ادامه حضور نظامی ترکیه در افغانستان؛ ترک‌ها چه می‌گویند؟

لعل‌محمد لامع، آگاه امور روابط بین‌الملل

در این اواخر بیش‌تر از هر زمان دیگری، افغانستان در محور بحث رسانه‌ها و مراکز تحقیقاتی و اکادمیک ترکیه قرار گرفته است. ترک‌ها از سال‌های دراز به این‌سو به افغانستان به عنوان یک کشور دوست و مسلمان با اشتراکات فرهنگی نگاه می‌کنند و در طول تاریخ روابط خوب و دوستانه با این کشور داشته‌اند. پس از مطرح شدن ادامه حضور نظامی ترکیه، مسأله افغانستان در سیاست این کشور بیش‌تر از گذشته مورد توجه قرار گرفته است.

در افغانستان تعدادی فکر می‌کنند که ترکیه در این کشور در پی منافع خود است و این منافع را بیش‌تر با داشتن رابطه با اقوام و گروه‌ها حفظ می‌کند؛ اما در عمل، ترکیه ثابت کرده است که سیاستش در قبال افغانستان براساس حفظ بی‌طرفی و کمک‌های انسانی و عمرانی بنا یافته است. در زمانی که برخی کشورهای همسایه و منطقه روی داشتن رابطه نزدیک با طالبان با هم رقابت و فرش قرمز زیر پای رهبران این گروه پهن می‌کنند، ترکیه در تلاش ایفای نقش مثبت در تأمین ثبات افغانستان است.

روابط ترکیه با افغانستان در طول تاریخ، رابطه دولت با دولت بوده است. بنا بر همین اصل، امروز جمهوری ترکیه تلاش می‌کند با هماهنگی دولت جمهوری اسلامی افغانستان، امریکا و سایر اعضای ناتو، در تأمین امنیت میدان هوایی کابل نقش ایفا کند. حضور ترکیه در افغانستان برای ترک‌ها یک مسوولیت سنگین است. روی همین لحاظ، آن‌ها روی موضوع حضور نظامی، دیدگاه‌های متفاوت و متضاد دارند. برخی معتقدند که ترکیه در سوریه، لیبیا و عراق حضور نظامی دارد و مصروف درگیری با گروه‌های تروریستی است، بنابراین، ادامه حضور این کشور در افغانستان معقول و منطقی نیست. در مقابل، تعدادی از طرف‌داران حزب حاکم (عدالت و توسعه) به رهبری رجب طیب اردوغان، بدون چون‌وچرا طرف‌دار حضور نظامی ترکیه در کشورهای مختلف، از جمله در افغانستان هستند. این در حالی است که حزب جمهوری‌خواه، مخالف جدی حضور نظامی ترکیه در کشورهای بیرونی است.

به طور عموم در افکار عمومی و جامعه اکادمیک ترکیه در رابطه به ادامه حضور نظامی این کشور در افغانستان، سه دیدگاه مختلف وجود دارد:

۱- طرف‌داران رییس جمهور رجب طیب اردوغان و حزب عدالت و توسعه با حضور ترکیه در کشورهای مختلف موافق هستند. آن‌ها معتقدند پس از آن‌که ترکیه حضور نظامی خود را در نقاط مختلف، از جمله آفریقا، خاورمیانه، بالکان و… گسترش داد، جایگاه قوی در سیاست جهانی پیدا کرد. به باور آنان با حضور نظامی، سرمایه‌گذاری ترکیه در این کشورها بیش‌تر شده و این سرمایه‌گذاری بر تقسیم عادلانه منافع میان ترکیه و این کشورها استوار است.

