کوپراتیف‌ها و وضعیت کنونی کوپراتیف‌های زراعتی در افغانستان

صبغت‌الله یاسین

شواهد تاریخی نشان می‌دهد که انسان‌ها همواره به فعالیت‌های گروهی و رفتار کوپراتیف‌گونه نسبت به هم‌نوعان خود نیاز دارند. ضرورت این امر موجب پیدایش و تداوم تشکلی در زنده‌گی شده که امروزه کوپراتیف نام گرفته است. کوپراتیف‌ها ثابت کرده‌اند که یکی از بهترین جلوه‌های مشارکت سازمان‌یافته مردم در امور اجتماعی و اقتصادی می‌باشند، زیرا از جمله تشکل‌هایی هستند که با سرمایه و مدیریت مردم تشکیل می‌شوند و منافع و امتیازات حاصل از آن‌ها نیز نصیب خود مردم می‌گردد.

لغت کوپراتیف که معادل فارسی آن همکاری می‌شود، به معنای یک‌دیگر را یاری کردن، به یک‌دیگر یاری رساندن یا به مفهوم دیگر یاری رساندن به دیگران و در مقابل یاری گرفتن از آن‌ها و کمک متقابل است.

کوپراتیف‌ها برای اولین بار به شکل مدرن در ۲۱ دسامبر سال ۱۸۴۴ در راچدایل، محلی نزدیک به شهر منچستر انگلستان دایر شده و از آن تاریخ به بعد کوپراتیف‌های زیادی در سراسر جهان به اشکال مختلف تاسیس گردیده‌اند.

اصول کوپراتیف‌ها در سطح جهان به هفت اصل اساسی استوار است؛ این هفت اصل عبارت‌اند از: عضویت آزاد و اختیاری، نظارت دموکراتیک اعضا‌، مشارکت اقتصادی اعضا‌، خودمختاری و استقلال اعضا‌، آموزش و اطلاع‌رسانی، همکاری تعاونی بین یک‌دیگر و مشارکت در توسعه‌.

در مورد افغانستان باید یادآور شد که یکی از چالش‌های جدی در برهه زمانی کنونی هزینه‌های اقتصادی و اجتماعی ناشی از بی‌کاری است. شواهد نشان می‌دهد که بی‌کاری از مهم‌ترین عوامل فقر در افغانستان بوده و نظر به گزارش مرکز احصاییه، نزدیک به ۵۲ درصد از جمعیت کل کشور در فقر و تنگ‌دستی به سر می‌‌برند. در چنین شرایطی، جمعیت زیاد همراه با انتظارات فزاینده و نیز جوان بودن جمعیت و تقاضای روز‌افزون فرصت‌های شغلی، افغانستان را در موقعیتی سخت قرار داده است.

بنابراین ایجاد فرصت‌های جدید شغلی و حل معضل بزرگ بی‌کاری در افغانستان امری است که بخش دولتی به تنهایی قادر به انجام آن نیست. از سوی دیگر بخش خصوصی نیز نمی‌تواند به تنهایی این مشکل را به طور کلی حل کند.

بنابراین ایجاد کوپراتیف‌ها یک مرحله از انکشاف بوده و نشانه بارز از اتحاد، اتفاق، اعتماد و هم‌بسته‌گی بین مردم است. در عصر حاضر کوپراتیف‌ها در بخش زراعت به مثابه یک اهرم مناسب برای توسعه اقتصادی می‌توانند همگام با سیاست‌های انکشافی دولت در بهبود شرایط کار، ارتقای سطح تولید، بهبود اوضاع اجتماعی و اقتصادی و فقر‌زدایی مردم موثر باشند.

