جرگه مشورتی صلح و ختم جنگ در افغانستان

محمدوحید نویسا

جرگه در افغانستان ریشه‌های تاریخی و عمیقی دارد. در واقع، جرگه با تاریخ افغانستان هم‌زاد است. برای فهم واژه جرگه بهتر است آن را استعاره‌ای از یک کنفرانس ملی بدانیم؛ کنفرانسی که گاه قطع‌نامه-ها و مصوبه‌های لازم‌الاجرا دارد و گاه صرفاً به توصیه خلاصه می‌گردد. این نوشته برای بیان مولفه‌ها، صلاحیت‌ها، انواع، روش کار و نیز امتیازهای جرگه‌ها در افغانستان وقعی نمی‌گذارد. آن‌چه به عنوان شالوده مطرح می‌گردد، تاثیر جرگه مشورتی صلح بر ختم جنگ در افغانستان است. سعی شده است ضمن نگاه توصیفی به جرگه مشورتی، به بیم و امیدهای صلح اشاره شود. اگر حکومت همه‌شمول را ادامه حکومت وحدت ملی بدانیم، جرگه مشورتی صلح برای بار دوم پس از آن مطرح شد که محمد‌اشرف غنی، رییس جمهوری اسلامی افغانستان، آزادی ۴۰۰ زندانی متعلق به گروه طالبان و از اعضای خارجی این گروه را شامل صلاحیت‌های ارگ ندانست. جرگه مشورتی صلح برای بار دوم با شتاب راه‌اندازی شد و اعضای آن نیز همان چهره‌هایی هستند که در همان لویه‌جرگه مشورتی صلح حکومت وحدت ملی اشتراک داشتند. چهره‌های تکراری جرگه این بار با سوال مهم و تازه‌ای روبه‌رو بودند. جرگه از آن‌ها خواسته بود آیا ۴۰۰ زندانی محکوم به جنایات جنگی، کشتار، قاچاق مواد مخدر و سایر جنایات بخشیده شوند یا خیر؟ کمیته¬های پنجاه‌گانه جرگه مشورتی صلح طی دو روز نتوانستند به این سوال تازه پاسخ دهند. سرانجام جرگه به روز سوم کشیده شد تا جواب بلی را به گروه طالبان بدهد.

چند روز قبل از جرگه سر‌و‌صداها در‌باره برگزاری آن بلند شد و مانند یک اتفاق غیر‌قابل تغییر در شرایطی به وقوع پیوست که به حد کافی اذهان عامه آماده نشده بود و نیروهای بین‌المللی مستقر در افغانستان به رهبری ایالات متحده امریکا در کنار قوای مسلح کشور به تامین امنیت تالار لویه‌جرگه در کابل و ماحول آن پرداختند. یک روز مانده به ۱۷ اسد، زمان تعیین شده برای افتتاح جرگه، همه‌ی آماده‌گی‌ها گرفته شد‌. اعضای جرگه تحت حمایت حکومت قرار گرفتند و از راه‌های مختلف خیلی سریع به کابل آورده شدند. چهره‌های نظامی برجسته داخلی و خارجی نیز در محوطه تالار لویه‌جرگه دیده می‌شوند. جنرال یاسین ضیا، لوی درستیز ارتش افغانستان و جنرال میلر، فرمانده کل نیروهای بین‌المللی در افغانستان، از جمله چهره‌هایی‌اند که خیلی بی‌باکانه در اطراف ساختمان دانشگاه پولی‌تکنیک کابل و حاشیه‌های تالار لویه‌جرگه قدم می‌زنند. حضور آن‌ها در کنار آماده‌گی‌های شدید امنیتی، فضای آرامش را برای اشتراک‌کننده‌گان تداعی می‌کند. تسهیل‌کننده‌گان جرگه نیز با چهره‌های خسته پر‌سرعت‌تر از اشتراک‌کننده‌گانی که برای گرفتن کارت عضویت جرگه و دادن تست کرونا آمده‌اند، به هر سو دیده می‌شوند. مطابق برنامه روز اول جرگه فرا می‌رسد و طبق روال عبد‌رب رسول سیاف برای رهبری جرگه به تالار لویه‌جرگه در برابر اعضای آن حاضر است. ولی این بار او به دلیل آن‌چه خودش بیماری عنوان کرد، ریاست جرگه را به داکتر عبدالله عبدالله رقیب دیروز حکومت و رییس شورای عالی مصالحه کشور واگذار کرد. او نیز این مسوولیت را پذیرفت، ولی پس از چند جمله کوتاه محمد‌اشرف غنی رییس جمهوری کشور را به سخنرانی دعوت کرد. سخنرانی رییس جمهوری نیز آکنده از نوید برای آینده خوب کشور بود. سخنرانی نوید‌بخش رییس جمهور برای اشتغال و عملی‌سازی پروژه‌های بین‌المللی و ملی با حاشیه‌هایی نیز همراه بود. بلند کردن تکه سفید که روی آن نوشته بود «باج دادن به طالبان جنایت ملی است» از سوی بلقیس روشن، عضو مجلس نماینده‌گان کشور که منجر به اخراج و لت‌و‌کوب او شد، در کنار بستن دهن یک جوان معترض در جرگه، سوژه گرم اخبار رسانه‌ها، قصه‌های روزانه شهروندان و کاربران شبکه‌های اجتماعی شد.