۲- گروه‌های محافظه‌کار که شامل برخی طرف‌داران حزب حاکم و احزاب مختلف و اشخاص بی‌طرف است، نسبت به حضور ترکیه در افغانستان به شک و تردید می‌نگرند. این گروه‌ها با وجود آن‌که مخالف و یا طرف‌دار سرسخت حضور ترکیه در افغانستان نیستند؛ اما از این حضور نگرانی جدی دارند. نگرانی آن‌ها بیش‌تر بالای دو مورد متمرکز است: یکی بافت اجتماعی افغانستان و پیچیده‌گی سیاست و جنگ این کشور و دوم، بی‌اعتمادی شدید نسبت به ایالات متحده امریکا. این گروه‌ها فکر می‌کنند که جنگ و سیاست افغانستان پیچیده و مملو از ابهامات است و طرفین این جنگ متغیر هستند و با کشورهای مختلف رابطه نزدیک دارند. به باور آن‌ها، این موضوع می‌تواند ترکیه را در یک جایگاه سخت قرار دهد و با مشکل جدی مواجه کند. بخش دوم این نگرانی برمی‌گردد به بی‌اعتمادی شدیدی که میان ترکیه و ایالات متحده امریکا در سال‌های اخیر به وجود آمده است. اگر روابط امریکا و ترکیه را مطالعه کنیم درمی‌یابیم که این دو کشور از یک طرف متحدان استراتژیک‌ هستند و از طرف دیگر بحران‌های مختلفی را در روابط‌شان تجربه کرده‌اند. بحران در روابط امریکا و ترکیه در سال ۱۹۶۰ با پرواز هواپیمای جاسوسی ایالات متحده در خاک‌ اتحاد جماهیر شوروی شروع شد. در ادامه، بحران موشکی کوبا در سال ۱۹۶۲ میان شوروی و امریکا به وجود آمد که روابط ترکیه را با ایالات متحده متأثر ساخت. در سال ۱۹۶۴ با مطرح شدن مداخله ترکیه در قبرس شمالی و مخالفت امریکا، واشنگتن فروش سلاح به انقره را منع کرد. در سال ۲۰۰۳ و در جریان حمله امریکا به عراق، پارلمان ترکیه به شرکت نظامیان این کشور در حملات بیرون مرزی و حضور نیروهای خارجی در ترکیه رای نداد. اکنون قضیه سوریه و حمایت تسلیحاتی امریکا از جنگ‌جویان کُرد آن کشور، نقطه اختلاف واشنگتن و انقره است. خرید اس ۴۰۰ از روسیه و جنگنده‌های اف ۳۵، از موارد اختلافی دیگری است که میان ترکیه و امریکا وجود دارد. با توجه به این اختلافات، ترک‌ها می‌پرسند که چگونه می‌توان به امریکا اعتماد کرد؟ اصلا چرا امریکا بعد از بیست سال حضور نظامی و مصرف تریلیون‌ها دالر موقعیت استراتژیکی چون میدان هوایی کابل را به ترکیه واگذار می‌کند. آن‌ها فکر می‌کنند که امریکا تلاش می‌کند ترکیه را وارد باتلاق جنگ افغانستان کند و در ادامه نقش ترک‌ها را در سیاست جهانی منفی جلوه دهد. به باور آن‌ها قبول مسوولیت تأمین امنیت میدان هوایی کابل می‌تواند برای ترکیه چالش جدی ایجاد کند.

۳- احزاب سیاسی مخالف حکومت، مخالف حضور نظامی ترکیه در خارج از کشورشان هستند. حضور ترکیه در لیبیا و وارد شدن این کشور در جنگ سوریه، با مخالفت این احزاب همراه بوده است. به باور آن‌ها، ترکیه باید یک دولت سکولار و بی‌طرف در سیاست جهانی باقی بماند. هم‌چنان این احزاب طرف‌دار تقویت و حفظ روابط ترکیه با امریکا و اروپا هستند.

جوشکون باشبوع، استراتژیست ترک معتقد است که طولانی شدن مذاکره میان امریکا و ترکیه در مورد تأمین امنیت میدان هوایی کابل به این دلیل است که انقره شروط زیادی برای قبول کردن این مسوولیت دارد؛ زیرا میدان هوایی کابل نقطه استراتژیک برای افغانستان است و جلوگیری از ترافیک مواد مخدر، پول سیاه و دیگر مسائل، کار مشکل و پیچیده‌ای است. اگر ترکیه صلاحیت کنترل تمام پروازها، به شمول پروازهای امنیتی امریکا و سایر کشورها را نداشته باشد، مسوولیت سنگینی متوجه این کشور خواهد شد. برای جلوگیری از چنین مواردی باید حضور ترکیه در افغانستان شفاف، واضح و با صلاحیت کامل کنترل پروازها همراه باشد.

دکمه بازگشت به بالا