گفت‌وگو با نوروز حقمل؛ کرونا نشان داد که سکتور صحی به اصلاحات جدی نیاز دارد

گفت‌وگوکننده: حسیب بهش

یادداشت: محمدنوروز حقمل، متخصص صحی و استاد دانشگاه لندن است. او که محقق بورسیه چونینگ است، سابقه کار در سکتور صحی افغانستان را دارد و در سال ۲۰۲۰ از سوی وزارت خارجه انگلستان لقب «قهرمان صحت» به او داده شد. آقای حقمل در این مصاحبه‌ در مورد مزیت و نواقص سکتور صحی کشور، خلاهای موجود در ارایه خدمات صحی،‌ ارزیابی مدیریت بحران کرونا و راه‌های بهبود کار سکتور صحی، به پرسش‌ها روزنامه ۸صبح پاسخ داده است.

۸صبح: سیستم صحی کنونی افغانستان را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

حقمل: اگر سیستم صحی موجود کشور را با نزدیک به دو دهه پیش مقایسه کنیم، سیستم صحی ما در همه ابعاد دست‌آوردهای خوبی داشته است. به گونه مثال ۲۰ سال پیش تنها نُه درصد هم‌وطنان ما به خدمات صحی دسترسی داشتند، در حالی ‌که امروز ساحه پوشش خدمات صحی بیش‌تر شده است. در حال حاضر در پنج کیلومتر، حدود ۶۹ درصد و در ۱۰ کیلومتر حدود ۸۹ درصد از شهروندان افغان خدمات صحی دریافت می‌کنند. از طرف دیگر آمار در مرگ‌ومیر مادرهای باردار نیز کاهش یافته است. این آمار در گذشته در هر ۱۰۰ هزار ولادت،‌ حدود یک هزار و ۶۰۰ نفر بود، اما در حال حاضر به ۳۹۶ نفر رسیده است. البته سایر آمارها هم بیان‌گر پیش‌رفت در سکتور صحت است. به گونه مثال دو دهه پیش از هر یک هزار کودک زیر پنج سال، ۲۵۶ تن‌شان به دلیل مشکلات صحی جان می‌دادند و این آمار اکنون به ۵۰ نفر رسیده است. همین‌گونه اگر اوسط عمر را بررسی کنیم، در ۲۰۰۳ این اوسط در بین زنان ۴۲ و در بین مردان ۴۴ بود، اما این آمار در حال حاضر به ۶۲ و ۶۴ رسیده است. به هر حال این نکات بیان‌گر پیش‌رفت است،‌ اما چالش‌هایی نیز وجود دارد که کاستی‌های درشت در ارایه خدمات صحی را نمایان می‌کند.

۸صبح: از دید شما نکات مثبت سیستم صحی کنونی کدام‌ها است؟

حقمل: سکتور صحی کشور نکات مثبتی در ابعاد مختلف دارد که به بهتر شدن خدمات صحی کمک می‌کند. افغانستان در دو دهه گذشته شاهد پیش‌رفت قابل توجه در بخش‌های طب وقایوی بود که خبری مسرت‌بخش است. هم‌چنان شمار مراکز صحی در سراسر کشور افزایش یافته است و بیش‌تر آن‌ها تعمیر معیاری و پرسنل ملکی دارند. این مراکز در سال ۲۰۰۲ حدود ۴۰۰ مرکز بود، اما در حال حاضر اضافه‌تر از سه هزار مرکز است. در کنار این، تمویل‌کننده‌گان سکتور صحی به کمک‌ها تعهد کرده‌اند. افزایش شمار دانشگاه‌ها و انستیتوت‌های طبی دولتی و خصوصی نیز نکته مثبت است و می‌تواند نیازها به پرسنل در مراکز صحی را رفع سازد. موجودیت برنامه‌های اکمال تخصص در ولایت‌های درجه یک و حتا درجه دو هم بخشی از این کارها است و هم‌چنان رشد چشم‌گیر در سکتور صحی خصوصی دیده می‌شود. این‌ها همه مواردی است که در حال حاضر برای بهتر شدن خدمات صحی مفید است.

