فروریزی سد مقاومت ضد طالبان در ماورای کوکچه؛ پیرم‌قل ضیایی کی بود و چگونه کشته شد؟

بهروز خاوری

پیرم‌قل ضیایی مشهور به «آمر پیرم‌قل»، سرشناس‌ترین و با‌نفوذترین چهره ضد طالبانی تخار در روستای قرلق، از مربوطات ولسوالی رستاق ترور شد. او ساعت ۱۱ پیش از چاشت روز یک‌شنبه، دوازدهم ثور، در منطقه قلعه گرداب، از مربوطات ولسوالی رستاق کشته شد. منابع امنیتی دلیل مرگ او را انفجار ماین خواندند. معاون شورای عالی مصالحه ملی اما قتل او را «هدف‌مند» خواند و گفت که او پس از دریافت تماس، توسط یک راکت رهبری شده از بین رفته است. منابع آگاه از قتل او نیز به روزنامه ۸صبح تایید می‌کنند که پیرم‌قل ضیایی در پی حمله پهبادی با تکنولوژی پیش‌رفته با تشخیص چهره کشته شده است. به گفته این منبع، هرچند این فرمانده خیزش مردمی در میان دو محافظش قرار داشت،‌ اما پهباد به گونه مستقیم سمت چپ گردن او را هدف قرار داده و سرش را یک‌جا با دستش قطع کرده است. در این رویداد محافظان او اندکی آسیب دیده‌اند. شماری از منابع در تخار نیز قتل پیرم‌قل ضیایی را تلاش گروه طالبان برای کاهش اداره مردمی در آن مناطق و سقوط مناطق ماورای کوکچه می‌خوانند؛ زیرا به گفته این منبع، طالبان پیش‌تر با وجود تسلط بر کشور، نتوانسته بودند که پنجشیر، بدخشان و مناطق ماورای کوکچه را تصرف کنند و این بار تلاش می‌کنند که با ضعیف ساختن رهبری مردمی در آن‌جا، راه‌شان را به سمت کشورهای شمال باز کنند. گفتنی است که گروه طالبان پیش‌تر مسوولیت قتل پیرم‌قل ضیایی را برعهده گرفتند. با این حال منابع امنیتی هنوز به گونه واضح در مورد این رویداد وضاحت نداده‌اند.

قتل پیرم‌قل ضایی؛ ابهامات و روایت‌های دوگانه

خبر قتل پیرم‌قل ضیایی روز یک‌شنبه، دوازدهم ثور، نشر شد. خلیل اسیر، سخنگوی پولیس تخار، می‌گوید که آمر پیرم‌قل، فرمانده خیزش‌های مردمی رستاق، همان روز به طور مشترک با نیروهای امنیتی در عملیات علیه گروه طالبان شرکت و روستاهای زیادی را فتح کرد. به گفته او، طالبان در این جنگ که پیرم‌قل در آن سهم داشت، تلفات زیادی دیدند. اسیر افزود که پس از آن پیرم‌قل ضیایی در روستای قلعه گرداب در اثر برخورد با ماین کشته شد. عنایت‌الله بابر فرهمند، از اعضای ارشد حزب جنبش ملی اسلامی، اما گفت که کشته شدن پیرم‌قل ضیایی بر اثر ماین نبوده، بلکه توسط راکت رهبری شده مورد هدف  قرار گرفته و قتل او یک «ترور هدف‌مند» و برنامه‌ریزی شده است.

منابع معتبر و آگاه نیز با تاکید بر حفظ هویت‌شان می‌گویند که آمر پیرم‌قل توسط پهپاد (دُرون) رهبری شده و مجهز با تکنولوژی پیش‌رفته تشخیص چهره کشته شده است. این رویداد زمانی رخ داده است که او می‌خواست پس از بازگشت از میدان جنگ، در یک «محل امن» با همراهانش اتراق کند. براساس معلومات، در این رویداد دو محافظ پیرم‌قل ضیایی اندکی زخمی شده‌اند، اما پهباد به گونه مستقیم خود او را هدف قرار داده است. منبع افزود که شلیک این پهباد احتمالاً لایزری بوده است.

