تصدی ملی‌بس؛ نهادی که در ۴۴سال به خودکفایی نرسید

خلیل اسیر

نزدیک به نیم قرن از شروع فعالیت تصدی مسافربری ملی‌بس سپری شده است، اما دخل و خرج این تصدی هیچ وقت میزان نبوده و هر سال با کسر بودجه مواجه بوده است. این تصدی که در سال ۱۳۵۴ در چوکات وزارت مالیه به کار آغاز کرده بود، از سال ۱۳۵۸ به این طرف در چوکات وزارت ترانسپورت فعالیت می‌کند. تصدی مسافربری ملی‌بس، پیش از آن برای مدت چهارده سال (۱۳۴۰ – ۱۳۵۴) زیر نام «شرکت سرویس» کار می‌کرد. این شرکت با سرمایه ابتدایی ۳۰۰ میلیون افغانی و ۱۲۰ بس خرد و بزرگ، به کار آغاز کرده بود. «شرکت سرویس» پس از آن‌که نتوانست میزان درآمد و مصرف خود را توزین کند و زیر بار قرض بانک ملی رفت، به تصدی مسافربری ملی‌بس تغییر یافت. اکنون که ۴۴ سال از این اتفاق سپری شده است، باز هم دیده می‌شود که تصدی مسافربری ملی‌بس سر پا نیست و نتوانسته است به خودکفایی نایل آید. به همین دلیل، دولت تصمیم گرفته است تا این تصدی را به «شرکت مسافربری ملی‌بس» تغییر شخصیت حقوقی بدهد تا به این ترتیب خدمات ترانسپورت شهری بهبود یابد.

طرح تبدیل تصدی مسافربری ملی‌بس به «شرکت مسافربری ملی‌بس» باری در سال ۱۳۹۴ توسط ریاست این تصدی مطرح شده بود، اما این طرح تا سال مالی گذشته جدی گرفته نشده بود. در آن زمان گفته شده بود که تصدی مسافربری ملی‌بس ۱ هزار و ۳۶ ملی‌بس با اندازه‌های مختلف در اختیار دارد که از این میان تنها ۲۶۵ عراده آن عملاً فعال‌اند. سایر این ملی‌‌بس‌ها، به خاطر عوارض فنی و فرسوده‌گی از حرکت باز مانده بودند. درآمد این تصدی در همین سال ۳۲٫۱۰۵ میلیون افغانی و میزان مصرف آن ۶۵٫۵۴۳ میلیون افغانی اعلام شده بود. درآمد غیر‌اساسی تصدی مسافربری ملی‌بس در این سال ۲۲٫۱۰۲ میلیون افغانی بود که از کرایه جایدادهای این تصدی به دست آمده بود. به این ترتیب، تنها در سال ۱۳۹۴ تصدی مسافربری ملی‌بس با ۱۱٫۳۴ میلیون افغانی کسر بودجه روبه‌رو بوده است.

محمدیونس امیری می‌گوید که حدود سه جریب زمین از جایدادهای تصدی ملی‌بس غصب شده است. او هم‌چنان گفت که ۹۸ درصد از زیربناهای این تصدی به دلیل توسعه سرک‌ها، توسعه ادارات دولتی و یا هم ایجاد موانع امنیتی توسط مقامات، از بین رفته است. به گفته او، این زیربناها شامل استیشن‌ها، توقف‌گاه‌ها و خط حرکت ملی‌بس‌های این تصدی می‌شود.

با توجه به این مشکلات، ریاست تصدی مسافربری ملی‌بس با همکاری ادارات ذی‌ربط طرح تازه‌ای را برای تبدیل این تصدی به «شرکت مسافربری ملی‌بس» به ریاست جمهوری پیشنهاد کرده که از جانب ریاست جمهوری مورد تأیید قرار گرفته است. محمدیونس امیری، رییس تصدی مسافربری ملی‌بس، به روزنامه ۸صبح گفت که این طرح بعد از تکمیل شدن اساس‌نامه، تشکیل و تعیین سرمایه‌های منقول و غیر‌منقول تصدی جهت تصویب به کابینه ارایه می‌شود. او گفت که قرار است تا پایان سال جاری مالی به صورت کامل این تصدی به شرکت تغییر شخصیت حقوقی بدهد. امیری افزود که اساس‌نامه «شرکت مسافربری ملی‌بس» تهیه و به وزارت عدلیه سپرده شده است. به گفته او، فعلاً کار روی تشکیلات این شرکت در همکاری با کمیسیون اصلاحات اداری و خدمات ملکی در جریان است. هم‌چنان تا هنوز دارایی‌های منقول و غیرمنقول و همین‌طور دیون و طلبات این تصدی مشخص نشده و کار روی آن جریان دارد. به دنبال تکمیل این مراحل، تصدی مسافربری ملی‌بس زیر نام «شرکت مسافربری ملی‌بس» به کارش آغاز خواهد کرد.

میزان درآمد و مصرف تصدی مسافربری ملی‌بس و همین طور مقدار کسر بودجه یک ساله این نهاد در ختم  سال مالی جاری مشخص می‌شود. اما محمدیونس امیری تأیید می‌کند که مشکل کسر بودجه تصدی مسافربری ملی‌بس تا هنوز رفع نشده و این تصدی به خودکفایی نرسیده است. به گفته امیری، مطابق قانون تصدی‌ها، این نهاد باید خودکفا باشد و تمامی مصارفش برای ارایه خدمات ترانسپورتی را از درآمدهای خودش تأمین کند. او گفت که پیش از این، کسر بودجه این تصدی با کمک «سبسایدی» وزارت مالیه جبران شده است.