۸صبح: نواقص و خلاهای جدی در سیستم صحی کشور چیست؟

حقمل: طبیعی است که هنوز مشکلات جدی در سیستم صحی کشور وجود دارد که نیازمند اعمال اصلاحات بنیادی است. متاسفانه کیفیت خدمات صحی پایین است و هنوز ۳۱ درصد مردم به این خدمات دسترسی ندارند. از طرفی، خدمات شفاخانه‌ای هم ایجاد اصلاحات جدی را می‌کند و برای بهبود کار سکتور صحی، باید اصلاحاتی در نظر گرفته شود. هم‌چنان دسترسی به خدمات در نقاط مختلف کشور ناموزون است. به گونه مثال، ۸۵ درصد باشنده‌گان کابل، لوگر، پروان و کاپیسا به خدمات صحی اساسی دسترسی دارند، اما عین دسترسی در ولایت‌های غور، بادغیس، زابل و دایکندی حدود ۳۰ درصد است. همین‌گونه کیفیت ادویه در کشور پایین است و مردم مجبور می‌شوند که برای دریافت دوای باکیفیت، پول هنگفتی بپردازند. در حال حاضر ۷۵ درصد مصارف خدمات صحی از طرف مردم پرداخت می‌شود که طبعاً با وضعیت اقتصادی موجود تناسب ندارد.

از طرف دیگر، بخش بزرگی از پولی که برای خدمات صحی پرداخت می‌شود، به عواید سایر کشورهای می‌رود. مصارف هم‌وطنان ما که برای مداوای‌شان به خارج از کشور می‌روند، چیزی حدود ۴۰۰ میلیون دالر است. یک بحث عمده دیگر در بخش خدمات شفاخانه‌ای است که هنوز کیفیت قابل قبولی ندارد. همین‌گونه ضعف‌های اساسی در بخش نظارت و ارزیابی خدمات صحی وجود دارد که مسبب کاستی‌های زیاد است. به گونه مثال فساد اداری موجود در سکتور صحی علاوه بر این‌که اعتماد مردم به این سکتور را آسیب می‌زند، یک فضای بی‌اعتمادی را در سطح بین‌المللی به وجود می‌آورد. هم‌چنان وابسته‌گی سکتور صحی افغانستان به تمویل‌کننده‌های بزرگ هنوز برطرف نشده و پالیسی مشخصی برای این کار وجود ندارد. نیاز است که مصارف خدمات صحی از کمک‌های خارجی کم‌تر و به جای آن، مالیه بر مواد مضر شبیه سگرت بیش‌تر شود. این کار عواید را بیش‌تر می‌سازد و زمینه تامین خدمات صحی یا بیمه صحی را فراهم می‌کند. هم‌چنان اگر موثریت خدمات صحی بلند برود، با گذشت زمان مصارفی که مردم برای مداوای‌شان در خارج کشور می‌دهند، کاهش می‌یابد. یک بحث اساسی دیگر این است که سیستم صحی امروز ما به کمک‌های خارجی وابسته شده و در صورت قطع این کمک‌ها، تحمل چنین مصارف برای مردم بسیار سخت است.

۸صبح: یکی از سوال‌هایی که همواره مطرح می‌شود،‌ این است که چرا باید درصدی بلندی از بیماران برای تداوی‌ به خارج از کشور سفر کنند؟

