‌تر فعالیت می‌کنند. این در حالی است که برخی از دانشجویان افغان از این وضعیت جدید شکایت می‌کنند ولی این شیوه به طور غیرمستقیم منجر به خلاقیت آن‌ها می‌شود و توانایی تفکر انتقادی-تحلیلی آن‌ها را توسعه می‌دهد.

بدون تردید در شرایط موجود که شیوع ویروس کرونا آموزش حضوری را با یک تهدید جدی مواجه کرده و آموزش غیرحضوری در دستور کار مراکز آموزشی کشور قرار گرفته، آموزش مجازی نه تنها به عنوان یک راه‌کار خروج از چالش موجود، بلکه یک فرصت ایده‌آل برای تحول در سیستم آموزش سنتی دانشگاه‌ها محسوب می‌شود که اگر به درستی اجرا شود می‌تواند بسیاری از مشکلات حوزه آموزش واحدها را مرفوع کند.

فرصت برقراری ارتباط علمی و آموزشی بین استادان و دانشجویان در طول یک دوره تحصیلی به مانند آنچه در آموزش پژوهش‌محور در تحصیلات تکمیلی دنیا متداول است، آرزوی دیرینه‌ای بود که از دل تهدید تعطیلی آموزش حضوری درحال شکوفایی است. اکنون که به دلیل شرایط خاص کشور فرصت آموزش آنلاین ایجاد شده، می‌توان امیدوار بود که بسیاری از مشکلات آموزش دانشگاه‌ها در آینده از این طریق مرفوع شود. به عنوان مثال می‌توان صنف‌های را که به دلیل تعداد کم دانشجو تشکیل نمی‌شوند را به صورت غیرحضوری برگزار کرد به این ترتیب ضمن حل مشکل دانشجو در هزینه‌ها نیز صرفه‌جویی می‌شود.

تاکید بر استفاده از آموزش‌های الکترونیک حتی بعد از بحران کرونا به عنوان مکمل آموزش‌های حضوری، مدیریت دفاع از پایان‌نامه‌ها به صورت آنلاین، لزوم تقویت زیرساخت‌های آموزش‌های آنلاین، لزوم افزایش پهنای باند و افزایش سرعت انترنت در دانشگاه‌ها، برگزاری جلسات مستمر با دانشجویان، برگزاری تمام جلسات اداری دانشگاه‌ها به صورت آنلاین، در دسترس بودن سیستم‌های سخت‌افزاری برای همه دانشجویان، آماده‌سازی روحی و روانی دانشجویان برای حضور مجدد در صنف‌ها (بعد از مهار کرونا)، لزوم تقویت دولت الکترونیک، استفاده از دور کاری برخی از کارمندان پس از مهار کرونا در جهت صرفه‌جویی در استفاده از منابع، آماده‌گی برای ارایه خدمات به دانشجویان سایر شهر‌ها و حتا کشور‌ها به صورت میهمان، ارایه آموزش‌های آنلاین پس از مهار کرونا توسط اساتید برجسته در کل کشور، کمک به شرکت‌های دانش بنیان، ایجاد انگیزه در اساتید و دانشجویان برای استفاده از آموزش‌های الکترونیک، لزوم ایجاد وحدت رویه در دانشگاه‌ها، آموزش عالی الکترونیک گذری از آموزش سنتی، بررسی چالش‌ها و مزایای آموزش الکترونیک از جمله مواردی اند که می‌توانند به عنوان زیرساخت‌های آموزش الکترونیک در افغانستان مورد بحث باشد. بدون تردید باور و اراده دانشگاهیان و اجرای درست آموزش آنلاین، افقی روشن را پیش روی نهاد‌های تحصیلی قرار می‌دهد که می‌تواند بسیاری از مشکلات آموزشی دانشگاه‌ها را برطرف کرده و کیفیت آموزش را ارتقا دهد.

نتیجه‌گیری

مفهوم آموزش سنتی در عصر حاضر تغییر اساسی کرده است. حضور فیزیکی در صنف درس تنها گزینه یادگیری نیست – حداقل با ظهور اینترنت و فناوری‌های جدید امروزه، هر زمان و هر کجا که می‌خواهید، به یک آموزش با کیفیت خوب دسترسی دارید. اکنون وارد دوره جدیدی می‌شویم – انقلاب آموزش آنلاین. درک مفهوم ترک صنف درس دشوار است, به خصوص اگر بخواهید با فضای وسیعی به نام انترنت روبه‌رو شوید.

نهایتا شاید بتوانیم این طور نتیجه‌گیری کنیم که توسعه شیوه‌های آموزشی جایگزین از جمله آموزش از راه دور چه به صورت برنامه‌های رادیویی و تلویزیونی و چه به صورت آموزش آنلاین از طریق انترنت، می‌تواند تا حدودی برخی امکانات تحصیلی را برای ارتقای سطح یادگیری دانش‌آموزان فراهم کند. با این حال هم‌چنان می‌توان به توسعه آموزش از راه دور به عنوان یک فرصت و یک امکان برای تکمیل برنامه‌های آموزشی رسمی کشور نگریست و توسعه آن را به عنوان شاخصی از توسعه کلی آموزش در کشور به شمار آورد که خصوصا در موقعیت‌های بحرانی نظیر آنچه پس از بحران همه‌گیری کرونا در کشور رخ داد و یا هر شرایط اضطراری حاصل از حوادث طبیعی و غیرطبیعی که امکانات تحصیلی و نهادهای آموزشی کشور را با مشکل مواجه می‌کند به عنوان جایگزین مورد استفاده قرار داد.

فناوری اطلاعات و ارتباطات و حرکت از جوامع سنتی به جوامع اطلاعاتی تمامی ابعاد و نیازهای بشری را تحت تاثیر قرار داده است. شیوه‌های آموزشی نیز تابع چنین تغییر و تحولاتی بوده‌اند. بهره‌گیری از آموزش آنلاین با استفاده از روش‌های جدید باعث کارایی و اثربخشی بیش از پیش نظام‌های آموزشی در کشورهای مختلف شده است. استفاده از چنین فنونی، امکان افزایش کیفیت و بهره‌وری آموزشی در کلیه سازمان‌ها را پدید می‌آورد.

با وجود همه چالش‌هایی که در عرصه انترنت و برق در افغانستان وجود دارد، باوجود عدم امکانات که یک تعداد محصلان با آن مواجه‌اند و با وجود این که آموزش آن‌لاین یک تجربه نو در افغانستان می‌باشد؛ باز هم می‌توان اظهار داشت که ما به سوی یک انقلاب دیجیتالی که نیاز مبرم ما در عصر حاضر محسوب می‌باشد، در نظام تحصیلی کشور در حال حرکت هستیم.

دکمه بازگشت به بالا