در افغانستان نیز نظر به یادداشت‌های گذشته، کوپراتیف‌های زراعتی از سال ۱۹۵۶ با ایجاد شرکت کوپراتیفی در بخش پوست قرقول آغاز شده و در طول زمانی نزدیک به هفت دهه، انواع و اشکال متفاوتی از کوپراتیف‌های زراعتی ایجاد گردیده است. تاسیس، عمل‌کرد و تحول کوپراتیف‌های زراعتی در افغانستان متاسفانه تابع شرایط امنیتی، سیاسی و اقتصادی بوده و به همین سبب نوسانات و افت‌و‌خیزهای بسیاری را پشت سر گذاشته است.

بعد از روی کار آمدن دولت جدید افغانستان، طی دو دهه اخیر گفته می‌شود که حدود ۳۰۰۰ کوپراتیف زراعتی در وزارت زراعت ثبت و راجستر شده که از جمله ۱۸۹۷ کوپراتیف در بخش‌های مختلف سکتور زراعت، آبیاری و مالداری در کشور فعالیت دارند.

از سوی دیگر نظر به مشکلات و عدم موفقیت شرکت‌های کوپراتیفی در کشور، وزارت زراعت بعد از تقریباً یک دهه تصمیم به اقدام در خصوص ایجاد نسل جدیدی از کوپراتیف‌های زراعتی با استندردهای جدید به مرحله اجراء در‌آورده و تعداد زیادی از کوپراتیف‌ها با معیارات جدید در روستاهای کشور تشکیل شده‌اند. در مطالعه حاضر آمار و ارقامی که از طرف وزارت زراعت افغانستان در ارتباط به تعاونی‌های زراعتی با استندردهای جدید نشر گردیده، در جدول ۱ نشان داده شده است.

جدول ۱٫ آمار ثبت کوپراتیف های زراعتی افغانستان با معیار های جدید بعد از سال ۱۳۹۳ تااکنون

سالها ۱۳۹۳ ۱۳۹۴ ۱۳۹۵ ۱۳۹۶ ۱۳۹۷ ۱۳۹۸ مجموع
تعداد کوپراتیف ها ۷ ۳۲ ۲۵ ۳۲ ۲۶ ۱۸ ۱۴۳
اعضای مشترک ۱۳۳۹ ۲۷۸۷ ۲۰۶۲ ۱۴۸۳ ۱۷۵۹ ۱۷۱۶ ۱۱۱۴۶

منبع: وزارت زراعت افغانستان

باید خاطرنشان کرد که این کوپراتیف‌ها در بخش‌های تولید غله‌جات، ماهی‌پروری، نباتات صنعتی، لبنیات، سبزیجات، حبوبات، تولید عسل، تربیه مواشی گوشتی، باغ‌داری و مرغ‌داری فعالیت می‌کنند. هدف این کوپراتیف‌ها، تمرکز امکانات و همکاری مشترک کشاورزان به منظور رفع نیازها و بهبود وضع اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی آن‌ها و رشد و تقویت اقتصاد پایدار است.

وظایف شرکت‌های کوپراتیفی زراعتی در افغانستان نظر به نمونه‌ی اساس‌نامه کوپراتیف‌های ابتدایی زراعتی و مالداری عبارت‌اند از: ۱٫ تشویق اعضای کوپراتیف‌ها با استفاده از روش‌ها و عملیات اصلاح شده کشاورزی به منظور بهبود وضع اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی؛ ۲٫ استفاده معقول از زمین، آب، بذرهای اصلاح شده، کودهای کیمیاوی، ادویه‌ کشاورزی و غیره؛ ۳٫ تهیه و تدارک ماشین‌آلات کشاورزی و رفع نیازمندی‌های اعضا؛ ۴٫ مساعدت در قسمت بازاریابی و فرایند محصولات کشاورزی اعضای کوپراتیف‌ها؛ ۵٫ فراهم ساختن برنامه‌های آموزشی‌ـ‌تربیتی برای اعضای کوپراتیف‌ها؛ ۶٫ تشویق و انکشاف اصل صرفه‌جویی در بین اعضای کوپراتیف‌ها؛ ۷٫ سازمان‌دهی و همکاری با شرکت‌های کوپراتیفی دیگر؛ ۸٫ تشویق و سهیم‌‌سازی اعضای کوپراتیف‌ها در فعالیت‌های کوپراتیفی؛ ۹٫ تقویت سرمایه توسط ایجاد منابع مالی و تامین قرضه از منابع مناسب داخلی و خارجی؛ ۱۰٫ سهم‌گیری فعال اعضای کوپراتیف جهت معیاری ساختن تولیدات کشاورزی از جمله وظایف عمده شرکت‌های کوپراتیفی زراعتی در افغانستان بوده که در اساس‌نامه کوپراتیف‌های ابتدایی زراعتی و مالداری آمده است.