حقمل: این‌جا دلایلی وجود دارد که کیفیت پایین خدمات و بی‌اعتمادی به سکتور صحی از موارد عمده آن‌ها است. افزون بر این، هماهنگی ضعیف بین سکتور صحی خصوصی و دولتی دیگر دلیل این کار است. برخی از مواقع که یک سکتور خدمات صحی نمی‌تواند ضروری را فراهم کند، آن را به سکتور دیگر راجع می‌کند. هم‌چنان در بخش شفاخانه‌ای، به ویژه در شفاخانه‌های تخصصی و مافوق تخصصی مشکلات عمده‌ای وجود دارد. کیفیت ادویه پایین است و پالیسی مشخصی برای کاهش بیمارانی که به خارج سفر می‌کنند، وجود ندارد. موضوع نهایت مهم دیگر، این‌که ما در سکتور صحی یک پالیسی مشخص نداریم که با تطبیق آن، سرمایه را در بخش خدمات پیش‌رفته صحی جلب کنیم. حمایت از سکتور صحی خصوصی، قوی نیست و در برخی از موارد حتا کنترل نمی‌شود. به همین دلیل سکتور صحی‌ای که خدمات را به شکل قوی، متوسط یا ضعیف عرضه می‌کند، ارزیابی‌ای وجود ندارد تا در صورت کار بهتر، برای آن‌ها امتیاز داده شود. به گونه مثال تشویق معنوی صورت گیرد یا مالیه بالای‌شان کم شود تا سبب افزایش اعتماد مردم به همان نهاد شود. شما می‌بینید که بیش‌تر مردم ما برای مداوا به خارج از کشور سفر و پول گزافی مصرف می‌کنند. می‌شود که یک مقدار از این پول به نهادهای صحی خصوصی که خدمات صحی باکیفیت ارایه می‌کنند، داده شود. در این بخش‌ها متاسفانه پالیسی مشخص وجود ندارد و در صورت توجه نکردن ویژه، مطمین نیستم که از رفتن بیماران به خارج کشور کاسته شود.

۸صبح: تطبیق پروژه‌های صحی را در کشور چگونه ارزیابی می‌کنید؟

حقمل: البته باید گفت که در کنار موفقیت در تطبیق بخشی از پروژه‌های موجود، یک سلسله مشکلات عمده نیز دیده می‌شود. یک تعداد از پروژه‌ها به گونه‌ای است که اهداف و مقاصد خاص و واضح ندارد و در برخی از مواقع مشخص نیست که تطبیق آن در کدام بخش سبب بهبود می‌شود. به همین دلیل هم تطبیق‌شان تاثیر خاصی در سکتور صحی ندارد. در کنار این، بخشی از پروژه‌هایی هست که به وضوح در آن‌ها تضاعف وجود دارد و این کار سبب می‌شود که موثریت پروژه‌ها کاهش یابد. در برخی اوقات هنگام پلان‌گذاری پروژه‌ها توجه عمده صورت نمی‌گیرد. از سوی دیگر مداخله افراد بانفوذ در چنین موارد وجود دارد. این بحث‌ها سبب می‌شود که بعضی اوقات مصارف پرسنل بخش بزرگی از بودجه پروژه‌ها را احتوا می‌کند. حتا در مواقعی که موضوع واضح نباشد، پرسنل غیرضروری استخدام می‌شوند که متاسفانه از کیفیت پروژه می‌کاهد.

یک موضوع مهم دیگر این است که پروژه‌ها دارای تاثیرات کوتاه‌مدت است و نهادینه نمی‌شود. به گونه مثال ما در بخش بهبود کیفیت سه برنامه متفاوت در ۱۸ سال گذشته داشتیم. برنامه اول به نام « Fully Functional Service Delivery Point»، پروژه دوم به نام «Quality Assurance» و پروژه سوم زیر نام «

Harmonized Quality Improvement Standards» بود. با ختم هر سه پروژه، فعلاً ما در وزارت صحت عامه و چارچوب دولتی دیپارتمنتی نداریم که بالای بهبود کیفیت خدمات صحی تاثیر کنید؛ زیرا این پروژه‌ها نهادینه و وارد سیستم نشد. به هر ترتیب از ظرفیت و تغییراتی که ایجاد شده بود، به شکل دوام‌دار استفاده نشد. بحث اخیر هم ضعف در نظارت و ارزیابی پروژه‌های صحی است. متاسفانه ما و شما واقعات گسترده فساد اداری را در پروژه‌های صحی می‌بینیم که از یک‌ سو به اعتماد حکومت در سطح ملی و بین‌المللی آسیب می‌زند و هم‌زمان با آن، اعتماد مردم را نیز در مورد سکتور صحی به شکل چشم‌گیری کاهش می‌دهد.

