برگشت به سیاست ناکام خشنودسازی پاکستان

به نظر می‌رسد که ایالات متحده می‌خواهد بار دیگر سیاست خشنودسازی پاکستان را امتحان کند. مایک پینس، معاون رییس جمهور امریکا و آقای مایک پیمپو، وزیر خارجه‌ی آن کشور، طرح دیگری را روی میز ارتش پاکستان گذاشته اند. به گزارش رسانه‌های پاکستانی از جمله روزنامه‌ی پیشرو و پرتیراژ دان، این دو مقام امریکایی به ارتش پاکستان گفته اند تلاش‌هایی را حمایت کند که هدف از آن کشاندن پای رهبران طالبان به میز مذاکره است. واشنگتن می‌خواهد جنگ افغانستان راه حل سیاسی پیدا کند و به همین دلیل در تلاش به دست آوردن حمایت ارتش پاکستان است. یک مشاور رییس جمهور ایالات متحده گفته است که واشنگتن نگرانی‌های امنیتی پاکستان را درک می‌کند و در صورتی که تلاش‌ها برای یافتن یک راه حل سیاسی برای جنگ افغانستان به نتیجه برسد، نگرانی‌های امنیتی پاکستان هم لحاظ خواهد شد.

رسانه‌های پاکستانی به نقل از منابعی که از آن نام نمی‌برند مدعی اند که تلاش‌های مشترک ایالات متحده و پاکستان سبب شده است رهبران طالبان با یک آتش‌بس سه روزه در جشن عید فطر موافقت کنند و تلاش‌های دو کشور برای تمدید این آتش‌بس ادامه خواهد یافت. به نظر می‌رسد پاکستان هم مطمین است که امتیازات لازم را از ایالات متحده می‌گیرد. اگر آنان از دریافت امتیاز مطمین نمی‌بودند، محتوای تماس‌های اخیر رهبران ایالات متحده و راولپندی را افشا نمی‌کردند. ایالات متحده مذاکره میان افغانستان و پاکستان را در سطح دو دولت نیز میانجی‌گری می‌کند. مدت‌ها است که کابل و اسلام‌آباد روی نهایی‌سازی سند «صلح و همبسته‌گی» کار می‌کنند. در این سند، دوطرف تعهد کرده‌اند که به دشمنان همدیگر پناه ندهند. اسلام‌آباد در این سند تعهد می‌دهد که تلاش‌های افغانستان را برای ختم جنگ و یافتن یک راه حل سیاسی حمایت کند. شاید این موضوع در ملاقات‌های داکتر عبدالله با مقام‌های بریتانیا نیز مطرح شده باشد.

گفته می‌شود که رییس جمهور غنی قبل از اعلام آتش‌بس با رهبران سیاسی و چهره‌های مطرح سیاسی کابل رای‌زنی کرده بود. این چهره‌ها هم به رییس جمهور مشوره‌ داده بودند که طرح آتش‌بس مؤقت را اعلام کند، به همین دلیل بود که اعلام آتش‌بس مؤقت با طالبان، با مخالفت گسترده‌ی سیاسی در داخل روبه‌رو نشد. استقبال کم‌نظیر جهانی و منطقه‌ای از طرح آتش‌بس مؤقت با طالبان هم نشان می‌دهد که تلاش‌های بسیار جدی در سطح منطقه و جهان در جریان است تا این آتش‌بس تمدید شود. در این تردیدی نیست که جنگ افغانستان بالاخره باید به پایان برسد. اگر یک جنگ خانمان‌سوز با یک توافق سیاسی به پایان برسد، مردم ‌عام افغانستان که هزینه‌ی اصلی جنگ را می‌دهند، از آن استقبال خواهند کرد. حتا یک آتش‌بس مؤقت هم برای مردم جنگ‌زده‌ی افغانستان خبر خوش است.

اما نکته‌ی نگران‌کننده در تلاش‌های سیاسی اخیر برای تمدید آتش‌بس، نقش پاکستان است. به نظر می‌رسد که استبلشمنت ایالات متحده و بریتانیا، به این باور اند که پاکستان یک دولت امنیت‌طلب است. تحلیل محتوای سخنان مقام‌های ایالات متحده در روزهای اخیر در مورد نگرانی‌های پاکستان و لحاظ کردن این نگرانی‌ها نشان‌ دهنده‌ی آن است که آنان پاکستان را دولت امنیت‌طلبی می‌دانند که باید نگرانی‌هایش رفع شود. آنان شاید فکر می‌کنند که با کاهش نگرانی‌های امنیتی پاکستان و خشنودسازی ارتش آن کشور، سیاست‌ پاکستان تغییر می‌کند و ارتش این کشور، با تلاش‌های جهانی برای یافتن یک راه حل سیاسی برای پایان جنگ افغانستان، همکاری خواهد کرد.

