کرونا مشکل جهانی است و راه‌حل آن هم باید جهانی باشد

گفت‌وگوکننده: پرویز کاوه

سازمان جهانی بهداشت، سیاست‌های مبارزه با بیماری‌های واگیر در جهان و وضعیت افغانستان، در گفت‌وگویی با داکتر ثریا دلیل رییس برنامه ویژه خدمات صحی اساسی در سازمان صحی جهان

۸صبح: بیماری واگیر ناشی از ویروس کرونا و اثرات بیماری‌های مشابه در زنده‌گی بشر را چگونه تعریف می‌کنید؟

ثریا دلیل: این اولین مرض همه‌گیر نیست و آخرین هم نخواهد بود. در تاریخ بشریت پتوژن‌های همه‌گیر، ساری و کشنده که میلیون‌ها انسان را قربانی گرفته بار‌ها دیده شده است. در سال ۱۹۱۸ میلادی یعنی حدود ۱۰۰ سال قبل آنفلوانزای کشنده که به نام انفلوآنزای اسپانیایی یاد می‌شود حد اقل ۵۰ میلیون انسان را از بین برد و صدها میلیون به آن مبتلا شدند. قابل ذکر می‌دانم که هیچ گونه مدرک علمی در مورد رابطه این بیماری با کشور اسپانیا وجود ندارد و این وجه تسمیه یا نام‌گذاری اسم آسان و مروج بیماری را نشان می‌دهد. ویروس کرونا ۱۰ بار بیش‌تر از ویروس آنفلوانزای ۱۰۰ سال قبل کشنده است. ویروس چیچک به نوبت خود میلیون‌ها انسان را از بین برد و یا نابینا و معلول کرد، ولی ۵۰ سال قبل طی یک کمپین جهانی واکسین در سراسر دنیا از بین رفت. یک تعداد هم‌وطنان ما هنوز چیچک و تاثیرات کشنده و حتا واکسین کتله‌ای در برابر آن را به خاطر دارند. به همین منوال بیماری‌های سرخکان، توبرکلوز و پولیو، امراض ساری و کشنده هستند که هر یک به نوبت خود میلیون‌ها انسان را قربانی گرفته، ولی با کشف واکسین و همه‌گانی کردن واکسین، این امراض و تهدید جانی آن‌ها تحت کنترل آمده است.

۸صبح: در چنین وضعیتی، که ما با ویروسی که ۱۰ بار کشنده‌تر از ویروس آنفلوانزای اسپانیایی مواجهیم، نقش سازمان صحی جهان در مهار این ویروس چیست؟

ثریا دلیل: سازمان صحی جهان هم‌آهنگی بین‌المللی برای کشف و ساخت واکسین، کشف ادویه موثر و بهبود در تست و تشخیص سریع برای ویروس کرونا را به عهده دارد. این سازمان معتقد است که بهترین راه بیرون رفت از وضعیت فعلی، کشف واکسین، ساخت واکسین به مقدار زیاد و دست‌رسی عادلانه مردم خصوصاً برای آن‌هایی که در خط بلند خطر قرار دارند (کارمندان صحی، کارمندان خدمات اجتماعی و افراد بالاتر از سن ۶۵ به ویژه آن‌هایی که امراض قلبی، امراض جهاز تنفسی و دیابت دارند) می‌باشد.

۸صبح: خوب، دلیلی که هنوز بشر نتوانسته است در نزدیک به یک سال به واکسین ویروس کرونا دست بیابد، چیست؟

ثریا دلیل: کشف واکسین در مقابله با امراض یک روند مغلق، طولانی و گران‌بها می‌باشد، که به طور اوسط هشت تا ۱۰ سال را در بر می‌گیرد. کوتاه‌ترین و سریع‌ترین کشف واکسین برای ویروس ایبولا بود که پنج سال را در بر گرفت و سال قبل نهایی و جواز تولید را دریافت کرد. نهاد‌های علمی و دانشمندان در سراسر جهان برای کشف سریع واکسین در برابر ویروس کرونا کوشش دارند و خوش‌بینی‌هایی در زمینه موجود است که کشف واکسین تا یک سال آینده نهایی می‌گردد. فعلاً ۱۶۵ کاندیدواکسین معرفی شده که از جمله نُه کاندید در مراحل آزمایش کلینیکی (clinical trial) قرار دارند و خوش‌بینی برای موفقیت نهایی‌شان بلند است. معمولاً تنها ۱۰ فی‌صد کاندید واکسین‌ها به مرحله نهایی تایید می‌رسند و داشتن کاندیدان زیاد احتمال موفقیت را بلند می‌برد.