۸صبح: چه کارهایی باید در جریان دو دهه در امر سیستم‌سازی سکتور صحی صورت می‌گرفت؟

حقمل: با وجود این‌که ما شاهد دست‌آوردهایی در سکتور صحی بودیم، اما پنج موضوع بسیار عمده است که متاسفانه به آن‌ها توجه نشده است. اول ایجاد سیستم فعالی بود که باید سبب جذب سرمایه‌گذاری در سکتور صحی خصوصی و زمینه‌ساز مشارکت بخش‌های دولتی و خصوصی، به شمول تولید دوا و وسایل طبی می‌شد تا بدین ترتیب ما در بخش ارایه خدمات و تولید وسایل خودکفا می‌شدیم. بحث دوم، ایجاد سیستم فعالی بود که در آن خدمات تخصصی و مافوق تخصصی شفاخانه‌ای انکشاف می‌کرد و سبب می‌شد میزان سفر بیماران برای مداوا به خارج از کشور به حداقل کاهش یابد. سوم هم ایجاد سیستمی است که در آن تشخیص امراض ساری، دریافت واقعات و ظرفیت پاسخ‌دهی به شیوع امراض ساری صورت می‌گرفت. این سیستم باید در صورت شیوع انواع مختلف امراض ساری به شمول آنفلوآنزا، تلفات را به حداقل کاهش می‌داد. بحث چهارم هم اصلاحات جدی و عمیق در بخش ارتقای ظرفیت به ویژه برنامه‌های اکمال تخصص است تا با استفاده از آن، پرسنل صحی پس از تکمیل دوره آموزشی و تخصص، معیارهای کارکردن در خارج کشور را تکمیل می‌کرد. موضوع اخیر هم انکشاف سیستم اعتباردهی با همکاری وزارت تحصیلات عالی و شورای عالی طبی است تا کیفیت خدمات صحی را در سکتور شفاخانه‌های خصوصی و دولتی تضمین کند. متاسفانه در این موارد توجه کم‌تری صورت گرفته است.

۸صبح: پیشنهادهای شما برای سیستم‌سازی صحی در کشور چیست؟

حقمل: موضوعاتی وجود دارد که در بحث ساخت سیستم صحی مهم است. اول، ایجاد سیستمی است که خدمات شفاخانه‌ای را از حالت بحرانی کنونی خارج کند. به گونه مثال، تطبیق سیستم‌ شرکت‌سازی است که تجربه موفق در سنگاپور شمرده می‌شود؛ یعنی به نحوی در نظر گرفتن جایگاه قانونی برای شفاخانه‌ها  در قسمت کار کردن با سکتور خصوصی و گرفتن پول در بدل خدمات باکیفیت از آن طبقه جامعه که توانایی پرداخت آن را دارد. این عایدات در واقع به بهبود خدمات صحی و خودکفایی شفاخانه‌های تخصصی و مافوق تخصصی کمک می‌کند. دومین پیشنهاد، انکشاف سیستمی است که سبب حمایت و تشویق سرمایه در بخش سکتور خصوصی شود. این انکشاف کمک می‌کند تا از میزان بیمارانی که به خارج از کشور می‌روند، کاسته شود. سوم هم ایجاد سیستم اعتباردهی شفاخانه‌ها در هماهنگی با شورای عالی طبی و وزارت تحصیلات عالی است. این کار سبب بهبود کیفیت در شفاخانه‌های تخصصی و مافوق تخصصی می‌شود.