اما واقعیت این است که پاکستان نه یک دولت امنیت‌طلب که یک ایدیولوژی است. پاکستان می‌خواهد به اهداف ایدیولوژیک خود برسد. ارتش پاکستان، صرف یک نهاد نظامی برای دفاع از مرزهای یک دولت- ملت مدرن نیست، بلکه سپاهی‌ای است که اسلام‌گرایی را ایدیولوژی سازمانی خودش ساخته است. ارتش پاکستان شعار می‌دهد که علاوه بر دفاع از جغرافیای پاکستان، از ایدیولوژی پاکستان هم دفاع می‌کند. در کتاب‌ها، مقاله‌ها و سیمینارهای دانشگاهیان و پاکستان‌شناسان دنیای غرب بیشتر به همین نکته تأکید می‌شود. برخلاف دیدگاه سیاست‌مداران کشورهای غربی، دانشگاهیان آن کشورها دریافته اند که پاکستان نه یک دولت امنیت‌طلب که یک کشور ایدیولوژیک است و برای رسیدن به اهداف ایدیولوژیکش تلاش می‌کند.

سیاست امنیتی هندمحور پاکستان در قبال افغانستان هم بعد ایدیولوژیک دارد. توهمی که پاکستانی‌ها تبلیغ می‌کردند/ می‌کنند این است که گویا سرزمین افغانستان در اختیار هند است و دهلی‌نو از آن برای بی‌ثبات‌سازی پاکستان استفاده می‌کند. به همین دلیل آنان نیاز به یک متحد اسلام‌گرای جهادیست دارند تا افغانستان را از آنچه که نفوذ هند خوانده می‌شود، تهی سازد. هیچ عقل سلیمی نمی‌تواند این روایت را قبول کند. پشتون‌های پاکستان جنبش جدایی‌طلب ندارند تا افغانستان عقبه‌ی استراتژیک آنان باشد و هند مصرف آن را بپردازد و برای آموزش‌شان مربی بفرستد. حتا پشتون‌های هویت‌طلب پاکستانی هم جذب ایدیولوژی این کشور شده‌اند و به رغم ارادتی که به افغانستان دارند، آن را کشور همسایه می‌دانند. جنبش جدایی‌طلب بلوچ‌ها هم در حدی نیست که بتواند تهدید استراتژیک به امنیت پاکستان باشد. حضور چند ناراضی بلوچ در قلمرو افغانستان و مسافرت آنان از فرودگاه‌های افغانستان به کشورهای دیگر، حتا یک ضرر کوچک تاکتیکی هم به امنیت پاکستان ندارد.

پاکستان جنگ‌افزارهای اتومی‌ای در اختیار دارد که آن کشور را در برابر هرنوع حمله‌ی خارجی بیمه کرده است. هیچ ممکن نیست که سناریوی سال ۱۹۷۰ بنگله‌دیش در بلوچستان یا سند یا جای دیگر تکرار شود. ارتش هیچ کشوری در قلمرو کشور دارای جنگ‌افزار اتومی وارد نمی‌شود. بنابراین، امنیت‌طلبی پاکستان فکری نیست که به ساده‌گی قابل دفاع باشد. واقعیت این است که ارتش پاکستان هند را کشور هندویی می‌بیند که با اصل موجودیت پاکستان مشکل دارد.

یکی از پیامد‌های این طرز دید این است که هند دشمن ازلی و ایدیولوژیک پاکستان است. پاکستان گویا به خودش رسالت داده است تا با هند دشمنی کند. دوستی با هند، از نظر آنان به معنای تسلیمی به سلطه‌ی هند در جنوب آسیا است. از نظر پاکستانی‌ها وجود یک حکومت اسلام‌گرا، جهادیست و طرف‌دار پاکستان در کابل، سبب می‌شود که ارتش پاکستان در دشمنی با هند، با قدرت بیشتر ظاهر شود.

ارتش پاکستان در زمان حکومت طالبان به هدفش رسید. در آن زمان شبه‌نظامیان اسلام‌گرای ضد هند در قلمرو افغانستان تربیه می‌شدند. هواپیمای ربوده‌ شده‌ی هندی به قلمرو افغانستان آورده می‌شد. تخریب مسجمه‌های تاریخی بودای بامیان در آن زمان، سبب افزایش کشیده‌گی میان مسلمانان و هندوباروان در قلمرو هند و دیگر کشورهای جنوب آسیا شد. آن وضعیت برای ارتش پاکستان خیلی ایده‌آل بود. آنان به این باور اند که در حال حاضر عامل ناتو سبب شده است که آن وضعیت شکل نگیرد. ارتش پاکستان به این باور است که با خروج ناتو، دوباره وضعیت قبل از سال ۲۰۰۱ که برای پاکستان ایده‌آل بود شکل خواهد گرفت و ارتش این کشور، صاحب عمق ایدیولوژیک و سیاسی در افغانستان خواهد شد.

تلاش برای ایجاد یک حکومت اسلام‌گرا، جهادیست و طرف‌دار پاکستان، برای جهانیان هزینه‌ی سنگین داشت. اگر چنین حکومتی در افغانستان وجود نمی‌داشت، حادثه‌ی یازده‌ی سپتامبر اتفاق نمی‌افتاد. تلاش برای خشنودسازی پاکستان، امنیت جهانی را بار دیگر به خطر خواهد انداخت. یک دولت دمکراتیک صاحب مشروعیت انتخاباتی و طرف‌دار ارزش‌های لیبرال در کابل، برای پاکستان غیرقابل قبول است.

دیدگاه are closed.

 

هشت صبح در شبکه‌ اجتماعی فیسبوک