معدن از دولت، کار از مردم، درامد از طالبان

اکبر فرهاد، مرکز خبرنگاری تحقیقی پیک

صدها موتر باربری معادن زغال‎‌سنگ دره‌‎ی صوف ولایت سمنگان، روزانه‌ کم‎‌ازکم دوونیم میلیون افغانی به افراد مسلح گروه طالبان باج می‌‎پردازند.

یافته‌‎های مرکز خبرنگاری تحقیقی پیک از منابع رسمی و محلی در ولایت‎‌های بلخ و سمنگان، گواه این است که روزانه بیش‌‎وکم ۵۰۰ تا ۶۰۰ موتر باربری در مسیر معادن زغال‎‌سنگ دره‎‌ی صوف سمنگان تا مارکیت زغال بلخ و دیگر ولایت‌‎های هم‌‎جوار، هر کدام ۴ تا ۵ هزار افغانی به افراد مسلح طالبان و ۵۰ تا ۵۰۰ افغانی به نیروهای دولتی باج می‌‎پردازند.

این رقم نشان می‌‎دهد که کم‎ازکم دوونیم میلیون افغانی در روز، بیش‎ از ۷۰ میلیون افغانی در ماه و بیش‎‌تر از ۸۰۰ میلیون افغانی در سال به خزانه‌‎ی گروه طالبان می‎‌رسد. پول‎‌هایی ‎که به ‎گفته‌‎ی رییس شورای ولایتی سمنگان در کشتن نیروهای دولتی و افراد ملکی به‎ مصرف می‌‎رسد.

میان‌‌‌گین اخاذی نیروهای امنیتی از راننده‌‌‌گان موترهای باربری زغال نیز روزانه کم‌‌از‌‎کم به دو صدهزار افغانی می‌رسد؛ اما مقام‌های امنیتی و محلی در ولایت سمنگان، این‎ مقدار اخاذی را تأیید نمی‌‌کنند.

هرچند ذبیح‌‎الله مجاهد، سخنگوی گروه طالبان، در تماس‎‌های مکرر تلفنی و انترنتی به پرسش‎‌های خبرنگار پیک در این باره پاسخ نداد، اما یکی از فرماندهان محلی این گروه در ولایت سمنگان با حفظ هویت خود، گردآوری محصول گمرکی از موترهای زغال را در این ولایت پذیرفت و افزود: «این پول‌‌ها توسط افرادی جمع‎‌آوری می‌‌شود که همه‌‌ی‌‌شان از ولایت‌‎‌های قندهار و زابل و ارزگان هستند و طالبان محلی دراین پول‌‌ها هیچ سهمی ندارند.»

آن‌‎چه که شماری از رانند‌‎ه‌گان موترهای باربری زغال در ولایت سمنگان نیزگواهی می‎‌دهند و با نشان دادن پارچه‌‎ی محصول دارای مُهر‌و‌نشان امارت اسلامی، به خبرنگار پیک می‎گویند: «مجبورهستیم ۴ تا ۵ هزار افغانی به طالبان‎هم باج بدهیم، وگرنه هم خود ما و هم موتر ماره آتش می‌‎زنند.»

جمال‌‎الدین ۳۵ ساله راننده‌‎ی موتر کاماز باربری که در هفته‌‌ای سه تا چهار بار در این مسیر رفت‎‌و‌آمد دارد، می‌‎گوید که نه تنها طالبان، حتا برخی از نیروهای امنیتی نیز ۵۰ تا ۵۰۰ افغانی از آن‎‌ها اخاذی می‎‌کنند و در صورت پرداخت نکردن پول، ساعت‎‌ها توقف اجباری را متقبل می‎شوند.

به‌‎گفته‌‎‎ی او، چندین راننده ‎گواه بوده که از پرداختن باج به‌ افراد مسلح طالبان سرکشی کرده و یا چانه‌‎زنی کرده‎اند، شماری تا ۵۰ هزار و ۱۰۰هزار دالر جریمه‌‎ی نقدی شده و شماری حتا سر بریده شده‎اند. بربنیاد گزارش‌‌ها، پیش‌ از این‌‌هم در ماه حمل سال روان خورشیدی، افراد مسلح طالبان بیش‌از ۶۰ موتر باربری زغال‌‌سنگ را در منطقه‌‌ی کوتل ریگ روستای بابوغه‌‌ی ولسوالی دره‌‌ی صوف، گروگان گرفته بودند.

به‌‌گفته‌‌ی برخی‌ از اعضای شورای ولایتی سمنگان، این گروگان‌‌گیری به‌ هدف به ‌دست آوردن پول و بلندبردنِ باج از راننده‌‌گان بوده ‌است. چنان‌که پیش ازآن ماهانه هفت هزار افغانی از هر موتر می‌‌گرفتند و حالا چهار هزار افغانی روزمره می‌‌گیرند.

