نگرانی فرهنگیان بامیان از تخریب ساحات باستانی؛ والی: با قاطعیت از مکان‌های تاریخی حفاظت می‌شود

الیاس طاهری

فرهنگیان و فعالان مدنی بامیان، با ابراز نگرانی از تطبیق نشدن ماسترپلان فرهنگی این ولایت می‌گویند که «همه‌روزه آثار تاریخی و باستانی در ساحات مختلف در حال تخریب است.»

شماری از فرهنگیان و فعالان مدنی، روز چهارشنبه، یکم ثور در یک نشست خبری که روبه‌روی مجسمه‌ها‌ی ویران شده‌ی بودا در مرکز بامیان برگزار شده بود، اداره محلی را نسبت به حفظ آثار باستانی و ساحات سرخ و سبز، به بی‌توجهی و غفلت متهم کردند.

ابراهیم تولا، یکی از فرهنگیان بامیان در این نشست خبری گفت، با آن‌که دولت وظیفه دارد مطابق قانون از تمامی دارایی‌های عامه و دولتی حفاظت و نگهداری کند؛ اما بقایای آثار تاریخی و باستانی در نقاط مختلف بامیان «هر روز» تخریب می‌شود. به باور آقای تولا، دولت هیچ برنامه‌ای برای حفاظت از آثار تاریخی ندارد. به گفته‌ این فعال فرهنگی، اداره محلی باید ساحات سرخ و سبز ماسترپلان فرهنگی را مشخص و نشانه‌گذاری کند تا در آینده از ساخت‌وسازهای خودسر در محلات ممنوعه جلوگیری شود.

علی جوادی، فعال فرهنگی و استاد دانشگاه نیز گفت که در قبال حفاظت و حراست از چهره و میراث‌های فرهنگی بامیان بی‌اعتنایی صورت می‌گیرد. به باور آقای جوادی، براساس برخی «ملاحظات» و «سوء استفاده‌های سیاسی»، هویت فرهنگی بامیان «مخدوش» می‌شود و اعتنای لازم به آن صورت نمی‌گیرد. این استاد دانشگاه و فعال فرهنگی تأکید کرد که میراث‌های فرهنگی بامیان متعلق به شهروندان کشور و بشریت است و باید مطابق استندردهای مسلکی، تاریخی و فرهنگی با آن برخورد شود. جوادی تصریح کرد که اداره محلی نباید در بندِ «تبلیغات سوء» کسانی گرفتار شود که به باور او از ادبیات «قومی» و «سیاسی» کار می‌گیرند تا واقعیت موضوع بامیان را به انحراف ببرند.

این بخش صحبت‌های آقای جوادی در واکنش به اظهارات چند روز پیش ظهیرالدین جان‌آغا، نماینده‌ی مردم بامیان در مجلس نماینده‌گان بود. طبق اظهارات جان‌آغا، «خانه‌های مردم را باران خراب کرده؛ اما شاروال نمی‌گذارد تا مردم دوباره خانه‌های خود را بسازند.» او هم‌چنان مدعی شده بود که بر یک قوم خاص در بامیان ظلم می‌شود و حکومت محلی زمین‌های مردم را به زور گرفته است. همین‌طور وی گفته بود که «مردم مرکز بامیان شب و روز دست به دعا است که خدا چه وقت طالبان را می‌آورد.»

فعالان فرهنگی و مدنی این اظهارات نماینده‌‌شان در مجلس را «غیرمسوولانه، فاقد منطق» و «دروغ محض» دانسته از نهادهای امنیتی و استخباراتی خواستند که او را مورد بازپرس قرار دهند.

اما اسحاق موحد، رییس اطلاعات و فرهنگ بامیان در گفت‌وگو با روزنامه ۸صبح گفت که این اداره همواره تلاش کرده است تا ساحات باستانی و تاریخی حفاظت شود. آقای موحد افزود، ساحات غصب شده شناسایی شده و عاملان تخریب آثار باستانی چه در گذشته و چه اکنون، به نهادهای عدلی و قضایی معرفی می‌شوند. به گفته‌ رییس اطلاعات و فرهنگ، شماری از زورمندان و غاصبان همواره مانع فعالیت‌های اداره محلی می‌شوند و با مظلوم‌نمایی و قومی ساختنِ موضوع، سر راه آنان مانع خلق می‌کنند. وی هم‌چنان افزود که این افراد، مردم را علیه ریاست اطلاعات و فرهنگ به شورش وا می‌دارند تا از این طریق به اهداف سوء و شخصی شان برسند.

