دورنمای ایدز در افغانستان

دکتر علی‌احمد رفیعی راد

مرکز تحقیقات مراقبت اچ‌آی‌وی و عفونت‌های آمیزشی، مرکز همکار سازمان بهداشت جهانی، پژوهشکده آینده‌پژوهی در سلامت، دانشگاه علوم پزشکی کرمان، ایران

در دهه‌های گذشته پیش‌رفت‌های زیادی در موضوعات متفاوت از جمله وضعیت بهداشت و درمان در سراسر جهان به دست آمده است. در بیش‌تر نقاط جهان دانش سلامت رشد قابل توجهی یافته، بیماری‌های جمعی و واگیر زیادی ریشه‌کن شده، امید به زنده‌گی تا چند دهه بالاتر رفته و برای بسیاری از بیماری‌های صعب‌الاعلاج درمان‌های مؤثر پیدا شده است. هم‌زمان با پیش‌رفت‌های خیره‌کننده، سر برآوردن بیماری‌های تازه نوع بشر را با چالش‌های جدی مواجه کرده است. یکی از این بیماری‌های نوظهور که ابعاد اجتماعی و فرهنگی عمیقی دارد، یک بیماری کشنده و بدون علاج قطعی به شکل یک ویروس/بیماری به نام اچ‌آی‌وی/ایدز است. اچ‌آی‌وی یا همان ویروس نقص ایمنی انسان (HIV) عامل بیماری ایدز یا همان نشانه‌گان نقص ایمنی اکتسابی (AIDS) است. این بیماری از شیوع در سال ۱۹۸۱ میلادی تا کنون باعث ابتلای حدود ۷۰ میلیون نفر شده که دست‌کم نیمی از آن‌ها به کام مرگ رفته‌اند (بیش از دو برابر کشته‌های جنگ جهانی اول با ۵/۱۷ میلیون کشته). بعد از نزدیک به چهار دهه از فراگیری این بیماری، امروز بسیاری از کشورهای پیش‌رو اقدامات کنترلی مناسبی در مواجهه با آن انجام داده و به نوعی نه تنها شدت گسترش آن را مهار کرده‌اند، بلکه انتقال از طریق بعضی شیو‌ه‌ها (مانند انتقال از طریق فراورده‌های خونی، مادر به نوزاد و…) را به صفر رسانده‌اند؛ ولی وضعیت در برخی کشورها از جمله افغانستان چندان روشن نیست.

آمارها در افغانستان در سال‌های اخیر با رشد نگران‌کننده‌ای روبه‌رو بوده است. بر اساس آمارهایی که سالیانه دفتر ایدز سازمان ملل متحد انتشار می‌دهد، در سال‌های گذشته آمار مبتلایان در افغانستان همواره روند صعودی داشته است. تخمین زده می‌شود که هفت هزار و ۲۰۰ مورد اچ‌آی‌وی مثبت در افغانستان وجود دارد که تا کنون حدود سه هزار نفر آن‌ها شناسایی شده‌اند. با این حال شرایط ویژه در افغانستان این فرضیه را قوت می‌بخشد که آمار مبتلایان بسیار بیش‌تر از رقم کنونی باشد؛ موضوعی که باعث می‌شود بیماری به صورت  پنهانی رشد تصاعدی کند و در سال‌ها و دهه‌های آینده بحرانی هم‌سنگ جنگ‌های ویرانگر برای کشور رقم بزند. پنج موضوع جنگ، آگاهی و نگرش نسبت به ایدز، مواد مخدر و اعتیاد، رفت و برگشت‌های مهاجرتی و وضعیت زنان در جامعه عوامل تشدید‌‌کننده بحران ایدز در افغانستان هستند. نخستین موضوع در این باره این است که جنگ‌های طولانی‌مدت آگاهی‌بخشی، خدمات‌رسانی، آمارگیری و غربالگری را با دشواری‌های زیادی مواجه کرده است. مرتبط با موضوع دوم باید گفت که مشابه با بسیاری از کشورهای دیگر در افغانستان نیز نگرش منفی و انگ اجتماعی نسبت به بیماران وجود دارد و دلیل بیماری را به رفتارهای خاصی نسبت می‌دهند، از این رو بسیاری از توجهات و مبارزات به جای بیماری، معطوف بیماران می‌شود و آن‌ها به این خاطر ممکن است از افشا و درمان بیماری خود صرف نظر کنند و به صورت ناخواسته باعث گسترش بیش‌تر بیماری شوند.