محراق تمرکز سازمان صحی جهان، مصونیت «safety» و مؤثریت (efficacy) واکسین است و تلاش دارد سرعت و تقاضای بلند قربانی کیفیت نشود و دوم واکسین به افراد نیازمند صرف نظر از این‌که در کدام جای دنیا زنده‌گی می‌کنند برسد.

۸صبح: چرا مراحل دست‌یابی به واکسین‌ها این قدر طولانی‌اند؟

ثریا دلیل: اجازه بدهید با استفاده از فرصت در مورد مراحل انکشاف واکسین معلومات بدهم. این مراحل به خاطر اطمینان از مصونیت و مؤثریت برای هر گونه واکسین عملی می‌شود:

اول: مرحله آزمایش روی حیوانات که به نام مرحله قبل از کلینیکی یاد می‌شود و هدف اطمینان از مصونیت واکسین است.

دوم: فاز اول آزمایش‌های کلینیکی که واکسین برای گروه کوچک انسان‌ها معمولاً برای ۱۰ تا ۱۵ نفر داده می‌شود تا مصونیت واکسین آزمایش شود. در صورتی‌که مصونیت واکسین تایید شد، کاندید واکسین به مرحله بعدی می‌رود.

سوم: فاز دوم آزمایش‌های کلینیکی است که واکسین برای چند صد نفر تطبیق و واکنش سیستم معافیتی بدن آن‌ها مطالعه می‌شود. در این مرحله مؤثریت واکسین در تحریک و تولید معافیت در بدن انسان‌ها مطالعه می‌شود.

چهارم: فاز سوم آزمایش‌های کلینیکی که واکسین برای چند هزار انسان که در سنین مختلف و محلات مختلف زنده‌گی می‌کند، تطبیق می‌شود تا از مؤثریت واکسین اطمینان حاصل شود. حالا حد اقل نُه واکسین برای کووید-۱۹ در فاز دوم و سوم آزمایش‌های کلینیکی قرار دارند.

پنجم: در صورتی‌که کاندید واکسین از مراحل ذکرشده موفق بیرون شد، جواز تولید به مقدار زیاد و تطبیق عمومی آن منظور می‌شود.

در کنار کوشش‌ها برای انکشاف واکسین، تحقیقات درباره‌ی دریافت دوا برای بیماری کووید-۱۹ ادامه دارد و اضافه‌تر از ۴۰۰ شفاخانه در نقاط مختلف دنیا در این تحقیقات شامل‌اند. در پهلوی واکسین و تداوی، کوشش‌ها برای آسان ساختن و سریع ساختن تست ویروس کرونا ادامه دارد.

۸صبح: در چنین وضعیتی، در خوش‌بینانه‌ترین حالت، بشر چه زمانی به واکسین ویروس کرونا دست خواهد یافت؟

ثریا دلیل: سازمان صحی جهان پیش‌بینی می‌کند که تا اخیر سال ۲۰۲۱ دو بیلیون دوز واکسین ویروس کرونا تولید و برای استفاده آماده شود. ولی همان طوریکه قبلا گفته شد، توزیع عادلانه واکسین یعنی توزیع به اساس نیازمندی افراد سبب کاهش خطرات ویروس و در نتیجه ختم مرحله حاد مرض در سطح جهانی خواهد شد. هیچ کشور به تنهایی خود در کشف و ساخت واکسین و تطبیق آن نمی‌تواند موفق باشد. ویروس کرونا یک مشکل جهانی است و راه‌حل آن هم باید جهانی باشد.

