نگاه اجمالی به نقش مؤسسات غیردولتی در آموزش و پروش

محمدعارف مایار دانشجوی دوره ماستری رشته آموزش و پرورش در دانشگاه پونه هندوستان

 آموزش و پرورش یکی از اساسی‌ترین رکن‌های جامعه به شمار می‌رود، که باید دولت‌ها به آن توجه جدی کنند. کشور‌هایی که در قسمت تعلیم و تربیت توجه نموده‌اند امروزه به توسعه‌یافته‌ترین کشورهای جهان بدل شده‌اند؛ بنا بر این در این نوشته سعی می‌کنم که وضعیت تعلیم و تربیت و نقش مؤسسات غیر دولتی را در راستای بلند بردن کیفیت آموزش و پرورش در افغانستان بررسی کنم.

در چند دهه‌ی اخیر آموزش و پرورش در افغانستان در اثر جنگ‌های داخلی صدمه‌ی بسیار زیاد دیده است. با وجود افزایش روزافزون شمولیت اطفال در مکاتب هنوز هم برای اکثر اطفال در کشور، تکمیل دوره‌ی ابتدایی مکتب، یک آرزوی محال باقی مانده است، به خصوص برای دختران در مناطق دوردست. در مناطق دوردست و خطرناک هنوز هم تعداد مشمولان در مکاتب به مراتب کم‌تر از حد اوسط مکاتب نقاط امن می‌باشد و دختران نسبت به پسران فرصت کم‌تری برای آموزش و پرورش دارند.

نظر به آمار وزارت معارف بیش از پنج میلیون طفل در افغانستان از رفتن به مکتب محروم‌اند، که اکثر آن‌ها را دختران تشکیل می‌دهند. دلایل عمده محرومیت دختران از مکاتب می‌تواند ناامنی، عوامل اجتماعی، فرهنگی و دینی، کمبود زنان آموزگاران و کمبود مکاتب دخترانه در افغانستان باشد.

عمده‌ترین مشکلات معارف افغانستان نبود مکاتب، کمبود معلمان مسلکی، کمبود مواد درسی، نبود امکانات درسی، نبود محیط آموزشی معیاری و فقدان سیستم حمل‌ونقل معیاری است. مشکلات اجتماعی-سیاسی و بحران‌های اقتصادی باعث تضعیف تعلیم و تربیت در افغانستان شده است، و مشکلات و موانع طبیعی مثل طوفان‌ها، سیلاب‌ها، راه‌های صعب‌البعور و آب‌وهوا دست‌رسی به تعلیم و تربیت را برای اطفال در افغانستان مشکل‌تر ساخته است.

مشکلات ساختاری در نظام و نبود امکانات در قسمت مدیریت منابع بر مشکلات آموزش و پروش در افغانستان افزوده است.

راه حل برای بیرون‌رفت از این بحران داشتن یک سیستم آموزش و پرورش قوی می‌باشد تا اطفال را به شکل یک‌سان از آموزش و پرورش موثر بهره‌مند سازد و آن‌ها را در آینده شهروندان مسوولیت‌پذیر بار آورَد. برای نایل شدن به این اهداف تنها منابع دولتی کافی نیست، بنا بر این مؤسسات غیر دولتی نیز در کنار دولت افغانستان نقش بسزایی دارند. هدف عمده مؤسسات غیر دولتی در قسمت آموزش و پرورش تمرکز بالای اشخاص آسیب‌پذیر مخصوصاً دختران در مناطق محروم است تا با بی‌سوادی و تبعیض مبارزه کنند.

کارکردهای عمده مؤسسات غیر دولتی در قسمت بلند بردن کیفیت آموزش و پرورش در افغانستان:

ایجاد سهولت در قسمت شمولیت اطفال بیش‌تر به مکاتب: دست‌رسی به آموزش و پرورش حق هر طفل می‌باشد. مؤسسات غیر دولتی یک‌جا با دولت در چندین دهه‌ی اخیر تلاش نمودند تا اطفال بیش‌تری را شامل مکتب بسازند. مؤسسات کوشش نموده‌اند تا اطفال آسیب‌پذیر مخصوصاً آن‌هایی که از تعلیم و تربیت محروم بودند و هم‌چنان دختران را شامل مکتب بسازند.

بازسازی و اعمار مکاتب جدید در شهرها و قریه‌جات: از خدمات دیگر مؤسسات غیر انتفاعی در غالب پروژه‌ها در افغانستان احداث و احیای مجدد مکاتب در شهرها و قریه‌جات افغانستان است که تعداد زیادی از دانش‌آموزان را از فضای آموزشی خوب و معیاری بهره‌مند ساخته است.

استخدام معلمین در مکاتبی که به کمبود معلمین مواجه‌اند: مؤسسات غیر دولتی در مکاتبی که به کمبود معلم مواجه شده‌اند؛ استاد استخدام کرده و معاشات آن معلمین را در قالب پروژه‌ها تحت پوشش قرار داده‌اند.