پس از مراسم افتتاح جرگه، تمام نماینده‌گانی که از سراسر کشور برای دادن مشورت به کابل آمده بودند، با یک سوال مواجه بودند. جرگه با ۵۰ کمیته به کار آغاز کرد در هر کمیته معمولاً بیش‌تر از ۵۰ تن از زنان و مردان بودند. ساعت‌ها به گفت‌وگو پرداختند. در نشست توحید فیصله‌های کمیته‌ها، نظرات مشابه زیادی وجود داشت. برداشت می‌شد اکثریت کمیته‌ها و در واقع اغلب اعضای لویه‌جرگه فکر و درد مشترک دارند و با نفس آزادی زندانیان مشکلی ندارند، مشروط بر این‌که به ملاحظات آن‌ها توجه جدی شود. اگر بخواهیم از ملاحظات کمیته‌های لویه‌جرگه مشورتی صلح چند شاخص کلی بگیریم، مبحث حق‌العبد، ایجاد اصول مشترک میان حکومت و طالبان، حفظ ارزش‌هایی چون آزادی‌ها، حقوق بشر و…، به رسمیت شناختن دولت جمهوری اسلامی افغانستان از سوی طالبان و گرفتن ضمانت از ایالات متحده امریکا برای ادامه همکاری‌های مالی و سایر حمایت‌ها در ختم گفت‌وگوهای صلح، ضمانت از کشورهای منطقه به شمول چین و هند برای عدم حمایت از گروه طالبان و سایر گروه‌های تروریستی در آینده از مهم‌ترین آن‌ها است. با این‌همه کنار آمدن با حق‌العبد و چگونه‌گی گرفتن تضمین برای رهایی زندانیان قابل اغماض به نظر نمی‌رسد. در پهلوی این‌که هیات گفت‌وگو‌کننده صلح حکومت با گروه طالبان چگونه چانه‌زنی کند.

اما در بیرون از لویه‌جرگه شهروندان واکنش‌های مثبت و منفی زیادی نسبت به برگزاری جرگه مطرح کرده‌اند. موافقان و مخالفان جرگه مشورتی صلح در واقع تنها نبودند، افرادی هم که نگاه معتدل‌تری به مزایا و معایب جرگه داشتند نیز کم نبودند. منتقدان، لویه‌جرگه را نمایشی و پر‌هزینه دانسته‌اند که برای توجیه تصامیم حکومت راه‌اندازی شده است. در مقابل بسیاری از شهروندان به نتایج لویه‌جرگه خوش‌بین هستند و آن را یک گام دیگر به طرف صلح می‌پندارند که از پیچیده‌گی‌های صلح کم می‌کند.

با این‌همه بحث صلح در افغانستان دوباره جان گرفته است، آن‌گونه که حکومت بی‌توجه به تهدید کرونا حدود ۴ هزار شهروند را از سراسر کشور زیر یک سقف جمع کرده است. این‌که حکومت موضوع صلح را هم‌چنان به عنوان یک اولویت در دستور کار خود قرار داده است، امیدواری‌ها برای رفتن به طرف صلح را زیاد می‌کند. در این میان جرگه مشورتی صلح به عنوان یک قاعده ایجابی می‌تواند به ختم جنگ‌های دوام‌دار گروه طالبان با نظامیان ملی و بین‌المللی کمک کند.

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا
بستن