۸صبح: در کنار آسیب‌هایی که ویروس کرونا به سلامتی بشر وارد کرده است، تبعات اقتصادی این ویروس در جهان نیز یکی دیگر از نگرانی‌ها برای بشر است. در این مورد اطلاعات شما چیست؟

ثریا دلیل: تاثیرات اقتصادی کووید-۱۹ در ماه‌های گذشته عمیق و ‌‌تکان‌دهنده بوده است. به اساس پیش‌بینی IMF، ضربه کووید-۱۹ به اقتصاد جهانی ۳۷۵ بیلیون دالر در هر ماه است و با این وضعیت در ماه‌های آینده از درس ویروس در مجموع زیادتر ۱۲ تریلیون دالر زیان به اقتصاد جهانی وارد خواهد شد.

کشور‌های با اقتصاد پیش‌رفته تا حالا اضافه از ۱۰ تریلیون دالر را به منظور محرک مالی به حمایت از اقتصاد خود مصرف کرده‌اند، این به تنهایی خود سه‌ونیم برابر بیش‌تر از آنچه است که جهان برای بیرون رفت از بحران مالی سال ۲۰۰۸ مصرف کرده بود.

این ارقام به خاطر دو مساله مهم است:

۱) اقتصاد جهانی مرتبط ‌و با هم بافت خورده است. نقاط مختلف دنیا از طریق داد و ستد، تجارت، سفر، سیاحت با هم ارتباط تنگاتنگ دارند. فعالیت ویروس در هر نقطه دنیا تهدید جدی به همه دنیا است، چون این ویروس حرکت سریع دارد و شدیداً کشنده است.

۲) هر تدبیر برای وقایه و ‌تداوی ویروس باید جهانی ‌و‌ همه‌گیر باشد در غیر آن، تهدید ویروس کماکان ادامه می‌یابد. این ویروس نشان داد هیچ کس مصون نیست تا همه مصون نباشیم. این بزرگ‌ترین درس از کووید-۱۹ است.

۸صبح: تفاوت ویروس کرونا با ویروس‌های دیگری که در زنده‌گی بشر پدید آمدند و سلوک بشری را متاثر ساختند، در چه است؟

ثریا دلیل: باید بگویم که ویروس‌های دیگر‌ مانند پولیو، ایدز  AIDS، چیچک و یا باکتری توبرکلوز هم کشنده بودند. آن‌ها کشنده و ‌خطرناک بودند و ‌هر کدام میلیون‌ها انسان را قربانی گرفت، ولی با چنین سرعت انتشار نمی‌کردند. ویروس کرونا سریع و کشنده است و ما هم در یک عصر جهانی با ارتباطات نزدیک زنده‌گی می‌کنیم.

از جانب دیگر ویروس، آن‌چه را که همیشه متخصصان صحت تاکید داشته، نشان داد و آن این‌که خدمات صحی جز عنصر مهم در قرار داد و اعتماد بین «شهروند – دولت» است. در کشور‌هایی که قرارداد اجتماعی شهروند – دولت قوی و مستحکم است، مردم به توصیه دولت و مسوولان صحت گوش می‌دهند‌ و‌ در اهتمامات وقایه و محافظت فعالانه سهم می‌گیرند. دولت هم به شیوه‌ی دولت‌شمول بسیج می‌شود و همه امکانات مانند نیروی کار، پول، قوانین و مقررات به خدمت سلامتی مردم سوق می‌شود. صحت و ‌سلامتی محور کار دولت‌ها شده و در نهایت نظام‌ها یک سیاست همه-برای- صحت را انتخاب می‌کنند. قرارداد‌های استوار «شهروند – دولت» نشان داد که دولت به افراد آسیب‌پذیر توجه لازم می‌کند، از ارقام و‌ شواهد برای تصمیم‌گیری استفاده می‌کند و یک تجربه سخت را به یک فرصت خدمت و بهتر‌سازی خدمات به کار می‌گیرد.

۸صبح: به نظر شما ویروس کرونا چه آموزه‌هایی را در اختیار دولت‌ها قرار داد؟

ثریا دلیل: کووید-۱۹ تایید کرد که صحت تنها یک دست‌آورد انکشافی نیست بلکه پیش‌زمینه برای توسعه، رشد اقتصادی و تداوم پیش‌رفت‌ها است و بالاخره سرمایه‌گذاری روی صحت یک انتخاب معقول و استراتژیک است.