رییس تصدی مسافربری ملی‌بس می‌گوید که با تغییر این تصدی به «شرکت مسافربری ملی‌بس»، زمینه برای سرمایه‌گذاری بیش‌تر خصوصی و دولتی فراهم خواهد شد. طبق معلومات محمدیونس امیری، مطابق قانون شرکت‌ها، هر نهاد و اداره‌ای که روی این شرکت سرمایه‌گذاری کند، به میزان سرمایه خود در سود و زیان آن شریک خواهد بود. البته به گفته امیری، این به معنای واگذاری کامل تصدی مسافربری ملی‌بس به سرمایه‌گذاران بخش خصوصی نیست، بلکه دولت هم‌چنان شریک اصلی این شرکت باقی خواهد ماند. او ابراز امیدواری کرد که با اعمال این تغییر، وضعیت خدمات ترانسپورت شهری در کشور بهبود یابد.

تصدی مسافربری ملی‌بس در حال حاضر ۱ هزار و ۴۹ بس در اختیار دارد که از این میان ۲۴۶ بس آن در کابل و ولایات فعال‌اند. این تصدی تا آخر سال ۱۳۷۱ خورشیدی حدود ۱ هزار و ۶۰۰ بس در اختیار داشته است که در جریان جنگ‌ها از بین رفته و یا سرقت شده است. تعداد بس‌های فعال این تصدی در کابل به ۸۰ عراده می‌رسد. به گفته محمدیونس امیری، این بس‌ها در مسیرهای سینما پامیر، قوای مرکز، شهرک خراسان و کارته نو فعالیت دارند. او گفت که روزانه هر بس به صورت اوسط تا ۴۰۰ مسافر را جابه‌جا می‌کند. کرایه هر مسیر نظر به طول مسافت آن برای هر سرنشین پنج افغانی و ده افغانی تعیین شده است.

محمدیونس امیری می‌گوید که حدود سه جریب زمین از جایدادهای تصدی ملی‌بس غصب شده است. او هم‌چنان گفت که ۹۸ درصد از زیربناهای این تصدی به دلیل توسعه سرک‌ها، توسعه ادارات دولتی و یا هم ایجاد موانع امنیتی توسط مقامات، از بین رفته است. به گفته او، این زیربناها شامل استیشن‌ها، توقف‌گاه‌ها و خط حرکت ملی‌بس‌های این تصدی می‌شود.

 رییس تصدی مسافربری ملی‌بس از جانب دیگر خاطرنشان ساخت که طی یک سال گذشته تمام ملی‌بس‌ها را برای نظارت و ردیابی با «جی‌پی‌اس» مجهز کرده‌اند. محمدیونس امیری افزود که قرار است برای افزایش این نظارت در کنار جاده‌ها و داخل بس‌ها «دوربین» نیز جاسازی شود. خرید و نصب پنجاه پایه «ماشینری» جدید در ترمیم‌گاه‌های تصدی مسافربری ملی‌بس، از دیگر اقداماتی است که اخیراً برای بهبود این تصدی انجام شده است.

برآورد شده است که تنها در شهر کابل به ۱ هزار و ۶۰۰ بس نیاز است. البته این در حالتی است که بخش خصوصی هم در جابه‌جایی مسافران در سطح شهر فعال باشد و به صورت مناسب و با نرخ ارزان فعالیت کند. به این خاطر، هند تعهد کرده است که پرزه‌های مورد نیاز برای ترمیم ۳۵۰ عراده بس غیرفعال در افغانستان را فراهم کند، که تا کنون پنجاه درصد از این پرزه‌ها به افغانستان رسیده است و شماری از این بس‌ها هم پس از ترمیم دوباره به راه افتاده‌اند. به گفته محمدیونس امیری، هند قرار است یک هزار بس دیگر نیز به افغانستان کمک کند، که این وعده تا کنون عملی نشده است؛ زیرا شرط دولت هند آن است که پیش از فرستادن این شمار بس، باید ۳۵۰ عراده بس غیرفعال به صورت کامل ترمیم شود، ولی این کار تا کنون به پایه اکمال نرسیده است. البته مطابق قرارداد، پرزه‌های مورد نیاز این بس‌ها توسط دولت هند فراهم می‌شود و کار ترمیم آن توسط دولت افغانستان باید انجام شود. در کنار آن، دولت افغانستان در نظر دارد ۶۵۰ عراده بس را با استفاده از بودجه ملی برای تنظیم ترانسپورت شهری خریداری کند. به این ترتیب دیده شود که با آمدن بس‌های جدید و همین طور تبدیل تصدی مسافربری ملی‌بس به شرکت مسافربری ملی‌بس، چه تغییری در وضعیت ترانسپورت شهری به میان خواهد آمد. اما قدر مسلم این است که بهبود این وضعیت به این زودی متصور نیست، به ‌ویژه در کابل پایتخت که تراکم جمعیت در آن باعث درهم‌ریخته‌گی نظم شهری و نظم ترافیکی شده است.

دکمه بازگشت به بالا