یک ماه پیش ‎هم شماری از راننده‌‎گان و نماینده‌‌گان شرکت‌های باربری خصوصی و معدن‎‌کاران زغال دره‌‎ی صوف ولایت سمنگان در یک گرد‌هم‌‎آیی اعتراض‌‎آمیز، ادعا کردند که افراد مسلح طالبان چندین راننده را همراه با موترهای‌‎شان برای گرفتن یک‎ صدهزار دالر به گروگان گرفته‌‎اند.

شورای ولایتی سمنگان نیز تأیید می‌‌کند که این وضعیت در یک سال پسین، بدتر از پیش است و کم‎‌توجهی نیروهای امنیتی را در امر تامین امنیت معادن و مسیر انتقال زغال‎‌سنگ به بازارهای کشور، انتقاد می‌‎کند.

محمد‌امین دره‌‌صوفی، عضو شورای ولایتی سمنگان، می‌‌گوید که باوجود چندین پوسته‌‌ی نیروهای امنیتی در مسیر ولسوالی دره‌‌ی صوف تا بلخ، گروه طالبان بر این مسیر تسلط دارد و همه ‌روزه در مناطق بازار چیچل، خشک‌‌دره، کوتل ریگی و ولسوالی کشنده ولایت بلخ، از هر راننده باج می‌‌گیرند و درصورت نپرداختن، حتا محکمه‌‌ی صحرایی می‌‌کنند.

به‌ گفته‌‌ی آقای دره‌‌صوفی، برخی‌ از نیروهای امنیتی نیز در این مسیر از موترهای باربری زغال، اخاذی می‌‌کنند و بارها چنین شکایت‌‌هایی ازسوی راننده‌‌گان را دریافت کرده‌اند.

حاجی راز‌محمد، رییس شورای ولایتی سمنگان، ‎هم می‌‎پذیرد که افراد مسلح طالبان از هر راننده‌‎ی موتر زغال‎‌سنگ۴ تا ۵ هزار افغانی باج می‌‎گیرند و این ‎همه پول‌‎ها در کشتن نیروهای امنیتی به‎ مصرف می‎‌رسد. او هم‎‌چنان، نیروهای امنیتی و مقام‎های محلی را در تامین امنیت این مسیر برای رفت‎‌وآمد مصون مردم، مسوول و پاسخ‎‌گو خوانده و از ناتوانی نیروهای قول‎ اردوی ۲۰۹ شاهین انتقاد می‌‎کند.

سخنگوی والی سمنگان نیز تأکید می‌‌کند که چندین بار از حکومت مرکزی خواسته‌‌اند تا یک قطعه‌‌ی ویژه‌ی امنیتی سه‌صد نفری را برای تأمین امنیت معادن و شاهراه دره‌‌صوف توظیف کنند، اما تا اکنون به‌ این خواست آن‌ها رسیده‌گی نشده‌است.

سخنگوی وزارت معادن نیز دراین باره چیزی نمی‌‌گوید و موضوع را به وزارت مالیه، سکتور خصوصی و نهادهای امنیتی پاس می‌‌دهد.

در این ‌حال، مسوولان قول‎ اردوی۲۰۹ شاهین در شمال کشور، این ‎همه گفته‌‎ها را رد نمی‌‎کنند و حاکمیت، باج‎‌گیری و گروگان‌‎گیری طالبان را نیز در مسیر دره‌‎ی صوف می‎‌پذیرند. حنیف رضایی، سخنگوی قول‎ اردوی ۲۰۹ شاهین، به خبرنگار پیک می‎‌گوید:«بلی ما تایید می‌‎کنیم که طالبان در مسیر دره‌‎ی صوف، چک‎‌پاینت‌های بازرسی دارند و همه ‌روزه از موترهای زغال باج‌‌گیری می‌‌کنند؛ اما درجریان عملیات‌‌‎هایی که داریم، شاهد یک تغییر مثبت در این منطقه خواهیم بود.»

آقای رضایی می‌‌افزاید که براساس همین شکایت‌‌ها و تقاضاهای مردم، همین ‌اکنون شش عملیات نیروهای ارتش در مناطق مختلف ولایت‌‌های بلخ، جوزجان، سرپُل و سمنگان جریان دارد و در آینده‌‌ی نزدیک، دره‌‌ی صوف سمنگان نیز از تصرف و تسلط طالبان بیرون خواهد شد. وعده‌‌هایی‌ ‎که برخی از نماینده‌‌گان مردم در شورای ملی کشور، نسبت به آن به‌ ‌دیده‌‌ی شک نگریسته و مسوولان امنیتی را در تأمین امنیت مسیر دره‌‌ی صوف، به ناتوانی و کم‌‌کاری متهم می‌‌کنند.