در کنار این موارد، اصلاحات جدی و عمیق در برنامه اکمال تخصص کمک می‌کند که متخصصان پس از تکمیل دوره تخصص و استفاده از معیارهای جدید، روند تشخیص و تداوی را در بخش‌های اختصاصی آغاز کنند. افزون بر این، انکشاف بخش آموزش نرسنگ نیز توجه جدی و عمیق می‌خواهد؛ زیرا این موضوع به گونه مستقیم روی کیفیت خدمات صحی تاثیر دارد. هم‌چنان ارتقای مرکز کنترل امراض ساری در مرکز و حوزه‌ها در بخش تشخیص و تداوی هم از نظر انکشاف در انواع معاینات و هم از نظر حجم آن، یکی از اولویت‌ها باید باشد تا در زمان مواجه شدن با شیوع امراض ساری به شمول آنفلوآنزا، سطح مصاب شدن و مرگ‌ومیر را کاهش دهد.

۸صبح: افغانستان با بحران کرونا دست و پنجه نرم می‌کند. از دید شما مبارزه با این ویروس در کشور چه‌قدر موفق بوده است؟

حقمل: به روند مبارزه با کرونا باید از دو دید متفاوت نگاه کرد؛ اول این‌که برنامه‌ها تا چه حد درست تطبیق شده و رهبری وزارت صحت عامه چه‌قدر در پلان‌سازی برای کووید-۱۹ موفق بوده است. دوم هم این‌که تا چه اندازه در این روند از سوی رهبری حکومت، به ویژه رییس جمهور، حمایت وجود داشته است. باید گفت که سیستم صحی افغانستان برای مبارزه با واقعات عاجل شبیه کرونا طرح‌ریزی نشده بود و تمرکز عمده خدمات سیستم صحی برای تداوی واقعات عادی بوده است. به همین دلیل، با وجود قربانی‌های زیاد در بین کارمندان صحی، در دور اول کرونا موفقیت کم‌تری به دست آمد. هرچند حمایت رییس جمهور غنی از اوایل در این روند وجود داشت، اما گرفتن مسوولیت کمیته ملی پاسخ‌گویی کرونا تاثیرات مستقیم در دست‌آوردهای کرونا داشته است که طبعاً قابل قدر است.

با وجود حمایت رییس جمهور، مشکلاتی بود که سبب شد دست‌آوردهای عمده در راستای مبارزه با کرونا حاصل نشود. تفاوت بین ثبت واقعات کرونا در چین و شیوع آن در افغانستان حدود سه ماه بود. با این حال در این مدت به شکل اعظمی برای مبارزه با کرونا آماده‌گی گرفته نشد. دو سال پیش در یکی از ارزیابی‌ها، خلاهایی در تشخیص لابراتوارهای مرکزی دریافت شد و مشوره گزارش این بود که در بخش لابراتوارها توجه جدی صورت گیرد. متاسفانه پیشنهادهایی که در جریان ارزیابی صورت گرفته بود، عملی نشد. در زمان شیوع ویروس کرونا مشخص شد که مشکلاتی در بخش تشخیص وجود دارد. از طرف دیگر موجودیت فساد در مراحل مختلف مبارزه با کرونا، از جمله در بخش تطبیق و کارهای تدارکاتی سبب شد که دست‌آوردهای عمده حاصل نشود.