برخی منابع دیگر نیز می‌گویند که تلفن پیرم‌قل ضیایی به ردیاب وصل شده و بعد از این‌که به گوشی‌اش زنگ می‌آید، مورد هدف قرار می‌گیرد. بدین ترتیب آن‌چه منابع می‌گویند، این است که پیرم‌قل ضیایی در نتیجه انفجار ماین نه، بلکه در نتیجه حمله پهبادی جان باخته است. نزدیکان و خانواده پیرم‌قل نیز نوعیت کشته ‌شدن او را حمله با «پهباد هدایت شونده» می‌خوانند و می‌گویند که او پس از دریافت تماس، هدف قرار می‌گیرد و نیمی از سر و صورت و دست چپش را قطع می‌کند.

در این رویداد مدیر امنیت رستاق نیز سطحی زخم برداشته‌، اما به کسی دیگر آسیب نرسیده است. به گفته منابع، حمله بر شخص پیرم‌قل «بسیار دقیق و حساب‌ شده» بوده است. این در حالی است که دو سال پیش نیز جنرال نذری‌‌محمد نیازی، از فرماندهان محلی قدرت‌مند بدخشان، در رویدادی کاملاً مشابه در میدان فوتبال فیض‌آباد بدخشان کشته شد‌. در آن حمله نیز به کسی دیگر آسیب نرسید و فقط محافظ خاصش اندکی زخم برداشت‌. نزدیکان نذری‌محمد نیازی در آن زمان قتل او را از هوا و توسط لایزر خوانده بودند.

با آن‌که مقام‌های امنیتی تخار می‌گویند که در ساحه‌ تقل آمر پیرم‌قل، تلفن آنتن‌دهی نداشته است، اما همه منابع محلی این موضوع را رد می‌کنند و می‌گویند که او پس از تماس به تلفنش مورد هدف قرار گرفته است. نذری‌محمد نبیل، مسوول کلینیک رستاق، گفت که جسد پیرم‌قل را بررسی و معاینه کرده است که از طرف چپ سر مورد هدف قرار گرفته است. او افزود که براساس هدایت رییس صحت عامه تخار با یک نرس و یک مسوول دیگر به خانه پیرم‌قل رفته و در حوالی ساعت دو بجه بعد از ظهر جسدش را معاینه کرده بود. به گفته او قسمتی از مغز و صورت پیرم‌قل ضیایی به شدت متلاشی شده بود که حتا تشخیص چهره‌اش را ناممکن ساخته و دست چپش نیز مکمل قطع شده بود. این داکتر می‌گوید که بر اثر پرتاب شدن پیرم‌قل در پی شدت موج ضربه، قسمت‌هایی از شکم و سینه‌اش نیز آسیب سطحی دیده بود، اما پاهایش کاملا سالم بود.

گفتنی است که گروه طالبان قتل پیرم‌قل ضیایی را تایید کرد و مسوولیت آن را به دوش گرفت‌.

پیرم‌قل کی بود؟

ملا پیرم‌قل فرزند ارباب آدینه در سال ۱۳۴۰ خورشیدی در روستای هزار سموچ، از مربوطات رستاق به دنیا آمد. او دوران کودکی را در مدرسه دینی رستاق درس خواند و توسط ملا نادر صبوریار، اولین فرمانده حزب اسلامی افغانستان، به این حزب پیوست. ملا پیرم‌قل ضیایی در سال‌های اولیه جهاد از سرگروپ‌های ملا نادر صبوریار و از فرماندهان حزب اسلامی بود که با این حزب اختلاف پیدا کرد و با کشتن ملا ابراهیم آب‌بزانی، هم‌صنفی مدرسه‌اش و ۲۶ سرگروپ دیگر حزب اسلامی، در رمضان سال ۱۳۶۴ به حزب جمعیت اسلامی پیوست و رابطه‌اش با حزب اسلامی را برای همیشه قطع کرد.