کمک قرطاسیه‌باب، مواد درسی و مواد لابراتواری: مؤسسات غیر دولتی در طی چندین سال در جریان پروژه‌های مختلف مواد درسی، قرطاسیه باب و مواد لابراتواری را برای مکاتب همکاری نموده‌اند که این امر باعث بلند رفتن کیفیت تعلیم و تربیه در مکاتب گردیده است.

ایجاد کورس‌های سواد آموزی و تقویتی در شهرها و نقاط دوردست: مؤسسات غیر دولتی در قسمت ایجاد کورس‌های تقویتی و سوادآموزی اقدامات قابل ملاحظه‌ای را انجام داده است، هدف از ایجاد چنین پروژه‌ها کمک به شاگردان مکاتب از طریق ایجاد صنوف تقویتی در بخش مضامین مکاتب، صنوف آموزش زبان انگلیسی، آموزش کامپیوتر و سوادآموزی می‌باشد.

راه‌اندازی کارگاه‌های آموزشی برای استادان مکاتب جهت بلند بردن مهارت‌های‌شان در قسمت تدریس: مؤسسات غیر دولتی در قالب پروژه‌های مختلف برنامه‌های ارتقای ظرفیت معلمین را در نقاط مختلف کشور راه‌اندازی کرده‌اند، هدف از راه‌اندازی چنین برنامه‌ها بلند بردن سطح کیفیت آموزش و پرورش در مکاتب کشور است.

راه‌اندازی کارگاه‌های آموزشی به منظور ارتقای ظرفیت کارمندان اداری وزارت معارف و ریاست‌های معارف در مرکز و ولایات: یکی دیگر از کارکردهای موثر مؤسسات در قسمت بلند بردن کیفیت آموزش و پرورش در افغانستان ایجاد کارگاه‌های آموزشی جهت ارتقای ظرفیت کارمندان اداری معارف می‌باشد.

ایجاد سهولت در بخش حمل‌ونقل شاگردان مکاتب در نقاط دور دست کشور: مؤسسات برای آن عده از شاگردانی‌که فاصله‌ی‌شان به مکاتب‌شان دور بوده است تسهیلات حمل‌ونقل ایجاد نموده‌اند، این موضوع باعث شده است که بسیاری از شاگردان مکاتب از نعمت آموزش و پرورش بهره‌مند شوند.

آموزش و پرورش در حالت اضطرار: از کار کردهای مهم دیگر مؤسسات این است که برای بی‌جاشده‌گان داخلی صنوف موقت را تحت عنوان آموزش و پرورش در حالت اضطرار ایجاد می‌کنند، این موضوع باعث می‌شود که اطفال در مدتی که بی‌جا شده‌اند و تا زمانی‌که به مکان اصلی‌شان برمی‌گردند، از نعت سواد بهره‌مند شوند و از دروس‌شان عقب نمانند.

ایجاد صنوف محلی در قریه‌جات و نقاط دوردست کشور: صنوف محلی یکی دیگر از خدمات مؤسسات است که در قسمت حل مشکلات آن عده از اطفال ایجاد شده که قریه‌های‌شان از مکاتب فاصله‌ی زیادی داشته باشد.

با وجود مشکلات امنیتی، جغرافیایی و اداری مؤسسات غیر دولتی داخلی و خارجی فعالیت‌های فوق‌الذکر را در کنار معارف افغانستان انجام داده‌اند و این فعالیت‌ها باعث کاهش بسیاری از مشکلات معارف کشور شده است.

بنابر گزارش وزارت معارف هنوز هم به دلیل تداوم تهدیدهای امنیتی، نبود تسهیلات آموزشی و کمبود معلمین مسلکی به خصوص آموزگاران زن، بیش‌تر از پنج میلیون ۴۲ درصد از۱۲میلیون طفل واجد شرایط مکتب، دست‌رسی به تعلیم و تربیت ندارند. شش هزار مکتب بدون عمارت و سایر تسهیلات ضروری است و صد‌ها مکتب دورتر از منازل رهایشی قرار دارد که رفت‌وآمد به آن‌ها برای کودکان، به خصوص دختران، مشکل است. از جمله ۴۱۲ ولسوالی و نواحی شهری در بیش‌تر از ۲۰۰ ولسوالی و ناحیه حتا یک دانش‌آموز دختر در صنف دهم و بالاتر از آن نیست و در ۲۴۵ ولسوالی و ناحیه یک معلم مسلکی زن موجود نیست. ۱۱ میلیون هموطن ما هنوز هم بی‌سواد اند و ۶۲۱ مکتب در ۶۸ ولسوالی ۱۰ ولایت کشور بنا بر مشکلات امنیتی بسته است. بنا بر این، نیاز مبرم است تا مؤسسات غیر دولتی فعالیت‌ها و پروژه‌های‌شان را در بخش معارف بیش از این توسعه بدهند و توجه بیش‌تر کنند و دولت نیز زمینه‌ی اجرای این پروژه‌ها را برای این مؤسسات فراهم سازد.

دکمه بازگشت به بالا