یک سال از سقوط غزنی گذشت؛ جعبه سیاه سقوط و نقش داوود لغمانی در آن

۸صبح، غزنی

غزنی در دو دهه پسین یکی از ولایت‌های ناامن در جنوب‌شرق کشور به شمار می‌رفت. این ولایت حدود ۱۳۰ کیلومتر از پایتخت فاصله دارد و در مسیر شاهراه شماره یک کابل‌ـ‌قندهار واقع شده است. غزنی با داشتن موقعیت استراتژیک، همواره توجه طرف‌های درگیر جنگ را به خود جلب کرده است. ناوه یکی از ۱۸ ولسوالی غزنی است که ۲۰ سال گذشته حکومت مرکزی هیچ سلطه‌ای بر آن نداشت. این ولسوالی به دلیل نزدیکی با مرز پاکستان یکی از مرکزهای اصلی تمویل، تجهیز و اکمال طالبان در و ولایت‌های همجوار آن شمرده می‌شد و هیچ‌گاهی تلاش جدی صورت نگرفت تا این ولسوالی از کنترل طالبان خارج شود.

طالبان نه‌‌تنها ولسوالی ناوه را برای فعالیت‌های آزادانه حفظ کردند؛ بلکه در پنج سال پسین کنترل هشت ولسوالی دیگر غزنی را نیز به‌گونه کامل در دست گرفتند. نیروهای امنیتی حکومت پیشین تنها بر مرکز شش ولسوالی و مرکز این ولایت حاکم بودند. با این وضع تنها از میان ۱۸ ولسوالی، تنها سه ولسوالی غزنی به‌گونه کامل در اختیار نیروهای حکومت پیشین قرار داشت. غزنی با پیشینه ناامنی‌ای که داشت در چند سال پسین دست‌خوش ناامنی‌های زیادی شد که سرانجام در دو ماه اخیر دوره جمهوریت، ساحه حاکمیت دولت تنها به مرکز شهر غزنی محدود شد.

منابع محلی و آگاه در غزنی چگونه‌گی سقوط و جزییات تغییراتی که در دو ماه آخر دوره جمهوریت در این ولایت به میان آمده بود را روایت می‌کنند. منابع در صحبت با روزنامه ۸صبح می‌گویند که در این دو ماه تغییرات زیادی در بخش امنیتی به میان آمد؛ چنان‌که به گفته منابع، در این مدت کوتاه سه بار در رهبری پولیس، سه بار در رهبری ریاست امنیت ملی و دو بار هم در رهبری لوای سوم ارتش این ولایت تغییرات آمد. این تغییرات یک نوع ناهماهنگی را میان نیروهای امنیتی گسترش داد. در رأس مقام ولایت غزنی داوود لغمانی با حمایت قوی شورای امنیت قرار داشت و این تغییرات زیر امر او به میان می‌آمد.

بر بنیاد اطلاعات منابع، با آن‌که حلقه محاصره بر شهر غزنی با گذشت هر روز تنگ‌تر می‌شد، اما والی این ولایت به جای تمرکز بر مدیریت جنگ، با ماموران حکومتی در کشمکش بود. این کشمکش از سطح رهبری اداره‌ها تا ماموران پایین‌رتبه دولتی جریان داشت. چنان‌که آقای لغمانی شش رییس اداره‌های ملکی را برخلاف قانون اصلاحات اداری و خدمات ملکی از وظایف‌شان برکنار کرد و همه‌روزه سرگرم کنترل حاضری کارمندان دولت بود. در حالی که جنگ در چند قدمی مقام ولایت رسیده بود، داوود لغمانی با رهبری بخش امنیتی همچنان مخالفت داشت و این مخالفت او و تصمیم شورای امنیت سبب شده بود که در هر دو هفته یک بار، در رهبری سکتور امنیتی تغییرات به میان بیاید. منابع به ۸صبح تأیید می‌کنند که تمام این تغییرات نه‌تنها در بخش تأمین امنیت موثر نبود، بلکه تأثیرات منفی نیز در پی داشت. به‌گونه نمونه، یکی از جنرال‌های جوان از رهبری پولیس غزنی برکنار و به جایش فرد دیگری که چندین سال پیش به تقاعد سوق داده شده بود، به‌عنوان فرمانده پولیس این ولایت گماشته شد. همین‌طور، یکی از جنرال‌هایی که یک ‌هفته از کارش به‌عنوان رییس امنیت نگذشته بود، برکنار و به جایش فرد دیگری با داشتن رتبه نظامی دگرمن به‌عنوان رییس امنیت غزنی مقرر می‌شد؛ در حالی که این بست مربوط تورن‌جنرالی بود.

