نویسنده: فردوس

  • امان‌الله، ‌شاه پیش‌رو

    عده‌ای به این باور اند که تاریخ سرگذشت جمعی انسان‌ها یا یک مجموعه‌ای از آنان است، ‌ولی مورخان مدرن را عقیده بر این است که تاریخ نه تنها سرگذشت انسان که زنده‌گی و آینده‌ی او است. این فهم از تاریخ در افغانستان بیش‌تر از هر جای دیگر صدق می‌کند. در این دیار تاریخ به اشکال گوناگون تکرار می‌شود.

  • سناریوهای پیش رو

    به نظر می‌رسد که طالبان و ایالات متحده در نتیجه‌ی هشت دور گفت‌وگو به توافق رسیده‌اند. قرار است که دیپلمات‌های امریکایی با نماینده‌گان طالبان سندی را که حاوی توافق‌های دو طرف است به زودی امضا کنند. دو طرف زمان، ‌مکان و نحوه‌ی امضای این سند را در هفته‌های آینده هم‌آهنگ خواهند کرد. امضای توافق میان طالبان و امریکا تحول بسیار بزرگ خواهد بود. این توافق به جنگ مستقیم و غیر مستقیم طالبان و ایالات متحده پایان می‌دهد و زمینه را برای خروج نیروهای نظامی ناتو از افغانستان فراهم می‌کند. با امضای توافق میان طالبان و امریکا فصل حضور نظامی ایالات متحده در افغانستان به پایان می‌رسد. واشنگتن دیگر پرونده‌ی افغانستان را بسته است. هیچ کشوری حتا متحدان بسیار نزدیک امریکا مثل فرانسه نیز دیگر نمی‌توانند روی تصامیم ایالات متحده تاثیر بگذارند. ایالات متحده به این نتیجه رسید که نمی‌تواند طالبان را در میدان نبرد شکست بدهد،‌ به همین دلیل مذاکره کرد تا از جنگ خارج شود. ولی با شروع خروج نیروهای ناتو و امریکایی، ‌چه وضعیتی در انتظار افغانستان است؟ به نظر می‌رسد که با آغاز روند خروج نیروهای نظامی ایالات متحده و ناتو از افغانستان یکی از چهار پنج سناریوی ذیل تحقق خواهد یافت:

  • چرا پاکستان و هند دشمنی می‌کنند؟

    اظهارات اخیر عمران‌خان نخست‌وزیر پاکستان و شاه‌محمود قریشی و زیر خارجه‌ی او نشان می‌دهد که دشمنی پاکستان و هند چقدر روی تحولات افغانستان اثرگذار است. عمران‌خان هفته‌ی قبل گفت که اسلام‌آباد مصروف کمک به حل سیاسی جنگ افغانستان است،‌ اما به گفته‌ی او، هند از این مشغولیت پاکستان بهره‌برداری می‌کند و در کشمیر تنش می‌آفریند. شاه‌محمود قریشی وزیر خارجه‌ی عمران خان نیز گفته است که دوام تنش در کشمیر بر حل سیاسی جنگ افغانستان اثر منفی دارد. هند هم ملاحظات خود را در باره‌ی افغانستان دارد. هند نمی‌تواند تحمل کند که قدرت‌های بزرگ، نفوذ مشروع و نامشروع پاکستان را در افغانستان به رسمیت بشناسند. شاید به همین دلیل است که سفیر خلیل‌زاد به دهلی نو رفته است تا با مقام‌های هندی در باره‌ی افغانستان رأی‌زنی کند. تا زمانی که مشکل پاکستان با هند حل نشود،‌ مشکل پاکستان با افغانستان و با روابط کابل و دهلی نو نیز به صورت جدی حل نخواهد شد. مشکل پاکستان با هند در منازعه‌ی کشمیر و روایتی که پاکستان که از موجودیتش به دست می‌دهد، ریشه دارد.