‌امراض، با سرعت و شدت مختلف، تهدید‌های همیشه‌گی برای بشریت هستند. بزرگ‌ترین درس از ویروس همه‌گیر یا پاندیمی کووید-۱۹ این است که دولت‌ها، در هر سطح اقتصادی و پیش‌رفت که هستند، باید روی سیستم صحت به طور جامع و دوامدار سرمایه‌گذاری کنند. سیستم صحت که در حالت عادی پاسخگو و مؤثر نباشد در وضعیت اپیدمی اصلاً نمی‌تواند موثر باشد. تهداب‌های اساسی سیستم صحت شامل سه عنصر است: ۱) قوای انسانی مسلکی و مجهز ۲) زیرساخت‌های لازم به شمول ساختمان، آب، برق و اتصال به انترنت و ۳) زنجیر تدارکاتی برای مواد ‌و تجهیزات. این تهداب توام با مدیریت دقیق و روش‌های نوین سوق و اداره مانند تصمیم به اساس شواهد و ارقام سبب پاسخگویی بهتر نه تنها در حالات امراض واگیر بلکه در مجموع برای حرکت به طرف پخته‌گی سیستم‌های صحت می‌شود.

۸صبح: به افغانستان برگردیم. به نظر شما افغانستان با این ویروس چگونه مقابله کرد و چه کارهایی باید بکند؟

ثریا دلیل: دولت افغانستان در شروع وضعیت با شیوه دولت شمول و با روحیه جدی داخل اقدام شد، وقایه و کنترل ویروس کرونا در جلسات کابینه بحث و تصامیم در مورد گرفته شد. ادامه توجه به سطح بلند دولت هنوز هم مهم است چون خطر بر طرف نشده، ویروس کماکان به سرعت انتشار دارد و کشنده است. این مسأله مخصوصاً در فصل خزان و زمستان که زکام و ریزش موسمی شیوع می‌نماید و تشخیص آن‌ها با کووید-۱۹ به آسانی اشتباه می‌شود و از جانب تسخین دوامدار برای بسیار فامیل‌ها مخصوصاً برای کهن‌سالان دشوار است، چالش‌زا بوده می‌تواند. اکثر کشور‌ها موج دوم ویروس را تجربه کردند و موج دوم در افغانستان هم بعید نیست. پیشنهاد من دو مورد است:

اول: تجربه اپیدمی ایبولا در کشور‌های افریقایی نشان داد که وفیات اطفال از سبب سرخکان به مراتب بالاتر از مجموع مرگ از سبب ویروس ایبولا در بین مردم بود. این به این معنا است که در زمان شیوع امراض همه‌گیر حفظ و ارایه خدمات مخصوصاً برای زنان و اطفال بسیار بااهمیت است. جان اطفال از سبب امراض کشنده دوره طفولیت مثل سرخکان، اسهال، سینه‌بغل، توبرکلوز و پولیو که در برابرشان واکسین موجود است، کماکان در خطر است. زنان ولادت می‌کنند، امراضی مانند فشار خون بالا، دیابت و سایر حالات مزمن ادامه دارند. حمایت دولت در تمام سطوح و همکاری مردم برای حفظ و تداوم این خدمات مهم است.

دوم: دنیا به یک بحران اقتصادی مواجه است و انتخاب اولویت‌ها و مسیر سرمایه‌گذاری‌ها در صحت، به دقت بیش‌تر نیاز دارد. وزارت صحت عامه و وزارت مالیه کوشش کنند سرمایه‌گذاری از منابع داخلی (بودجه دولت) و منابع خارجی (نهاد‌های بین‌المللی) برای خدمات عمومی که محراق آن نفوس است یا به اصطلاح population-based services یاد می‌شود، افزایش یابد. این سرمایه‌گذاری شامل حمایت دوام‌دار و استراتژیک از نیروی کار صحی، سرمایه‌گذاری روی زیربنا به شمول دست‌رسی به آب پاک و تشناب، برق و اتصال مراکز به خدمات انترنت، خدمات وقایه‌ای؛ مدیریت و انسجام می‌شود.

