استاد-شاگردی؛ راهکار تخصصی برای کسبه‌کاران جوان

حسیب بهش

در گوشه‌ی پر‌ازدحام شهر، نوجوانی که لباس آلوده‌ای بر تن دارد، مصروف ترمیم موتر است. او علاوه بر کارهای عملی‌ که در هنگام ترمیم موتر پیاده می‌کند، درس‌های تیوری آن را نیز فرا می‌گیرد. وی از چند مدتی بدین‌سو برای خواندن درس‌ به مکتب استاد-شاگردی می‌رود؛ مکتبی که در آن، او و هم‌صنفانش به یادگیری فن ترمیم موتر به شکل تیوری و عملی می‌پردازند.

علی‌رضا هر صبح‌ کتاب‌هایش را در بکس مکتبش می‌گذارد و به سمت شهر راه می‌افتد. او راه طولانی را برای رسیدن به مکتب‌ استاد-شاگردی طی می‌کند. مکتبی که وی در آن درس می‌خواند، در سینمای پامیر موقعیت دارد. علی‌رضا اما پس از ختم درس، راهی دکانی می‌شود که پدرش آن را ساخته است و  در آن، موترها را ترمیم می‌کند.

در مکتب استاد-شاگردی، او و جمعی از هم‌صنفانش بیش‌تر درس‌های تیوری ترمیم موتر را فرا می‌گیرند. با این حال،‌ علی‌رضا گه‌گاهی به ورکشاپ ترمیم موتر در صحن مکتب نیز می‌رود و درس‌های تیوری را به شکل عملی یاد می‌گیرد. وی پیش از ثبت‌نام در این مکتب، خود را یک «کاسب بی‌سواد» می‌دانست، اما حالا که علاوه‌ بر ترمیم عملی موتر، درس آن را نیز می‌خواند، می‌گوید که آینده‌ی روشن برای خود متصور است.

علی‌رضا در صنف دوازدهم مکتب استاد-شاگردی مصروف درس‌خواندن است. او در نظر دارد که پس از تمام ‌شدن درس‌های مکتب، تحصیلاتش را در بخش ترمیم موتر ادامه دهد. وی قرار است در اخیر سال جاری، شانسش برای راهیابی به مؤسسات تحصیلی را نیز امتحان کند. او می‌گوید که ترجیح می‌دهد «کاسب مسلکی» باشد و کارهایش را به لطف درس‌هایی که می‌آموزد،‌ به پیش ببرد.

وی که لبخند خاصی در لبانش نقش بسته است،‌ می‌گوید که تا صنف نهم در یکی از مکاتب کابل درس خوانده و پس از ختم درس صنف نهم، به مکتب استاد-شاگردی برای ادامه‌‌ی درس‌هایش مراجعه کرده است. او می‌گوید که علاوه بر او، صدها جوان دیگر نیز به آموزش در این مکتب مشغول‌اند و در کنار آن، در دکان‌های‌شان نیز به کار می‌پردازند.

بر اساس آن‌چه علی‌رضا می‌گوید،‌ راهکار استاد-شاگردی در چارچوب نظام معارف افغانستان ایجاد شده که توسط آلمانی‌ها حمایت می‌شود. در این مکتب، علاوه بر شاگردان بخش ترمیم موتر، بخش‌های خیاطی، برق، ماشین‌آلات برقی و فلزکاری نیز درس می‌خوانند. آنان علاوه بر درس‌‌،‌ مصروف کاسبی در بخش‌های‌شان نیز هستند.

محمدناصر نایبی، استاد خیاطی در مکتب استاد-شاگردی است. او می‌گوید که شاگردان در آن‌جا، بیش‌تر کارهای تخصصی یاد می‌گیرند و آن را در دکان‌های کاسبی‌شان عملی می‌کنند. نایبی که سروکارش با نخ و سوزن است، می‌گوید که آیین آموزشی استاد-شاگردی از سایر مکاتب فرق دارد و بیش‌تر مسایل تخصصی را شامل می‌شود.