  • صف‌بندی‌های انتخاباتی

    مشکل درونی تیم محمد‌حنیف اتمر، دسته‌ی انتخاباتی داکتر عبدالله را در موقعیت نیرومندتر قرار داده است. در صورت فروپاشی کامل دسته‌ی انتخاباتی آقای اتمر، تیم داکتر عبدالله، یگانه رقیب جدی نامزد ارگ خواهد بود. تا کنون شخص حنیف اتمر،‌ محمدیونس قانونی یا جنرال عطامحمد نور در مورد شکست درونی دسته‌ی انتخاباتی صلح و اعتدال به صراحت ابراز نظر نکرده اند،‌ اما معلومات مجاری غیر‌رسمی نشان می‌دهد که آنان روی سمت نخست‌وزیری یا ریاست اجرایی به توافق نرسیده‌اند. ظاهراً آقای اتمر در نظر دارد که اگر انتخابات را ببرد، یک سمت تشریفاتی زیر نام صدراعظم یا ریاست اجرایی درست کند؛ ولی آقایان قانونی و عطا‌محمد نور می‌خواهند که در صورت پیروزی در انتخابات، سمت ریاست اجرایی یا نخست‌وزیری باصلاحیت باید تشکیل شود و در آینده از سوی جرگه‌ی قانون اساسی مورد تأیید قرار بگیرد. این اختلاف دسته‌ی انتخاباتی آقای اتمر را از درون دچار مشکل کرده است. اما دسته‌ی انتخاباتی داکتر عبدالله به این مشکل فایق آمده است. داکتر عبدالله آقای انوارالحق احدی، رییس سابق حزب افغان ملت را به عنوان رییس اجرایی آینده با سه معاون مشخص کرده است. داکتر عبدالله نشان داد که برای او بحث به اشتراک گذاشتن قدرت و تقسیم صلاحیت‌ها بین رییس‌ جمهور و نخست‌وزیر، جدی است.

  • تضمین/تعهد مبارزه با القاعده؟

    دور هشتم مذاکرات سفیر خلیل‌زاد با نماینده‌گان گروه طالبان در قطر آغاز شده است. گفته می‌شود که در این دور نماینده‌ ویژه‌ امریکا برای پایان جنگ افغانستان با نماینده‌گان طالبان، مسوده‌ی یک اعلامیه‌ مشترک یا یک توافق‌نامه را نهایی می‌کنند. پس از آن به احتمال زیاد خلیل‌زاد به واشنگتن می‌رود و دوباره به قطر برمی‌گردد تا آن سند را با طالبان به امضا برساند. در آن سند یک جدول زمانی برای خروج نیروهای ناتو در بدل ضمانت‌هایی که طالبان برای مبارزه با القاعده می‌دهند، ‌درج شده است. ایالات متحده در برابر تعهد طالبان مبنی بر مبارزه با القاعده و مذاکره با نیروهای سیاسی و حکومت افغانستان، یک جدول زمانی را برای خروج نیروهای ناتو اعلام می‌کند. این جدول ظاهراً مشروط به عمل کردن طالبان به تعهدات این گروه خواهد بود. حتماً دو طرف روی مکانیزم عملی شدن تعهدات یک‌دیگر توافق کرده‌اند. تا کنون روشن نیست که طالبان چگونه به امریکا تعهد مبارزه با القاعده را داده‌اند. هیچ کسی در مورد سندی که طالبان و امریکا قرار است آن را در قالب یک اعلامیه‌ی مشترک اعلام کنند، ‌چیزی نمی‌داند؛ ولی از قراین بر‌می‌آید که طالبان به امریکا وعده‌ی مبارزه باالقاعده را داده‌اند.

  • چرا طالبان مذاکره می‌کنند؟

    گروه طالبان احساس می‌کند که جنگ را از ناتو برده است. این گروه در نشست‌هایی که با سیاست‌مداران و مقام‌های دولتی در مسکو و دوحه داشت، به همین نکته تأکید کرد که جنگ را برده است و به همین دلیل ایالات متحده به مذاکره با این گروه حاضر شده است. در حال حاضر روایت اصلی رهبران طالبان برای جنگ‌جویان این گروه همین است که آنان جنگ را برده‌اند. شاید شاخه‌ی نظامی طالبان به بخش سیاسی این گروه مشورت داده باشد که مذاکره را طولانی کند تا شکست بیش‌تری به جانب مقابل تحمیل شود. ولی سوال این است که طالبان در صورتی که خودشان را برنده‌ی میدان نبرد می‌دانند، چرا به مذاکره حاضر شده‌اند؟ جناحی که برنده‌ی جنگ باشد، نیازی به مذاکره ندارد و به تمام اهدافش می‌رسد.

  • واشنگتن خیلی عجله دارد

    حال دیگر آشکار شده است که ایالات متحده قصد دارد نظامیان خود را تا نوامبر سال آینده‌ی میلادی کاهش دهد و هم‌زمان با آن می‌خواهد روند حل سیاسی جنگ افغانستان هم کلید بخورد تا ترمپ در انتخابات سال ۲۰۲۰ پایان جنگ بیست‌ساله را به عنوان یک دست‌آورد مطرح کند. تردیدی نیست که جنگ افغانستان به بن‌بست راهبردی رسیده بود و تغییر این بن‌بست به سود کابل چندان ممکن به نظر نمی‌رسید، ولی عجله‌ی امریکایی‌ها بیش‌تر معلول نیازهای انتخاباتی تیم آقای ترمپ است.