او با ۲۵۰ نیروی تحت فرمانش با جمعیت اسلامی و شورای نظار همکاری کرد و به تدریج به یکی از بزرگ‌ترین بازوهای نظامی و مردمی احمدشاه مسعود در تخار  بدل شد. او در دوران جهاد و در رستاق یکی از سرسخت‌ترین فرماندهان جهادی بود که با روس‌ها، حکومت کمونیستی وقت و صمد پاچا، آمر جبهه تخار وابسته به سازایی‌ها، می‌جنگید. او در سفر فرانسه نیز احمدشاه مسعود را همراهی کرده بود و با او به عنوان معاون نظامی کار می‌کرد.

ملا پیرم‌قل پس از ترور احمدشاه مسعود، «قهرمان ملی کشور»، بنا بر اختلافاتی با جمعیت اسلامی و شورای نظار و بنا بر علایق قومی، به حزب جنبش ملی اسلامی به رهبری جنرال دوستم پیوست. او در انتخابات پارلمانی  سال ۱۳۸۴ به مجلس نماینده‌گان راه یافت و پنج سال نماینده مردم تخار در مجلس بود. پیرم‌قل پس از بازگشت به تخار به عنوان یک فرمانده قدرت‌مند محلی همکار با دولت به حاکمیت خویش در رستاق ادامه داد. گفتنی است که او به قتل برخی از افراد نیز متهم است. با این حال منابع مردمی می‌گویند که قتل پیرم‌قل زاویه‌های جدیدی از جنگ در تخار را باز می‌کند و جغرافیای جنگ ضد طالبان را تغییر خواهد داد.

عواقب قتل پیرم‌قل؛ تلاش طالبان برای تسلط بر مناطق ماورای کوکچه

پیرم‌قل برجسته‌ترین چهره مقاومت ضد طالبانی در تخار و بزرگ‌ترین فرمانده نیروهای خیزش مردمی بود. او با سابقه طولانی نظامی و سیاسی‌اش به‌عنوان یکی از نزدیک‌ترین چهره‌ها به احمدشاه مسعود، فرمانده ضد طالبان و یک رهبر بزرگ مردمی قوم اوزبیک در تخار از موانع اصلی بر سر راه طالبان به شمار می‌رفت.

یک منبع آگاه در تخار به شرط فاش نشدن نامش می‌گوید که ترور و کشته‌ شدن پیرم‌قل راه را برای طالبان و دیگر مخالفان باز خواهد کرد و مرگ او ولسوالی‌های ماورای کوکچه را بسیار آسیب‌پذیر می‌سازد. به گفته او، پیرم‌قل اصلی‌ترین سد و دیوار مقاوم و مانع بزرگ ضد طالبان و دیگر گروه‌های تروریستی در تخار و به ویژه در رستاق بود و مرگ او به شدت برنامه‌ریزی شده بوده است.

این منبع معتقد است که مرگ پیرم‌قل همه ولسوالی‌های ماورای کوکچه را آسیب‌پذیر می‌سازد و راه طالبان به سوی دریای آمو و کشورهای همسایه شمالی افغانستان به ویژه تاجیکستان را باز خواهد کرد. او افزود که پی‌آمد قتل پیرم‌قل منحصر به رستاق نیست، بلکه به زودی پس‌لرزه‌های آن در تخار، کندز و تمامی قطغن‌زمین آشکار خواهد شد؛ زیرا به باور او، روند قتل بزرگان محلی به تازه‌گی در مناطق شمال شکل گرفته است و می‌تواند امنیت این بخش را آسیب‌پذیر سازد.

به گفته این منبع، در جریان جنگ ۲۶ ساله با طالبان، تنها پنجشیر، بدخشان و مناطق ماورای کوکچه به دست این گروه نیفتاده است. به باور او، دلیل اصلی روند قتل برزگان قومی در شمال نیز تلاش برای سقوط این مناطق است.

گفتنی است که منابع معتبر در نهادهای امنیتی و حکومت هنوز به گونه واضح در مورد قتل پیرم‌قل ضیایی اظهار نظر نکرده‌اند و گمانه‌زنی‌ها در مورد مرگ او و افرادی که در آن دست داشته‌اند، هم‌چنان پابرجا است.

دکمه بازگشت به بالا