پاسخ‌دهی متاسفانه ضعیف بود و در اوایل تنها به وزارت صحت عامه مسوولیت سپرده شد. به خصوص در فاز اول به سکتور خصوصی مسوولیت داده نشد و حتا چانس نیافتند که با سکتور دولتی در امر مبارزه با کرونا همکاری کنند. هم‌چنان سکته‌گی در خدمات اساسی غیر‌کرونا نیز یکی از دلایل بود. به گونه مثال، برنامه واکسین در سطح ملی صدمه زیادی دید و شما شاهد هستید که در اخیر ۲۰۲۰ شمار واقعات پولیو دو چند شده است. بحث دیگر این است که سکته‌گی در خدمات در بخش قلبی، تنفسی و حتا در بخش نسایی-ولادی وجود داشت و به همین دلیل شمار واقعات فوتی بدون کرونا نیز زیاد دیده شد. در آخر وقتی که برنامه مبارزه با کرونا تطبیق می‌شد، روزانه مشکلات عمده‌ای وجود داشت. در حالی که سایر کشورها به مشکلات موجود فرا‌راه مبارزه با کرونا به شکل روزانه و هفته‌وار رسیده‌گی می‌کردند تا شیوع ویروس و شمار فوتی‌ها را کاهش دهند، متاسفانه افغانستان در این بخش دست‌آورد عمده نداشت. بحث مهم این است که در پلان مبارزه با کرونا، ظرفیتی ایجاد نشد که چالش‌های موجود را به فرصت بدل کند و در بخش سکتور صحی نقش عمده داشته باشد.

۸صبح: نقش بحران کرونا در برجسته‌سازی مشکلات سیستم صحی کشور را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

حقمل: به همان اندازه که کووید-۱۹ جهان را با چالش جدی روبه‌رو ساخت، فرصت‌های زیادی را نیز ایجاد کرد. شما می‌دانید که کشورهای خارجی سالانه پول هنگفتی را برای ارزیابی سیستم صحی‌شان مصرف می‌کنند. در عوض، کووید-۱۹ در مقایسه با ارزیابی‌های عادی، سیستم‌های کشورها را عمیق‌تر ارزیابی کرد تا ظرفیت واقعی سیستم‌ صحی را به ویژه در حالات اضطراری روشن کند. اکنون که خلاها دریافت شده است، این خلاها نیازمند توجه جدی و عاجل است. می‌توان گفت که افغانستان از خوش‌بخت‌ترین کشورها است، زیرا بودجه کافی از سوی رییس جمهور پیش از شیوع ویروس اختصاص یافت و شفاخانه‌های اختصاصی اعمار شد. اما با توجه به ضعفی که در سکتور صحی وجود داشت، تعمیر ساخته شده برای ماه‌ها استفاده نشد؛ زیرا تدارکات طبی هم‌زمان با ساخت تعمیر آغاز نشد و پرسنل آموزش ندیدند. همین موضوع سبب شد که از شفاخانه‌های مخصوص کرونا به شکل درست استفاده نشود. از طرف دیگر بحث سوء‌استفاده در رسانه‌های ملی و بین‌المللی انعکاس یافت و سبب کاهش اعتبار مردم و تمویل‌کننده‌گان به سکتور صحی شد. حال که خلاها دریافت شده است، حکومت باید از این فرصت استفاده کند و اصلاحات لازم را در سکتور صحت به میان بیاورد تا در صورت بروز چنین واقعات اضطراری، سیستم صحی ظرفیت بلندی داشته باشد.

۸صبح: به باور شما مشکلات عمده در مبارزه با کرونا چیست؟

حقمل: از آغاز شیوع کووید-۱۹ در چین، افغانستان فرصت مناسبی داشت که برای مبارزه با این ویروس آماده‌گی جدی می‌گرفت. نیاز بود که از این سه ماه در بخش تدارکات و آموزش پرسنل استفاده می‌شد، اما متاسفانه استفاده نشد. وقتی که موارد مثبت در افغانستان ثبت شد، شفاخانه‌ها زیر فشار آمدند و با کمبود جدی وسایل محافظتی روبه‌رو شدند. هم‌چنان برنامه آموزشی در وقت لازم آغاز نشد تا پرسنل صحی در زمان معین برای این مبارزه آمد باشند. به همین دلیل سطح تلفات در کشور از آغاز کرونا تا شیوع موج دوم به حدود شش درصد رسید که درشت‌ترین آمار در سطح جنوب آسیا بود. افزون بر این، تاخیر در تدارکات و تهیه وسایل طبی اساسی سبب شد که تعمیرهای ساخته شده استفاده نشود. در کنار این موارد، پلان پاسخ‌دهی ضعیف در سطوح مختلف که می‌توانست چالش‌ها را به فرصت بدل کند. مسوولیت تنها به وزارت صحت عامه داده شد، در حالی که حتا در سایر کشورها این مهم از سطح سکتور دولتی بالاتر بود. هم‌چنان نظارت ضعیف از برنامه پاسخ‌دهی کرونا سبب شد که افراد فرصت‌طلب از موقع استفاده کنند و این کار به جایگاه سکتور صحی در سطح ملی و بین‌المللی آسیب رساند.