در آن‌جا علاوه بر کتاب‌هایی برای آموزش خواندن و نوشتن، مضمون تشبث نیز تدریس می‌شود؛ ‌مضمونی که به آنان یاد می‌دهد چگونه می‌توانند زمینه را برای رونق کاسبی‌شان فراهم کنند. به گفته‌ی نایبی، شاگردان پس از تمام کردن درس‌های روزانه، به دکان‌های‌شان می‌روند و به کاسبی می‌پردازند.

وی که لابراتوار خیاطی را در بخش استاد-شاگردی کابل اداره می‌کند، می‌گوید که وسایل برای کار شاگردان در آن‌جا فراهم است و آنان می‌توانند نظریه‌های‌شان را در عمل پیاده کنند. او درب لابراتوار خیاطی را باز می‌کند. پایه‌های مجهز خیاطی، نخ، سوزن و سایر اشیا و وسایل مورد نیاز همه در آن‌جا وجود دارد. شاگردان پس از آن‌که زمان درس‌های تخصصی‌شان فرا می‌رسد، به آن لابراتور می‌آیند و همه درس‌ها را به شکل عملی تجربه می‌کنند.

حسیب‌الله احرار، مسوول بخش استاد-شاگردی در کابل است. او می‌گوید که شاگردان این بخش تمامی جوانان کسبه‌کاری‌اند که در بازارها دکان باز کرده‌اند. به گفته‌ی وی، این راهکار برای «مسلکی‌سازی» جوانان کسبه‌کار ایجاد شده است و آنان زمینه درس‌های تخصصی را برای شاگردان فراهم می‌سازند.

احرار اما از اصول در آن‌جا صحبت می‌کند؛‌ اصولی که باعث می‌شود بخش استاد-شاگردی به افراد خاصی محدود شود. او می‌گوید که شاگردان پیش از این‌که به آن‌جا بیایند، باید سند فراغت از صنف نهم سایر مکاتب را با خود داشته باشند و سن آنان نیز از ۲۵ بالا نباشد. وی تصریح می‌کند که شاگردان برای شامل شدن در بخش استاد-شاگردی، باید در همان بخشی که می‌خواهند درس بخوانند، در بازار کار کنند.

وی افزود که با این راهکار، می‌خواهند زمینه تخصصی کار برای کسبه‌کاران جوان را مهیا کنند و آنان را از دانش مورد نیاز در رشته‌ی کاری آنان، بهره‌مند سازند. احرار می‌گوید که این بخش سه سال را در بر می‌گیرد و شاگردان در آن‌جا، پس از ختم این دوره امتحان برای ورود به مؤسسات تحصیلی را سپری می‌کنند و سپس درس‌های‌شان را در همان رشته ادامه می‌دهند.

وی می‌افزاید که پس از تجربه‌ کردن این روش،‌ آن را در سایر ولایت‌ها نیز به اجرا گذاشته‌اند. به گفته‌ی وی، این راهکار می‌تواند «تضمینی» برای مسلکی کردن جوانانی باشد که در بازارهای شهر به کسبه‌کاری می‌پردازند. او می‌گوید که توقع دارند در آینده رشته‌های درسی آنان بیش‌تر شود و بتوانند که محدوده‌ی پوشش بخش استاد-شاگردی را گسترش دهند.

علی‌رضا اما با سه سال درسی که در آن‌جا خوانده است، می‌تواند تمامی درس‌ها را در کارگاهش عملی کند. وی که لبخند از لبانش جدا نمی‌شود، می‌گوید که این راهکار تأثیر زیادی بر روش کار آنان گذاشته است و می‌توانند موترها را به شکل بهتر ترمیم کنند. وی حالا علاوه بر کسبه‌کاری در شهر، دانش‌آموزی است که روش‌های متفاوت را اجرای کار خود می‌داند و از آن بهره می‌برد.

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا
بستن