مشکل بعدی در افغانستان موضوع مواد مخدر و معتادان است. آمار مواد مخدر و اعتیاد به آن در افغانستان بسیار بالا است. اعتیاد به مواد مخدر و محرک به دو شکل مستقیم و غیرمستقیم باعث انتقال ویروس بیماری می‌شود. به طور مستقیم اعتیاد تزریقی، بزرگ‌ترین عامل انتقال بیماری در بسیاری از کشورهای جهان از جمله افغانستان و ایران است. معتادان تزریقی با استفاده از وسایل مشترک، می‌توانند به راحتی بیماری را به هم‌دیگر انتقال بدهند. ضمن این‌که سایر شکل‌های اعتیاد هم می‌توانند غیر‌مستقیمم باعث انتقال ویروس اچ‌آی‌وی شوند، زیرا بسیاری از افرادی که مواد مخدر و محرک مصرف می‌کنند، قدرت محافظت و تشخیص آن‌ها تضعیف می‌شود و از این‌ رو ممکن است دست به کارهایی بزنند که سلامت خود یا دیگران را به مخاطره بیندازند.

موضوع چهارم رفت و برگشت‌های مهاجرتی است. تعداد زیادی از جمعیت جوان کشور، به کشورهای همسایه رفت‌و‌آمد دارند. مهاجران دور از خانه و خانواده ممکن است در غربت دست به ارتکاب رفتارهای پرخطری بزنند که باعث انتقال ویروس به آن‌ها شود. این افراد در بازگشت به وطن، می‌توانند به عنوان پل ارتباطی عمل کنند و ویروس را به دیگران انتقال دهند. در نهایت از میان مسایل قابل اشاره دیگر در گسترش ایدز، باید به توان‌مندی پایین زنان در بین برخی گروه‌ها اشاره کرد. زنان به ویژه در میان گروه‌های فرودست و طبقات پایین جامعه، به شدت تحت سلطه و اوامر مردان حتا در صورت اعتیاد و بیماری قرار دارند، از این رو آن‌ها نمی‌توانند چندان از خودشان محافظت کنند، بنابراین به راحتی بیماری از طریق همسران بیمار به آن‌ها و نوزادان انتقال داده می‌شود. همه‌ی این موارد دلایلی هستند که ما را نسبت به آینده ایدز در افغانستان نگران می‌کنند و ایدز می‌تواند تهدیدی هم‌سنگ جنگ برای افغانستان باشد و در سال‌های آینده کشو را با بحران بیش‌تری مواجه کند.

در چنین شرایطی نخست باید حساسیت اصحاب قدرت (رسمی و غیررسمی) نسبت به موضوع برانگیخته شود و سپس یک پویش سراسری در افغانستان به راه بیفتد و به آگاهی‌رسانی درباره بیماری، شیوه‌های ابتلا و درمان به همه‌ی افراد به ویژه به گروه‌هایی که رفتارهای پرخطر دارند، مبادرت شود. افراد به آزمایش‌های تشخیصی ترغیب شوند و به مبتلایان یادآوری شود که گرچه ایدز درمان قطعی ندارد، ولی امروزه داروهای مؤثری برای کنترل آن تولید شده است که از مرگ‌باری این بیماری می‌کاهد و می‌تواند باعث ارتقای کیفیت و طول عمر مبتلایان شود. بیماران با استفاده از داروهای مؤثر، می‌توانند خانواده تشکیل دهند و فرزندان سالمی بدون بیماری داشته باشند.

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا
بستن