کرونا و مسوولیت بین‌المللی چین

زلگی سجاد

جهان در اواخر سال ۲۰۱۹ شاهد انتشار ویروس کشنده از چین در این کشور و بعداً در تمام کشورها بود، ویروسی که تا حال بیش‌تر از ۱۰۰ هزار انسان را کشته و یک ملیون و ۸۰۰ هزار انسان دیگر به آن مبتلا هستند. تا اکنون که درمان قطعی و واکسن این ویروس در دست‌رس قرار ندارد، بهترین روش مبارزه با این ویروس، فاصله‌گیری اجتماعی و قرنطین بوده است تا از این طریق حد اقل برای کاهش میزان شیوع آن کمک شود و شفاخانه‌ها، فرصت ارایه خدمات بهتر را به بیماران کرونا داشته باشند. با تطبیق پالیسی فاصله‌گیری اجتماعی و قرنطین در اکثر کشورها، میلیارد‌ها دالر به اقتصاد این کشورها ضرر وارد گردیده است. با توجه به این که خاستگاه این ویروس چین است، تعدادی از شخصیت‌های سیاسی و هم‌چنان کارشناسان حقوقی در جست‌وجوی مبانی حقوقی پیرامون طرح شکایت و دریافت جبران خسارت از چین هستند.

آیا چنین ادعایی می‌تواند مطرح شود و آیا امکان دریافت جبران خسارت از کشور خاصی ممکن است؟

در قوانین اکثر کشورها پیرامون شیوع بیماریهای واگیر احکامی

وجود دارد، که طبق این احکام انتشار بیماری واگیر و یا هم پنهان کاری در این بخش سبب مجازات می‌گردد. با توجه به این که کشورها دارای حاکمیت برابر هستند امکان طرح شکایت بر اساس قوانین داخلی علیه کشور دیگر ممکن نیست. اما آیا در سطح بین‌المللی می‌شود که علیه کشوری به خاطر شیوع بیماری واگیر ادعا طرح کرد؟ در نظام بین‌الملل افراد علیه دولت‌ها نمی‌توانند ادعا ترتیب دهند، تنها موردی که افراد چنین حقی را دارند در مورد کنوانسیون حقوق مدنی و سیاسی می‌باشد. اما دولت‌ها در صورت نقض تعهدات بین‌المللی‌شان مسوولیت بین‌المللی کسب می‌کنند، که باید طبق حقوق بین‌الملل در قبال کسب مسوولیت‌شان پاسخ‌گو باشند. چه زمانی کشوری در سطح بین‌المللی کسب مسوولیت می‌کند؟ کشور با عمل نمودن یا امتناع از انجام یک عمل که موجب نقض معاهده، عرف یا اصول بین‌الملل می‌گردد کسب مسوولیت می‌کند. اکنون سوالی که مطرح می‌شود این است که آیا معاهده یا عرف و یا هم اصول بین‌المللی در رابطه به انتشار ویروس کرونا از جانب چین نقض گردیده است؟ طبق قواعد صحت بین‌المللی که از جانب سازمان صحت جهانی در سال ۲۰۰۵ تصویب گردیده و در سال ۲۰۰۷ نیز اجرایی گردیده است، کشورها چه در سطح ملی و چه در سطح بین‌المللی باید تمام تدابیر لازم را برای وقایه، جلوگیری از ‌شیوع بیماری واگیردار و درمان آن اتخاذ کنند. در ‌این قواعد از کشورها تقاضا گردیده تا برای جلوگیری از شیوع بیماری واگیردار به سایر کشورها اقدامات لازم، از جمله اطلاع‌دهی سریع را به سازمان صحت جهانی در نظر داشته باشند. با توجه به این که تعداد کشورهای عضو در قواعد بین‌المللی صحت بیش‌تر از ۱۹۰ کشور می‌باشد، این معاهده جنبه‌ی الزامی را دارد و یکی از اسناد لازم‌الاجرا در بخش پیش‌گیری و درمان امراض ساری در سطح بین‌المللی است. بناً تمام کشورهای عضو مکلف هستند که برای جلوگیری از شیوع بیماری ساری به صورت عاجل اقدام کنند و سازمان جهانی صحت را اطلاع دهند. در صورت اثبات این که کشوری به صورت عاجل و در زمان مناسب اقدام و اطلاع‌دهی نکرده باشد، سبب نقض تعهد بین‌المللی آن کشور می‌شود و می‌تواند مبنایی برای ادعای کشورهای متضرر قرار گیرد.

تا حالا نه شواهدی وجود دارد و نه هم ادعایی که گویا چین ویروس کرونا را عمداً به وجود آورده باشد و آن را به سایر کشورها انتشار داده باشد. پس هیچ گونه ادعایی در این رابطه طبق قواعد بین‌المللی نمی‌تواند مطرح باشد. اما در مورد پنهان نگه‌داشته‌شدن این ویروس و تأخیر در اعلام رسمی آن و آماده‌گی برای مقابله با این ویروس از جانب چین سوالاتی مطرح گردیده است.

بر ‌اساس اطلاعاتی که سازمان AXIOS در ارتباط به زمان آغاز و انتشار ویروس کرونا جمع‌آوری کرده، به تاریخ ۱۰ دسامبر ۲۰۱۹ اولین شخص در شهر ووهان احساس بیماری می‌کند و به تاریخ ۱۶ همین ماه به شفاخانه مراجعه می‌کند و ۱۰ روز طول می‌کشد تا داکتران متوجه می‌شوند که ویروس جدیدی هم‌مانند «سارس» به وجود آمده و چین به تاریخ ۳۱ دسامبر موضوع را به سازمان صحت جهانی گزارش می‌دهد.

اگر به آمار توجه شود معلوم می‌شود که اولین بیماران کرونا در کشورهای دیگر بعد از ۳۱ دسامبر تثبیت گردیده، به طور نمونه در ایالات متحده امریکا که اکنون بیش‌ترین مبتلایان به این ویروس را در جهان دارد، اولین بیمار کرونا در ۲۱ جنوری ۲۰۲۰ در ایالت واشنگتن ثبت گردید که از شهر ووهان سفر نموده بود، همین گونه در افغانستان اولین بیمار کرونا در اواخر ماه فبروری در هرات تثبیت گردید. با توجه به آمار رسمی‌ای که از جانب سازمان صحی جهان اعلام گردیده، قبل از دریافت اطلاع از چین هیچ گونه گزارشی از جانب کشور ثالث که بیماری کرونا را تثبیت و آن را اطلاع داده باشد وجود ندارد، بناً در صورتی که چین در زمان مناسب و قبل از فراگیر شدن جهانی این ویروس با سازمان بین‌المللی صحت همکاری کرده باشد و اطلاعات لازم را طبق قواعد صحی بین‌المللی مصوب ۲۰۰۵ ارایه کرده باشد، هیچ گونه کسب مسوولیت بین‌المللی نخواهد کرد.

دکمه بازگشت به بالا