با این حال، تغییرات در سطح رهبری لوای ارتش نیز سلیقه‌ای خوانده شده است. منابع می‌گویند که فردی که به دلیل بی‌کفایتی از سمت فرماندهی این لوا برکنار شده بود، به درخواست والی این ولایت دوباره به حیث فرمانده لوا مقرر شد. اطلاعات رسیده به ۸صبح نشان می‌دهد که همه این حرکت‌های داوود لغمانی در وضعیت حساس، باشنده‌گان این ولایت را نسبت به فعالیت‌های آقای لغمانی مشکوک ساخته بود. تا جایی که حتا نزدیکان آقای لغمانی نیز از وی دوری می‌جستند. نصیراحمد فقیری، رییس شورای ولایتی غزنی در حکومت پیشین، که در نخست یکی از همراهان همیشه‌گی داوود لغمانی بود، در اوایل ماه اسد ۱۴۰۰ خورشیدی در برگه فسبوک‌اش نوشت که به دلیل حرکت‌های مشکوک والی غزنی، دیگر راهش را از او جدا ساخته است. نصیراحمد فقیری همچنان از حکومت مرکزی خواسته بود که داوود لغمانی را از سمت ولایت غزنی برکنار کند؛ خواستی که در آن زمان به آن توجه نشد.

 وضعیت غزنی در هفته آخر جمهوریت

در آخرین هفته جمهوریت، وضعیت امنیتی غزنی به‌گونه بی‌پیشینه‌ای نابه‌سامان بود. بر بنیاد اطلاعات منابع، پیش‌روی طالبان به سمت شهر غزنی به شدت ادامه داشت. ولسوالی‌های چهار طرف شهر به دست افراد طالبان سقوط کرده بودند. پاسگاه‌های کمربند امنیتی شهری برچیده شده و جنگ به چهاراهی‌های شهر رسیده بود. مردم بیشتر از هر زمان دیگری نگران امنیت جان‌شان بودند، ‌اما رهبری حکومت محلی در غزنی هیچ تلاشی برای بازپس‌گیری مناطق از دست رفته نداشت.

اطلاعاتی که از سوی یکی از افراد نزدیک به داوود لغمانی به ۸صبح درز کرده است، نشان می‌دهد که در جریان یک هفته پسین جمهوریت، در حالی که شدت جنگ بیشتر شده بود، والی این ولایت به جای آماده شدن برای جنگ و دور راندن افراد طالبان از شهر، سه بار با طالبان دیدارهای مخفی داشته است. منبع تأیید می‌کند که او شب‌هنگام یک بار در ساحه «اسفنده»، در چهار کیلومتری مرکز شهر، بار دیگر در ساحه «قلاتی» و بار سوم در «قلعه‌قاضی» با والی نام‌نهاد طالبان دیدارهایی داشته تا زمینه تسلیم‌دهی غزنی را به طالبان فراهم بسازد.

بر بنیاد یافته‌های ۸صبح، یک روز پیش از ورود طالبان به شهر غزنی، داوود لغمانی تمام روز در مهمان‌خانه مقام ولایت بوده و به دفتر کارش نرفته بوده است. این در حالی است که آن روز در سطح شهر خاموشی مطلق حکم‌فرما بود و بسیاری از باشنده‌گان محل از بیم جنگ شهر را ترک کرده بودند و بازارها نیز بسته شده بود.

 شب سقوط غزنی به دست طالبان

شب ۲۱ اسد افراد طالبان خودشان را تا ۱۰۰ متری فرماندهی پولیس ولایت غزنی رساندند و نیروهای مستقر در فرماندهی پولیس تا صبح روز پنج‌شنبه، ۲۱ اسد، با طالبان درگیر بودند. از سوی دیگر، نیروهای کوماندو در چهار طرف دفتر والی حالت دفاعی اختیار کرده بودند. ساعت هفت‌ونیم صبح والی جلسه اضطراری برگزار کرد و رهبری سکتور امنیتی را از تصمیمش مبنی بر تسلیم‌دهی غزنی به طالبان، سخن گفت. این تصمیم داوود لغمانی با مخالفت فرمانده پولیس و فرمانده لوای ارتش مواجه شد، اما سرانجام حرف آقای لغمانی روی کرسی نشست که به جز تسلیمی راهی دیگر وجود ندارد.