  • مذاکرات احتمالی اسلو و دبیرخانه‌ی بین‌المللی برای صلح

    مذاکره‌ی سفیر خلیل‌زاد و طالبان شاید امروز یا فردا بار دیگر در قطر آغاز شود. هدف این مذاکره، نهایی‌سازی سندی است که امریکا و طالبان روی آن مذاکره می‌کنند. انتظار می‌رود امریکا و طالبان پس از نهایی‌سازی آن سند،‌ یک اعلامیه‌ی مشترک صادر کنند. ایالات متحده با حکومت افغانستان هم در تماس است و به نظر می‌رسد که پس از نشر اعلامیه‌ی مشترک امریکا و طالبان،‌ واشنگتن و کابل هم یک اعلامیه‌ی مشترک صادر کنند. در اعلامیه‌ها، طالبان به امریکا تضمین می‌دهند که با جهادیسم ضد امریکا قطع رابطه می‌کنند و در صف مبارزه با آن قرار می‌گیرند. ایالات متحده هم شاید یک جدول زمانی مشروط برای خروج تدریجی نیروهای ناتو و امریکایی را اعلام کند. احتمال آن زیاد است که مکانیزمی هم برای عملی شدن تضمین‌هایی که طالبان می‌دهند، در اعلامیه‌ها بیاید. اما رویداد مهمی که پس از آن اتفاق خواهد افتاد، گفت‌وگوهای میان‌افغانی در ناروی است.

  • عجله‌ی واشنگتن، ‌نگرانی کابل

    به نظر می‌رسد که امریکا و طالبان به یک توافق نزدیک شده‌اند، ‌ولی آن را نهایی نساخته‌اند. سفیر خلیل‌زاد نوشت که پس از نهایی شدن توافق طالبان و امریکا گفت‌وگوهای میان‌افغانی آغاز می‌شود. اما سوال این است که آیا امریکا و طالبان قبل از آغاز گفت‌وگوهای میان‌افغانی سندی را امضا می‌کنند و به هم‌دیگر تعهد می‌دهند یا این‌که سند را نهایی می‌کنند و امضای آن را به زمانی موکول می‌کنند که گفت‌وگوهای میان‌افغانی نتیجه بدهد؟ شاید دو طرف امضای سند را به بعد از به نتیجه رسیدن گفت‌وگوهای میان‌افغانی موکول کنند، اما نکات عمده‌ی توافقات‌شان را شاید اعلام کنند. احتمال آن است که امریکا یک جدول زمانی مشروط را برای خروج نیروهایش از افغانستان به نحوی اعلام کند و بعد طالبان هم یک‌سری تعهدات به امریکا بدهند و روی تطبیق این تعهدات به یک سری مکانیزم‌ها توافق کنند. احتمال آن زیاد است که امریکا با پاکستان هم به یک‌سری تفاهم‌ها رسیده باشد و یا شاید دو کشور در حال چانه‌زنی باشند.

  • روایت اصلی نامزدان چیست؟

    در کمپین انتخابات ریاست جمهوری که امروز آغاز می‌شود،‌ روایت آشتی با طالبان یا حل سیاسی جنگ بیش از هر موضوع دیگر میان نامزدان انتخابات ریاست جمهوری داغ می‌شود. افغانستان از جنگ رنج می‌برد و تمام شهروندان جمهوری بهای آن را می‌پردازند. برخی از دهکده‌های جنوب و شرق از ناحیه‌ی بمباردمان‌ها و عملیات‌های شبانه آسیب می‌بینند و دهکده‌های شمال هم شاهد دفن هر روزه‌ی جنازه‌های سربازان نیروهای امنیتی هستند. قدرت‌های بزرگ و کشورهای منطقه هم هر روز روی حل سیاسی جنگ افغانستان چانه‌زنی می‌کنند. آخرین مورد از این‌دست چانه‌زنی‌ها، سفر عمران‌خان، نخست‌وزیر پاکستان، به امریکا بود. به نظر می‌رسد پاکستان از امریکا خواسته است که به نفوذ مشروع و نامشروع این کشور در افغانستان رسمیت بدهد. پاکستان شاید به این نتیجه رسیده باشد که امریکا را به سرنوشت شوروی در افغانستان دچار کرده می‌تواند، ولی ایالات متحده در صورت خروج از افغانستان هم ابرقدرت باقی می‌ماند و مثل شوروی محو نمی‌شود. شاید همین ملاحظه پاکستان را وا داشته است که روی حل سیاسی جنگ افغانستان و به دست آوردن رسمیت برای نفوذ مشروع و نامشروعش در این کشور با امریکا چانه‌زنی کند. روشن نیست که دو کشور روی این موضوع تا چه حد و بر کدام اساس به توافق رسیده‌اند، ولی آن‌چه روشن است، این است که پاکستان و امریکا مشغول چانه‌زنی هستند.