نظر به ماده چهارم طرزالعمل ایجاد و ثبت کوپراتیف‌های زراعتی افغانستان، کوپراتیف‌های زراعتی در افغانستان می‌توانند از سه طریق ذیل: زراعت شامل غله‌جات، حبوبات، نباتات صنعتی، نباتات طبی، نباتات تیلی و قوریه‌داری، مالداری شامل تربیه مواشی، لبنیات، مرغ‌داری، ماهی‌پروری، زنبورداری و پیله‌وری و فعالیت‌های مختلف و مرتبط به هم مانند تولید، بازاریابی، پروسس، تهیه کریدت و عوامل تولید، تعلیم و تربیه ایجاد گردند.

با این وصف براساس تحقیقات انجام شده‌، کوپراتیف‌ها در افغانستان با وجود تمام سیاست‌های دولت‌، پشتی‌بانی و نظارت و بسیاری از فعالیت‌های کوپراتیف‌ها در زمینه‌های مختلف‌، از پیش‌رفت لازم برخوردار نیستند. به عبارت دیگر‌، جایگاه کوپراتیف‌ها و نقش آن‌ها در توسعه جامعه در روی قانون و یادداشت‌ها برجسته شده است‌، اما در عمل با موانع و مشکلات بسیاری روبه‌رو هستند.

علاوه بر این، بی‌ثباتی و جنگ‌های طولانی، نفوذ و تحت کنترل آوردن کوپراتیف‌ها توسط زورمندان محلی و زمین‌داران (دهقانان کلان)، به عنوان اصلی‌ترین دلیل ناکامی کوپراتیف‌ها در افغانستان ذکر شده‌اند. نمونه‌‌هایی از این موارد را می‌توان در عدم تحرک کوپراتیف‌ها در سال‌های جنگ و پسا‌جنگ نیز مشاهده کرد.

در فرجام باید گفت که سازمان‌های غیردولتی که کوپراتیف‌ها نیز شامل آن می‌شوند را می‌توان مهم‌ترین نهادهای جامعه مدنی دانست که نقش نهادهای واسطه بین دولت و ملت را ایفا می‌کنند و در صورت تحقق ظرفیت آن‌ها می‌توانند بازوی دولت برای پیش‌برد توسعه باشند. در افغانستان‌، سازمان‌های غیردولتی یک نیاز جدی برای توسعه اجتماعی کشور است. بنابراین می‌توان اظهار داشت که سازمان‌های غیر‌دولتی در حصه‌ی توانمندسازی مردم و افزایش سرمایه اجتماعی‌، افزایش کارآیی سیستم اقتصادی‌، بهینه‌سازی برنامه‌ریزی و عمل‌کرد برنامه‌ها و مقابله با ضررها، در کشور کم‌تر توسعه‌یافته افغانستان که حدود ۸۰ درصد مردم آن زراعت‌پیشه هستند‌، با ایجاد و توسعه کوپراتیف‌ها می‌توانند نقش عمده‌ای در توسعه پایدار زراعت و هم‌چنین توسعه اقتصادی و اجتماعی مردم خصوصاً دهقانان داشته باشند.

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا
بستن