۸صبح: نکات قوت در روند کنونی مبارزه با کرونا چیست؟

حقمل: در این اواخر نکات مثبت در روند مبارزه با کرونا بیش‌تر شده است. تعهد حکومت به مبارزه با کرونا، حمایت رییس جمهور از این روند، نظارت شورای عالی طبی از تطبیق برنامه مبارزه با کووید-۱۹، همکاری سکتورهای صحی دولتی و خصوصی، جدیت حکومت در مبارزه با فساد اداری و نشست‌های رییس جمهور با پرسنل صحی در سطوح مختلف برای رسیده‌گی به مشکلات سیستم صحی، از مواردی است که می‌توان از آن‌ها به عنوان نکات قوت این روند یاد کرد.

۸صبح:‌ برای بهترسازی روند مبارزه با کرونا، چه پیشنهادی دارید؟

حقمل: آن‌گونه که منابع معتبر بین‌المللی می‌گویند، متاسفانه درصدی پایینی از شهروندان کشورهای رو به انکشاف به شمول افغانستان در جریان سال ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۲ به واکسین کووید-۱۹ دسترسی پیدا می‌کنند. با توجه به این وضعیت، احتمال شیوع موج‌های سوم،‌ چهارم و حتا پنجم نیز وجود دارد. پس حکومت باید یک سلسله گام‌ها را برای پاسخ‌دهی موثر به کووید-۱۹ بردارد. از جمله طرح جامع پاسخ‌دهی طوری باشد که زمینه اشتراک فعال اداره‌های دولتی، از جمله وزارت تحصیلات عالی، وزارت زراعت، شهرداری و سکتوری خصوصی صحی و تولیدی در آن فراهم شود. این بخش از سکتور خصوصی که در تولید دوا و وسایل طبی، به ویژه محافظت فردی، ماسک، صابون، مایع دست‌شویی و سایر مواد ضروری برای مبارزه با ویروس کرونا نقش دارد، نیاز است که شامل پلان و ملی و حوزه‌ای کووید-۱۹ شود تا در صورت بسته شدن سرحدات، این بخش از سکتور خصوصی مواد لازم را با سایر سکتورها شریک کند.

این مکانیزم زمینه تبدیل کردن چالش‌ها را به فرصت‌ها مهیا می‌کند. به گونه مثال، برای زمان بسته ماندن چند‌ماهه سرحدات و تا زمانی که بیش‌تر هم‌وطنان ما به واکسین دسترسی پیدا می‌کنند، وزارت زراعت می‌تواند با استفاده از بودجه کافی شامل در پلان پاسخ‌دهی کرونا، ظرفیت نگهداری میوه‌ و سبزی در سردخانه‌ها را بلند ببرد. بدین ترتیب در صورت بسته ماندن سرحدات برای مدت طولانی، شهروندان به مواد غذایی دسترسی کافی خواهند داشت. این کار در طولانی‌مدت سبب بلند رفتن ظرفیت سردخانه‌ها می‌شود. از طرف دیگر، سکتور خصوصی صحی نیز می‌تواند ظرفیت و کیفیت خدمات را برای حل مشکلات صحی بالا ببرد. بدین ترتیب شهروندان به خارج از کشور سفر نمی‌کنند و ادامه ارایه این خدمات سبب می‌شود که اعتماد بالای سکتور صحی افزایش یابد. بدین ترتیب در طولانی‌مدت از پرداخت هزینه هنگفت برای تداوی در خارج از کشور، جلوگیری می‌شود.