از سویی هم، فعالان فرهنگی با نشر یک قطع‌نامه‌ ۹ ماده‌ای، از شخص والی بامیان نیز انتقاد کرده‌اند. در یکی از ماده‌های قطع‌نامه آمده که والی بامیان در خصوص جلوگیری از تخریب آثار باستانی و غصب زمین‌های دولتی، «بی‌توجهی» و «مصلحت‌اندیشی» پیشه کرده است. در ادامه از والی بامیان خواسته شده که برای جلوگیری از غصب زمین‌های دولتی و تخریب آثار باستانی، اقدامات فوری و لازم انجام دهد.

اما سیدانور رحمتی، والی بامیان به روزنامه ۸صبح گفت که در قسمت تطبیق ماسترپلان فرهنگی و شهری بامیان، هیچ نوع ملاحظه و مصلحت‌اندیشی از جانب او و اداره محلی وجود ندارد. آقای رحمتی افزود: «با تمام قاطعیت از بخش امنیتی و هم‌چنین اداره‌های مربوطه خواسته‌ام که جلو هر نوع تصرف و اقدام غاصبانه را بگیرند. حتا به تکرار چند موردی که وجود داشته، من قاطعانه هدایت داده‌ام که به سارنوالی و ادارات عدلی و قضایی معرفی شود. موضع اداره ولایت در ارتباط حفظ ساحات سرخ و باستانی یک موضع قاطع و خلل‌ناپذیر است و با تمام توان از ریاست اطلاعات و فرهنگ و شاروالی بامیان برای تطبیق این پلان‌هایی که یادآوری شد، حمایت می‌کنیم.»

همین‌طور در قطع‌نامه آمده است که اداره ولایت، ریاست اطلاعات و فرهنگ، ارگان‌های امنیتی، شهرداری و اداره اراضی در قسمت حفاظت از ساحات سرخ و سبز ماسترپلان فرهنگی شهر بامیان، باهم هم‌آهنگ نیستند. از این نهادها خواسته شده که در هم‌آهنگی و هم‌سویی قوی، مکلفیت‌های خود را انجام دهند.

در قطع‌نامه آمده که بخش‌هایی از مکان‌های سرخ و سبز، ملکیت شخصی باشنده‌گان بامیان می‌باشند که مطابق قانون اساسی، ملکیت شخصی از تعرض مصوون است؛ اما در عین حال ماسترپلان فرهنگی اجازه‌ی ساخت‌وساز در این ساحات را نمی‌دهد. بناءً دولت «طبق قانون، ملکیت‌های شخصی باشنده‌گان محل را استملاک نموده و به این غایله پایان دهد.»

فعالان فرهنگی و مدنی از دولت خواستند که مطابق ماسترپلان فرهنگی، مکان‌های سرخ و سبز شهر بامیان را «نشانی و احاطه‌بندی کند» تا از ساخت‌وسازهای خودسر و تعرض مصوون باشد.

مرکز بامیان، تنها شهری در سطح کشور است که افزون بر ماسترپلان شهری، ماسترپلان فرهنگی نیز دارد. این ماسترپلان فرهنگی، از سوی سازمان آموزشی و فرهنگی ملل متحد «یونسکو» به همکاری دولت افغانستان در سال ۲۰۰۷ میلادی تهیه شده است. در کنار ثبت هشت اثر مهم تاریخی بامیان زیر عنوان آثار معروض به خطر در سازمان یونسکو، بخش‌هایی از وادی بامیان که شامل ساحات باستانی و سبز می‌شود به منظور حفاظت و حراست بیشتر نقطه‌گذاری و در قالب ماسترپلان فرهنگی مشخص شده است. براساس این پلان، هیچ‌کس حق ساخت و ساز در مناطق ممنوعه را ندارند. اداره محلی بامیان نیز موظف به تطبیق این ماسترپلان است. براساس این ماسترپلان فرهنگی، وادی بامیان به چهار زون تقسیم شده است. زون نخست، ساحات تاریخی و باستانی را شامل می‌شود که با رنگ سرخ نشانی شده است. زون دوم، با رنگ سبز نشانی شده است. در این دو ساحه، هرگونه ساخت‌وساز به صورت مطلق ممنوع می‌باشد. دو ساحه دیگر نیز به رنگ‌های زرد و نارنجی نشانی شده‌اند که ساحه زرد آن قابل توسعه است و قسمت نارنجی آن حریم ساحات سرخ را تشکیل می‌دهد. در حریم ساحات سرخ در صورتی‌که آبدات تاریخی متأثر نشود برای ساخت‌وساز ممانعتی وجود ندارد.

دکمه بازگشت به بالا