صیفوره نیازی،عضو مجلس نماینده‌گان، درحالی ‌که از هیچ فرد یا گروهی نام نمی‎‌‌برَد، می‌‌گوید که بدون حمایت حلقه‌‌های ویژه در درون دولت، احزاب سیاسی و بزرگان محلی، اخاذی و باج‌‌گیری از مردم ممکن شده نمی‌‌تواند.

به ‌گفته‌‌ی رییس شورای ولایتی سمنگان، هم‌ اکنون بیش‌‌وکم پنج‌‌‌هزار نفر در بیش ‌از یک‌‌هزار صوف زغال‌سنگ، مصروف استخراج بی‌‌رویه، غیرقانونی و غیرمعیاری هستند و هیچ‌‌گونه تدابیر ایمنی لازم دراین معادن وجود ندارد. چنان‌‌‌که بربنیاد گزارش‌‌های برخی رسانه‌های داخلی، نبود تدابیر ایمنی در استخراج زغال‌‌سنگ، ده‌‌ها تن از کارگران معدن را به ‌کام مرگ فرستاده ‌است.

این عضو شورای ولایتی سمنگان، می‌‌افزاید که همه ‌ساله از آغاز فصل زمستان، حفاری و استخراج خود‌سرانه در معادن زغال‌‌سنگ این ولایت افزایش می‌‌یابد و این وضعیت، هم‌‌چنان میزان عواید و در‌امد‌های قانونی و غیرقانونی از معادن زغال‌‌سنگ را نیز بالا می‌‌برَد.

به‎ گفته‎‌ی مسوولان محلی، همه ‎ساله در این موسم سال تقاضای زغال در بازارهای کشور بالا می‌‎رود و هم‌‎زمان با آن، مزد روزانه‌‎ی کارگر و معدن‎کار نیز از ۶۰۰ و۸۰۰ تا ۱۰۰۰ و۱۲۰۰ افغانی و حتا کرایه یک مرکب از ۳۰۰ به ۵۰۰ افغانی افزایش می‎‌یابد.

این ‎که عواید روزانه‌‎ی دولت از محصول استخراج زغال‎‌سنگ معادن این ولایت، چه‎ مقدار افزایش و کاهش در برداشته، رییس معادن ولایت سمنگان جزییاتی به ‎دست نمی‌‎دهد و می‎‌گوید که اجازه‌‎ی گفت‌‎وگو با رسانه‌‎ها را ندارد و تنها سخنگوی مقام ولایت پاسخ‎‌گو است.

محمدصدیق عزیزی، سخنگوی مقام ولایت سمنگان، ‎هم اجازه نداشتن سایر مقام‎‌های محلی این ولایت برای مصاحبه با رسانه‎ها را پذیرفته می‎‌گوید: «طالبان، نه ‎تنها از موترهای زغال محصول گمرکی می‎‌گیرند، حتا از برخی ترازوهای تناژبلند دراین مسیر هم ماهانه یک‎‌صدهزار افغانی باج می‌‎گیرند.»

آقای عزیزی درباره‌‌ی عواید معادن زغال‌‌سنگ دره‌‌ی صوف و چگونه‌‌گی استخراج قانونی و غیرقانونی زغال چیزی نمی‌‌‌گوید، اما پیش ازاین به رسانه‌‌‌ها گفته ‌است که درسال گذشته کم‌‌‌ازکم دوونیم میلیارد افغانی از درکِ عواید معادن زغال‌‌‌سنگ دره‌‌‌ی صوف به‌ خزانه‌‌ی دولت واریز شده و این رقم ۲۵ درصد افزایش را در مقایسه با یک سال پیش ازآن نشان می‌‌دهد.

بربنیاد معلومات منابع رسمی، زغال‌‌سنگ معادن دره‌‌ی صوف ولایت سمنگان با ظرفیت بیش‌ از ۱۵۰ میلیون تُن زغال از بالاترین کیفیت در مقایسه با سایر معادن زغال‌‌سنگ در سراسر کشور برخوردار بوده که نه ‌تنها برای گرم کردنِ خانه‌‌های مردم، بل‌‌که در داش‌های خشت‌‌پزی، آهنگری و کارخانه‌‌های ذوب آهن نیز به‌ مصرف می‌‌رسد.

یادداشت: این گزارش بر اساس تفاهمی که میان روزنامه ۸صبح و مرکز خبرنگاری پیک وجود دارد، نشر شده است. مسوولیت محتوای آن به دوش۸صبح نیست.

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا
بستن