نیروهای پیاده امنیتی امیدوار بودند که نیروهای هوایی ارتش تا یک ساعت دیگر درگیری را با طالبان آغاز می‌کنند. داوود لغمانی به فرماندهان جنگ گفته بود که تسلیم نمی‌شویم، اما باید به ساحه قطعه ۰۶ امنیتی در حومه شهر عقب‌نشینی کنیم؛ زیرا در آن ساحه چندین قرارگاه دیگر امنیتی و نیروی بیشتری حضور دارند. به سخن والی غزنی، در آن ساحه با هماهنگی لازم برنامه عملیات را تنظیم خواهند کرد.

این حرف والی غزنی مورد تأیید قرار می‌گیرد و همه نیروهایی که تعداد آنان نزدیک به ۵۰‌ تن بودند، اداره‌های دولتی را ترک و با کاروان نزدیک به ۳۰ موتر روانه قطعه ۰۶ می‌شوند، اما در این مسیر دو کیلومتری از چوک مسعود تا چوک علی‌لالا این کاروان با کمین طالبان مواجه می‌شود. شماری از نیروهای نظامی در این کمین طالبان جان می‌بازند و عده دیگر زخمی می‌شوند. ‌هنگامی که کاروان به دوراهی علی‌لالا می رسد، موترهای والی با محافظانش به جای دور زدن به سمت قطعه ۰۶ مستقیماً به سمت کابل حرکت می‌کنند.

منبع علاوه می‌کند که آقای لغمانی از قبل چنین تصمیم داشت و در ساحه روضه پس از دیدار کوتاه با طالبان بدون هیچ نوع درگیری از شهر غزنی بیرون می‌شود و رسماً به طالبان پیروزی‌شان ‌را تبریک می‌گوید. پس از این روز، خبر سقوط غزنی همه‌گانی شد و عکس‌های فرار داوود لغمانی نیز در رسانه‌های اجتماعی نشر شد. والی پیشین غزنی با بدرقه طالبان تا ولایت میدان وردک رسید، اما دو ساعت پس از تسلیم‌دهی غزنی به طالبان، از سوی نیروهای امنیتی در میدان‌وردک بازداشت شد.

از طرف دیگر، فرمانده پولیس، فرمانده لوای ارتش و رییس امنیت ولایت غزنی که دو ساعت پیش به بهانه سروسامان دادن عملیات از سوی والی این ولایت به دو راهی علی‌لالا در شهر غزنی کشانیده شده بودند، با فرار والی شوکه شدند و سرانجام در یکی از تپه‌های نزدیک محل موضع گرفتند و تا ساعت یک پس از چاشت در آن جا حضور داشتند. این افراد سرانجام با رسیدن سه چرخ‌بال نظامی به محل دیگری منتقل شدند.

جنگ‌جویان طالبان حوالی ساعت ۱۰ بامداد ۲۱ اسد سال گذشته خورشیدی کنترل شهر غزنی را به دست گرفتند و بر همه اداره‌های دولتی مسلط شدند. منبع توضیح می‌دهد که این پایان کار نبود، بلکه حدود ۷۰۰ نیروی پولیس، اداره امنیت و ارتش حکومت پیشین در ساحه «قلعه» در چند پایگاه نظامی حضور داشتند و هنوز به افراد طالبان تسلیم نشده بودند. این نیروها قرار بود منسجم شوند و با راه‌اندازی عملیات نظامی طالبان را از شهر دور برانند، اما خبر فرار داوود لغمانی آنان را در دوراهی مبارزه و یا فرار، قرار داده بود.

این نیروها سرانجام شام روز پنج‌شنبه، ۲۱ اسد، به طالبان تسلیم شدند و غزنی به‌گونه کامل در اختیار طالبان قرار گرفت. پس از سقوط غزنی، جنگ‌جویان طالبان به دروازه ولایت میدان‌وردک در ۲۰ کیلومتری شهر کابل رسیدند. پس از نشر خبر سقوط غزنی و میدان‌وردک به دست طالبان ده ولایت دیگر در یک روز به دست طالبان سقوط کرد و حلقه محاصره بر پایتخت تنگ‌تر شد.

کابل تا چاشت روز یک‌شنبه، ۲۴ اسد سال پار، زیر محاصره طالبان  قرار داشت. هر روز خبر سقوط چند ولایت دیگر به دست طالبان به گوش می‌رسید تا این‌که محمداشرف غنی، رییس‌جمهور پیشین کشور، در ۲۴ اسد کابل را ترک کرد و گریخت. کابل در ۲۴ اسد به دست طالبان سقوط کرد و تا امروز زیر تصرف نیروهای این گروه قرار دارد.

دکمه بازگشت به بالا