۸صبح: شما می‌دانید که کشورهای مختلف با این ویروس به گونه‌های مختلف برخورد کردند. بهترین نمونه‌ها از مبارزه با ویروس کرونا را در کدام کشورها دیدید؟

ثریا دلیل: من چند نمونه‌ی خوب از شیوه‌های مبارزه با ویروس کرونا از جانب کشورهای مختلف را ذکر می‌کنم:

تایلند یک سیستم صحی پیش‌رفته را دارا است که در آن صحت عامه و خدمات مدرن طبابت دوشادوش کار می‌نماید، توأم با انسجام و مدیریت موثر در سطوح مختلف، با داشتن یک میلیون رضاکار متعهد و مجرب در قریه‌ها، تردد معلومات دقیق و به موقع و اعتماد بناشده بین مردم و سیستم از جمله دلایل کامیابی در کنترل ویروس کرونا در آن کشور بودند.

ایتالیا دومین کشور بعد از چین بود که بالاترین میزان قربانیان کووید-۱۹ را داشت، ولی با درایت، همبسته‌گی مردمی، و حمایت دوام‌دار از کارمندان و خدمات صحی توانست ویروس را محدود و مثال برای سایر کشور‌ها در این زمینه شود.

منگولیا سریع داخل اقدام شد و در ماه جنوری کمیته اضطرار ملی را فعال نمود. با وجود که با چین هم سرحد است، توانست اولین واقعه کووید-۱۹ را خیلی دیر یعنی در ماه مارچ ثبت کند و تا حالا هیچ انسان در آن‌جا از سبب ویروس کرونا وفات نه کرده است.

یوروگوای در امریکای لاتین با یک سیستم صحت عامه پیش‌رفته که در نتیجه تفاهم بین جناح‌های سیاسی مختلف برای سرمایه‌گذاری دوام‌دار روی سیستم صحت بنا شده، بهترین عمل کرد را در مقابله با ویروس از خود نشان داده است.

نیوزیلاند رهبری کارا حکومت برای مهار ویروس، سازمان‌دهی و بسیج همه‌گانی حکومت و اتخاذ تصامیم مبتنی بر ارقام و شواهد را نشان داد و یک تجربه موفق را رقم زد.

بالاخره چند روز قبل صدراعظم آلمان با اعلام تخصیص چهار بیلیون یورو برای خدمات صحت عامه در آلمان برای پنج سال آینده که شامل دو کتگوری اجراات می‌شود: استخدام پنج هزار کارمندان صحی اضافه و دیجیتال‌سازی تاسیسات صحی، رهبری پیش رو و متمایز را نشان داد.

۸صبح: پرسش آخر، ما در این مرحله چی کار باید بکنیم تا بستر این ویروس را از کشورمان و جهان برچینیم؟

ثریا دلیل: تهدید ویروس کرونا هنوز هم موجود است. همان طوری که مانعی در مسیر سرک گذاشته می‌شود تا سرعت موتر‌ها کم شود و در نتیجه خطر تصادم ترافیکی کاهش یابد، هم‌چنان برای کم‌کردن سرعت انتشار ویروس مانع‌هایی موجود است که باید از آن‌ها استفاده شود. این مانع‌ها شامل نظافت دست‌ها یعنی شستن دست‌ها با آب و صابون به طور منظم، حفظ فاصله حد اقل یک متر با دیگران و اجتناب از حضور در اجتماعات و رفتن به محلات مزدحم، و پوشیدن ماسک در بیرون خانه می‌باشد. فعلاً این بهترین اهتماماتی هست که برای جلوگیری از انتشار ویروس در دست‌رس داریم. ویروس نا شناخته است و بنا معلومات غلط، بی اساس و حتا مضر در مورد ویروس زیاد است. لازم است میدیا نقش روشن‌سازی اذهان عمومی را در مورد ویروس کرونا و پیش‌رفت‌ها در زمینه مبارزه با آن را به طور مداوم اجرا کند، و مردم کوشش کند معلومات در مورد این مرض را از منابع با اعتبار و دقیق به دست بیاورند.

۸صبح: بسیار تشکر از وقتی که برای این گفت‌وگو گذاشتید.

ثریا دلیل: از روزنامه ۸صبح بابت این فرصت، تشکر می‌کنم.

دکمه بازگشت به بالا
بستن