عملی کردن این برنامه‌ها افزون بر این‌که از مصارف بی‌جا جلوگیری می‌کند، سبب می‌شود که حتا حکومت در جریان تطبیق پلان جامع پاسخ‌دهی به کرونا عواید جمع‌آوری کند. از سوی دیگر، رهبری وزارت صحت عامه باید پلان واضح و سیستماتیک اصلاحات را در مورد آن‌چه در جریان مبارزه با کووید-۱۹ با آن روبه‌رو شده، تطبیق کند تا این مشکلات در آینده تکرار نشود. برداشتن این گام‌ها سبب می‌شود که دولت افزون بر کسب موفقیت در راستای مبارزه با کرونا، چالش‌های موجود را نیز به فرصت بدل کند و منافع درازمدت به دست آورد.

۸صبح: مداخلات سیاسی در سکتور صحی چه‌قدر می‌تواند این روند را آسیب برساند؟

حقمل: تجارب کشورهایی که در آن‌ها سیستم صحی قوی وجود دارد، نشان می‌دهد که به هر اندازه سیستم صحی زیر رهبری افراد فنی و به دور از سیاست باشد، به همان اندازه زمینه پیش‌رفت آن فراهم می‌شود. شما شاهد زدوبندها بالای کرسی وزارت صحت عامه بودید. در حال حاضر رییس جمهور به گونه جدی به سکتور صحی توجه کرده است و این حمایت سبب می‌شود که زمینه فنی‌سازی سکتور صحی فراهم شود. امید بر این است که این سکتور تخصصی‌تر شود و هم‌زمان با استخدام افراد مسلکی دارای تجارب ملی و بین‌المللی، از فرصت‌های موجود به نفع تقویت سکتور صحی استفاده اعظمی صورت گیرد.

۸صبح: باید کدام کارها انجام شود تا افغانستان در پنج سال آینده سکتور معیاری صحی داشته باشد؟

حقمل: اگر به نکات زیر توجه شود، افغانستان تا پنج سال آینده می‌تواند سیستم صحی بسیار بهتر نسبت به امروز داشته باشد. اول، تمرکز بالای خلاهایی است که در جریان پاسخ‌دهی به کووید-۱۹ برملا شد. این کار سبب می‌شود که مشکلات در بخش تشخیص، تداوی، رهبری، تدارکات و سایر پروسه‌ها برطرف شود. این فرصت نباید زیر هیچ شرایطی هدر برود، زیرا چنین فرصت‌هایی به ندرت به دست می‌آید. از سوی دیگر، تمرکز بالای اعمال اصلاحات در بخش شفاخانه‌ها است، به ویژه تطبیق برنامه‌های شرکت‌سازی شفاخانه‌ها که به گونه مستقیم روی کیفیت خدمات شفاخانه‌ها و خودکفایی آن‌ها تاثیر می‌گذارد. بحث دیگر، اصلاح جدی سیسستم اکمال تخصص و ایجاد سیستمی است که از طریق آن از افغان‌های مسلکی در خارج از کشور استفاده شود. این کار سبب معیاری شدن سکتور صحی و بهتر شدن کیفی روند خدمات می‌شود. هم‌چنان تقویت سیستم نظارت و ارزیابی و معرفی شیوه‌های ابتکار در ساحات مختلف صحی، به شمول دیجیتال‌سازی در بخش عرضه خدمات صحی و حمایت،‌ کنترل و رشد سکتور صحی، کمک می‌کند که سکتور صحی افغانستان با گذشت هر روز بهتر شود و سرانجام به خودکفایی برسد.

۸صبح: از این‌که به ما فرصت دادید، سپاس‌گزاریم.

حقمل: از شما هم تشکر.

دکمه بازگشت به بالا
بستن