کودکان کار نیازمند مراقبت جدی اند

به بهانه‌ی ۱۲ جون، روز جهانی مبارزه با کار کودکان

روز جهانی مبارزه با کار کودکان در حالی فرا می‎رسد که کوچه‌ها، جاده‌ها و بازارهای شهر کابل پر است از کودکان کارگر. کودکانی که به دست‏فروشی و اسپند دود کردن تا کارهای شاقه‌ای‎ مانند انتقال وسایل با کراچی، آهنگری، خیاطی و حتا جستجوی اشیای فروختنی در میان زباله‎های انباشته شده، مشغول اند و تعداد قابل توجهی از آن‌ها هم دست به گدایی می‎زنند.

وجیهه مثل هر روز دیگر در حالی که کفش‌هایش را از پا کشیده و کنار مانده است، روی خریطه‎ی پلاستیکی نشسته و به رهگذارن التماس می‎کند: «پدرا، مادرا، خوارا لطفاً پول یک نان را کمک کنید. خدا کمک‌تان کند.»

صبح‌ها هنوز مردم در خواب اند و هوا به خوبی روشن نشده است که صدای التماس وجیهه، بلند می‎شود و هر لحظه، مثل پتک بر روان آدمی می‎کوبد. او یازده سال دارد و مدت‎ها است که قبل از اذان صبح از خانه بیرون می‎شود و تا اذان ظهر کنار جاده‎ای در برچی گدایی می‎کند.

وجیهه‎‌ی یازده ساله می‎گوید که پدرش در حادثه‎ی ترافیکی کشته شده است و او در تلاش است مادر صفاکارش را در امر تأمین معیشت خانواده و بزرگ کردن دو برادر کوچکش یاری کند. خانواده‎ی وجیهه در حوالی کمپنی یک اتاق کرایی دارند. قبل از ظهرها وجیهه کار می‎کند و ظهر وقتی او به خانه برمی‎گردد، مادرش برای لباس‎شویی و صفاکاری بیرون می‎رود.

وجیهه می‎گوید چهار سال است که پدرش کشته شده است. او فقط صنف اول را خوانده و بعد از آن پایش به دروزاه‎ی مکتب نرسیده است. مادرش به وجیهه قول داده است که اگر کاری با دست‎مزد خوب پیدا کند، او را به مکتب می‏فرستد.

به نظر می‎رسد که فقر و بی‎کاری مردم در کشور روی میزان درآمد وجیهه که چهارسال است گدایی می‎کند، تأثیر زیادی داشته است. او می‎گوید زمانی که کوچک‏تر بود، روزانه تا ۴۰۰ افغانی هم پیدا می‎کرد اما هر روز که می‎گذرد، درآمد او از گدایی کم‎تر می‎شود و این اواخر حتا نمی‎تواند۱۰۰ افغانی به خانه ببرد.

وارث در کوته‌ی ‎سنگی دستمال مرطوب می‎فروشد و مسیر هر رهگذر، به ویژه خانم‎ها را سد کرده، می‎گوید: «خاله! دستمال‎تر نخی دارم، می‎خری؟ ارزان است، خوش‎بوی است، کلانش را بدهم یا کوچکش را؟ ببین، اگر خوبش نبود، نگیر.»

وارث ده ساله و دانش‎آموز صنف چهارم در یکی از مکتب‎های دولتی است. چون درآمد پدرش که در همان حوالی دست‎فروش است، برای مخارج زنده‎گی آنان کافی نیست، او هم نصف روز دست‏فروشی می‎کند و روزانه بین ۲۵۰ تا ۴۰۰ افغانی فروش دارد. به گفته‌ی وارث او از عایدش دستمال‌هایش سود کمی می‎برد، چون مجبور است قیمت اصلی را دوباره از یک سوپرمارکیت دستمال کاغذی مرطوب بخرد.

وارث از زمانی که نصف روز دست‎فروشی می‏کند، نمی‎تواند به درس و کارخانه‎گی‌اش به خوبی رسیده‎گی کند، اما به‎دلیل این‎که پدرش به تنهایی نمی‎تواند کرایه‌ی خانه و مخارج هفت نفر را بپردازد، مجبور است کار کند.

اکثر کودکانی که به کار مشغول اند، فکر می‎کنند که آنان مسئولیت دارند تا برای تأمین معیشت خود و خانواده‎ی‌شان کار کنند و حتا در ذهن‌شان هم خطور نمی‎کند که نهادی به نام وزارت کار و امور اجتماعی یا هر نهاد دیگر مسئولیت اجرای برنامه‎های مشخصی را در خصوص کار آنان دارد.

به دلیل ناآگاهی کودکان از حقوق‌شان، وارث خواست مشخصی از حکومت ندارد و تنها آرزویش این است که وضع کار پدرش خوب شود تا او دیگر بابت کار خانه‎گی انجام نشده‎اش در مکتب تنبیه نشود. اما وجیهه که تنها آرزویش رفتن به مکتب است، از مسئولان می‎خواهد به آنان توجه کنند.

این در حالی ا‎ست که کمیسیون مستقل حقوق بشر وضعیت کودکان کار را نگران کننده عنوان می‎کند. بر اساس آخرین گزارشی که این کمیسیون از وضعیت کودکان تهیه کرده است، ۵۶ درصد کودکان به دلیل کار شاقه از آموزش باز مانده اند.

بر بنیاد گزارش کمیسیون حقوق بشر، از مجموع کودکانی که مشغول کار شاقه اند، ۶۱ درصد‌شان در محیط آلوده کار می‌کنند و از این جمله ۳۲ درصد از آلوده‎گی متضرر شده‌اند. ۲.۴ فیصد‌ دیگر در جریان کار یک عضو بدن‌شان قطع شده است که ۵۷ فیصد آنان با پول شخصی خود را معالجه می‌کنند.

وزارت کار و امور اجتماعی، شهدا و معلولین تعداد کودکانی که مشغول کار شاقه اند را ۱.۲ میلیون می‎خواند اما مشخص نیست که چه تعداد این کودکان در کنار آموزش مشغول کار شاقه‎ اند و چه تعداد از رفتن به مکتب محروم شده‎اند.

عبدالفتاح احمدزی، سخنگوی وزارت کار و امور اجتماعی، شهدا و معلولین به روزنامه‌ی ۸صبح گفت که این وزارت برنامه‌هایی روی دست دارد که به زودی در مورد کودکان مشغول به کار شاقه، اجرا خواهد شد. او در مورد جزئیات این برنامه‎ها چیزی نگفت.

این در حالی ا‌ست که سازمان بین‌المللی کار، از سال ۲۰۰۲ بر گستره‌ی جهانی کار کودک و اقدامات و تلاش‌های مورد نیاز برای محو آن تمرکز کرد. روز ۱۲جون از همان سال به عنوان روز جهانی مقابله با کار کودک اعلام شد که مستلزم همکاری دولت‌ها، کارفرمایان و سازمان‌های کار، جامعه‌ی مدنی و میلیون‌ها انسان از سراسر جهان است تا اقدام مؤثری در جهت کمک به کارگران کودک صورت بگیرد.

علاوه بر افغانستان، در دیگر نقاط جهان نیز تعداد زیادی از کودکان در مشاغل خانه‌گی بدون مزد یا با مزد در خانه‌ی فرد ثالث یا کارفرما مشغول استند. این کودکان نسبت به استثمار بسیار آسیب‌پذیر اند.

دیدگاه are closed.